ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

సోమదేవసూరి

10వ శతాబ్దపు జైన పండితుడు, సంస్కృత రచయిత. వేములవాడ చాళుక్య రాజు రెండవ అరికేసరి పెద్ద కొడుకు వాగరాజు భూభాగంలోని గంగాధరలో, 959లో ఆయన తన గద్య-పద్య కావ్యం యశస్తిలకం పూర్తి చేశాడు. ఆ సమయంలో రాష్ట్రకూట మూడవ కృష్ణుడు మేల్పాటిలో శిబిరంలో ఉన్నాడు. 966లో వేములవాడలోని శుభధామ జినాలయం అనే జైన దేవాలయం కోసం మూడవ అరికేసరి ఆయనకు ఒక గ్రామాన్ని ఇచ్చాడు.

సోమదేవసూరి వేములవాడ చాళుక్యుల కాలంలో సంస్కృతంలో రాసిన జైన ముని, పండితుడు. ఆయన యశస్తిలకంకు తేదీ ఉంది. దాని ముగింపు మాటలు అది ఏ చాళుక్య రాకుమారుని పట్టణంలో పూర్తయిందో చెబుతాయి. 966 నాటి ఒక రాగి ఫలకాల దానశాసనం ఆయనను ఒక వేములవాడ రాజు దానగ్రహీత (దానం పొందినవాడు)గా పేర్కొంటుంది.12

యశస్తిలకం, దాని కాలం

1896లో ఆర్. జి. భండార్కర్ (R. G. Bhandarkar) ఆ గ్రంథపు ముగింపును సంక్షిప్తం చేశారు.1 శక శకంలో 881 సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, సిద్ధార్థి అనే చక్రీయ సంవత్సరంలో, చైత్ర మాసం 13వ తిథి నాడు అది పూర్తయిందని ఆయన రాశారు.1 అది “కృష్ణరాజదేవుని సామంతుని పాలనలో” (కృష్ణరాజదేవుని కింద ఉన్న పాలకుడు) పూర్తయింది.1 ఈ అధిపతిని పాండ్యులను, సింహళాన్ని, చోళులను, చేరులను అణచివేసిన తర్వాత వైభవంగా పాలిస్తున్నవానిగా వర్ణిస్తారు.1 ఆ సంవత్సరం 959కి సరిపోతుంది.3

1903 నాటి కావ్యమాల సంపాదకత్వంలో ముద్రించిన కొలఫన్ (ముగింపు గమనిక) మరిన్ని వివరాలు ఇస్తుంది. దగ్గరి అనువాదంలో, శ్రీ కృష్ణరాజదేవుడు మేల్పాటిలోని తన సంపన్న శిబిరం నుంచి పాలిస్తున్నప్పుడు ఆ కావ్యం పూర్తయిందని అది చెబుతుంది.4 కృష్ణరాజదేవుడు పాండ్య, సింహళ, చోళ, చేర, ఇతర రాజులను అణచివేశాడు.4 శ్రీ వాగరాజు కింద వర్ధిల్లిన గంగాధరలో ఆ కావ్యం పూర్తయింది.4

వాగరాజు చాళుక్య కుటుంబపు గొప్ప సామంతుడు శ్రీ అరికేసరి మొదటి కొడుకు.4 అరికేసరి పంచ మహాశబ్దాలు (ఉన్నత స్థాయి చిహ్నం) పొంది, సామంత చూడామణి (సామంతులలో రత్నం) అని పిలవబడ్డాడు.4

పీటర్ పీటర్సన్ (Peter Peterson) మొదట ఆ వ్రాతప్రతిని వర్ణించారు.5 అది “ఆయన సామంతులలో ఒకరైన, అరికేసరి అనే చాళుక్య రాకుమారుని పెద్ద కొడుకు ఆస్థానంలో” రచించబడిందని ఆయన రాశారు. ఈ అరికేసరి కన్నడ కవి పంప పోషకుడని ఆయన జోడించారు. ఆ అధిపతి రాష్ట్రకూట మూడవ కృష్ణుడే అయి ఉండాలని భండార్కర్ జోడించారు.56

పీటర్సన్ ఆ గ్రంథాన్ని “బౌద్ధ, జైన, బ్రాహ్మణ మతాలు ఇంకా పోటీలో ఉన్న కాలంలోని భారతదేశపు సజీవ చిత్రం” అని ప్రశంసించారు.6 ఈ పోటీ “ఆలోచించే మనుషులందరి దృష్టిని తన వైపు లాక్కుని, వారి మేధో శక్తిని దాదాపు పూర్తిగా గ్రహించింది” అని ఆయన రాశారు.6

తన పోషకుడు వాగరాజు చిత్తూరు జిల్లాలోని మేల్పాడిలో మూడవ కృష్ణునితో కలిసి శిబిరంలో ఉండగా సోమదేవుడు యశస్తిలకం పూర్తి చేశాడని 1953లో ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) రాశారు.78 ముద్రిత కొలఫన్ కృష్ణుడిని మేల్పాటిలో ఉంచుతుంది, కానీ కావ్యం పూర్తి కావడాన్ని గంగాధరలో ఉంచుతుంది. The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర) (1960) సంపాదకులు దానిని అలాగే చదివి, ఆ రాకుమారుని పేరును “బద్యగ” అని చెప్పారు.49

ఈ పేజీ కోసం చదివిన ఆధారాలలో ఏదీ గంగాధరను గుర్తించదు. కానీ పంప సోదరుడు తన శాసనాన్ని వదిలిన కురిక్యాలలోని బొమ్మలగుట్ట దగ్గర గంగాధరం అనే గ్రామం ఉంది.1011 దాని పొలాలలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్న జైన శిల్పాలను వెంకటరమణయ్య గుర్తించారు, కానీ ఆ గ్రామాన్ని ఆయన కొలఫన్‌తో ముడిపెట్టలేదు.1011

పర్భణి ఫలకాలు

మూడవ అరికేసరి పర్భణి ఫలకాలు 966 నాటివి.1213 శుభధామ జినాలయం (జైన దేవాలయం) నిర్వహణ కోసం అవి కుట్టుంవృత్తి-వణికటుపాలు గ్రామాన్ని సోమదేవునికి ఇస్తాయి.1213 రాజు తండ్రి వేములవాడలో ఈ దేవాలయాన్ని కట్టించాడు.1213

ఆ ఫలకాలు సోమదేవుని గురు పరంపరను ఇస్తాయి.1314 గౌడ సంఘం (జైన సంఘం)లో యశోదేవ ముని ఉన్నాడు, ఆయన శిష్యుడు నేమిదేవుడు.1314 నేమిదేవుని చాలా మంది శిష్యులలో సోమదేవుడు అత్యంత ప్రసిద్ధుడు.1314 ఆ ఫలకాలు ఆయనను యశోధరచరిత (యశస్తిలకం), స్యాద్వాదోపనిషద్ రచయితగా పేర్కొంటాయి.1314 చాలా మంది రాజులు ఆయనను గౌరవించారని అవి చెబుతాయి.1314 ఆయన బహుశా ఆ దేవాలయ అధిపతి అని వెంకటరమణయ్య భావించారు.7

వేములవాడలోని రాజరాజేశ్వర దేవాలయంలో ఒక జైన విగ్రహ పీఠంపై ఒక చిన్న శాసనం చెక్కబడింది. గౌడ సంఘానికి చెందిన తన గురువు సోమదేవుని కోసం బద్దెగ రాజు ఒక జినాలయాన్ని కట్టించాడని అది చెబుతుంది. ఇది బహుశా శుభధామ జినాలయం అని వెంకటరమణయ్య భావించారు.15 Epigraphia Telanganica (తెలంగాణ శాసనాలు) (2023) అదే శాసనాన్ని అంతకుముందు బద్దెగ సొలదగండుని కింద జాబితా చేస్తుంది.16

ఆయన రచనలు

వాగరాజు కాలంలో వేములవాడకు వచ్చిన ఉత్తర భారత జైనుడు సోమదేవుడు అని వెంకటరమణయ్య సూచించారు.7 యశస్తిలకంతో పాటు, ఆయన రాజనీతిపై నీతివాక్యామృతం అనే గ్రంథం రాశాడు.7 వెంకటరమణయ్యకు యశస్తిలకం బరువైనదిగా, అతిగా అలంకరించినదిగా అనిపించింది, కానీ మధ్యయుగ భారత చరిత్రకారునికి సమాచారంతో నిండినదిగా అనిపించింది.7

Footnotes

  1. R. G. Bhandarkar, “Early History of the Dekkan”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 207 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  3. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  4. Somadeva Suri, Yasastilaka, ed. Pandit Sivadatta and Kasinath Pandurang Parab, Part II (Kavyamala 70, 1903), p. 419, closing colophon (archive.org (opens in a new tab)). Translated for this page. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa (1898), introduction, p. 4, quoting P. Peterson’s report on Sanskrit manuscripts in the Bombay Circle (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 5, quoting Peterson and R. G. Bhandarkar (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 46 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  9. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Chalukyas of Vemulavada”, appendix C to “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 511. Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 394, reprinting N. Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription of Jinavallabha”, Epigraphia Andhrica II (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  11. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 399, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  12. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 42 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  13. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 93, introduction to the Parabhani plates (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  14. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 94 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  15. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 45, note 75 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  16. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 87, No. 1. Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Somadeva Suri; ed. Pandit Sivadatta and Kasinath Pandurang Parab, The Yasastilaka of Somadeva Suri, with the commentary of Srutadeva Suri, Part II (Kavyamala 70) (opens in a new tab), Tukaram Javaji, Nirnaya-Sagar Press, Bombay, 1903, pp. 419. Closing colophon, Sanskrit; translated for this page. [Public domain]
  2. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 207. R. G. Bhandarkar, Early History of the Dekkan. [Public domain]
  3. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa: An Ancient Jaina Poem of 941 A.D. (Bibliotheca Carnatica) (opens in a new tab), Mysore Government Central Press, Bangalore, 1898, pp. 4–6. Quoting P. Peterson and R. G. Bhandarkar. [Public domain]
  4. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (opens in a new tab), The Archaeological Department, Government of Hyderabad (printed at the G. S. Press, Madras), 1953, pp. 2–3, 9, 42, 45–46, 93–94. Paraphrased. [Public domain in India]
  5. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 87, 394, 399. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 511. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: