ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మూడవ అరికేసరి పర్భణి తామ్రశాసనం

రాష్ట్రకూట మూడవ కృష్ణుడి సామంతుడైన వేములవాడ చాళుక్య రాజు మూడవ అరికేసరి 966 ఏప్రిల్ 7 నాటి సంస్కృత రాగి రేకుల దానపత్రం. సబ్బి వెయ్యిలోని రేపాక పన్నెండులో ఉన్న కుట్టుంవృత్తి-వణికటుపలు గ్రామాన్ని అది జైన రచయిత సోమదేవసూరికి ఇస్తుంది. రాజు తండ్రి రాజధాని లెంబులపాటక (వేములవాడ)లో కట్టించిన శుభధామ జినాలయం కోసం ఆ దానం. ఆ కుటుంబపు తేదీ ఉన్న ఏకైక దానపత్రం ఇదే.

పర్భణి రేకులు వేములవాడ చాళుక్యుల తేదీ ఉన్న ఏకైక దానపత్రం.12 ఆ కుటుంబాన్ని జైన రచయిత సోమదేవసూరితో ముడిపెట్టే రికార్డు కూడా అవే.12

రేకులు, వాటి పాఠం

సంస్కృత పద్య, వచనాలలో యాభై ఒక్క పంక్తులు ఉన్న మూడు రాగి రేకులు ఉన్నాయి.3 వాటిని ఆ కాలపు తెలుగు-కన్నడ లిపిలో రాశారు.3

1953లో ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) వాటి గురించి రాశారు.3 ఆ సమయంలో వాటిని పూనాలోని భారత ఇతిహాస సంశోధక మండలి గ్రంథాలయంలో ఉంచారు. ఆయన ముద్రలను సంప్రదించలేకపోయారు.3 సంపూర్ణత కోసం, నాథూరామ్ ప్రేమి హిందీ పుస్తకం Jain Sahitya aur Itihas (జైన సాహిత్యం, చరిత్ర) నుంచి ఆయన పాఠాన్ని పునర్ముద్రించారు.3 The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర) (1960) సంపాదకులు అదే మండలి పత్రికలో ఎస్. ఎన్. జోషి (S. N. Joshi) సంచికను ఉదహరిస్తారు.4

విషయం

శాసన పత్రం జైన మతాన్ని పొగిడే శ్లోకంతో మొదలవుతుంది.35 తర్వాత సూర్యుడి నుంచి వచ్చిన చాళుక్య వంశంలో రాజు యుద్ధమల్లుడు పుట్టాడని అది చెబుతుంది.35 ఆయన సపాదలక్ష ప్రభువు అని, పోదనంలో నూనె కొలనులో తన ఏనుగులకు స్నానం చేయించాడని అది చెబుతుంది.35 ఆయన కొడుకు మొదటి అరికేసరి త్రికళింగంతో పాటు వేంగిని రక్షించాడని అది చెబుతుంది.35

శాసన పత్రం వంశ క్రమాన్ని కొనసాగిస్తుంది.35 మొదటి అరికేసరికి నరసింహుడు, భద్రదేవుడు అనే ఇద్దరు కొడుకులు.35 నరసింహుడి కొడుకు రెండవ యుద్ధమల్లుడు. నీటిలో మొసలిని పట్టినట్లు, యుద్ధంలో భయంకరుడైన భీముడిని పట్టుకున్న బద్దిగుడు ఆయన కొడుకు.35

బద్దిగుడి కొడుకు మూడవ యుద్ధమల్లుడు, ఆయన కొడుకు రెండవ నరసింహుడు.35 రెండవ నరసింహుడి కొడుకు రెండవ అరికేసరి రాష్ట్రకూట వంశానికి చెందిన లోకాంబికను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.35 వారి కొడుకు భద్రదేవుడు, ఆయన కొడుకు దాత మూడవ అరికేసరి.35

రాజును రాష్ట్రకూట వంశానికి చెందిన, అమోఘవర్షుడి కొడుకు అకాలవర్ష కృష్ణరాజు, అంటే మూడవ కృష్ణుడు (రాష్ట్రకూట), సామంతుడిగా వర్ణిస్తారు.5 పంచ మహావాద్యాలకు అర్హుడైన మహాసామంతుల అధిపతి అని కూడా ఆయనను పిలుస్తారు.5 ఆయన బిరుదులలో పంబరాంకుశ, విక్రమార్జున, సామంత-చూడామణి ఉన్నాయి.5 కవి పెద్దనభట్టు పాఠాన్ని రచించాడు, రేవ దాన్ని చెక్కాడు.5

రాజధాని లెంబులపాటకలో, క్షయ సంవత్సరం, శక 888 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), వైశాఖ పౌర్ణమి, బుధవారం దానం చేశారు.56 వెంకటరమణయ్య దీన్ని 966 ఏప్రిల్ 7కు సమానం చేశారు.56 సబ్బి వెయ్యిలోని రేపాక పన్నెండు మధ్యలో ఉన్న కుట్టుంవృత్తి-వణికటుపలు గ్రామాన్ని దానపత్రం సోమదేవసూరికి ఇస్తుంది.56 రాజు తండ్రి కట్టించిన శుభధామ జినాలయం (జైన ఆలయం) మరమ్మతు, సున్నం వేయడం, నైవేద్యాల కోసం ఆ దానం.56

గౌడ సంఘంలో (జైన సంఘంలో) సోమదేవుడి గురువుల వరుస, యశోదేవుడు, నేమిదేవుడు, రేకులు ఇస్తాయి.57 యశోధరచరిత, స్యాద్వాదోపనిషత్ రచయితగా అవి ఆయనను పేర్కొంటాయి.57 గ్రామ సరిహద్దు తూర్పున దారిపురు, దక్షిణాన ఇలిందికుంట, పడమట వెల్లాలపట్టు, ఉత్తరాన కట్టకూరు.6

చరిత్రకారుల వినియోగం

కుటుంబం సూర్యుడి నుంచి వచ్చిందనడానికి, పోదనంలోని నూనె కొలనుకు, త్రికళింగంతో పాటు వేంగిని జయించడానికి, బద్దెగుడు భీముడిని పట్టుకోవడానికి వెంకటరమణయ్య ఈ రేకులపై ఆధారపడ్డారు. ఇవి పంపకు కూడా ఉమ్మడి విషయాలు.891011 అవి ఒక శ్లోకంలో రాజు తండ్రిని భద్రదేవుడు అని, వచనంలో ఆలయ నిర్మాతను “వద్యగ” అని పిలుస్తాయని ఆయన గుర్తించారు.56 ఈ రేకుల ఆధారంగా The Early History of the Deccan ఆ కుటుంబపు చివరి పాలకులను రెండవ భద్రదేవుడు, మూడవ అరికేసరి అని పేర్కొంటుంది.12

Footnotes

  1. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  2. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  3. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 92, introduction to the Parabhani plates (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15

  4. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Chalukyas of Vemulavada”, appendix C to “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 504, note 3. Cite-only; paraphrased. ↩

  5. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 93 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21

  6. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 97, text (archive.org (opens in a new tab)). The quoted word is the name as printed. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  7. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 94 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  8. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  9. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  10. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  11. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  12. Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, “The Chalukyas of Vemulavada” (1960), p. 511. Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (2)
  1. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (opens in a new tab), The Archaeological Department, Government of Hyderabad (printed at the G. S. Press, Madras), 1953, pp. 2–3, 6, 9, 14, 21–23, 31, 42, 92–97. Text reprinted as Appendix D. Paraphrased. [Public domain in India]
  2. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 504, 511–512. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: