మాదా నాయకుని ఉమామహేశ్వరం శాసనం (1377)

ఇది ఏమిటి

శాసనం అచ్చంపేట దగ్గరి కొండ గుడి ఉమామహేశ్వరం వద్ద ఉంది.¹² ఆ గుడి శ్రీశైలానికి ఉత్తర ద్వారంగా బాగా పేరుపొందిందని పి. శ్రీనివాసాచార్ (P. Sreenivasachar) వర్ణించారు.¹² తెలుగు, సంస్కృతంలో ఉన్న ఈ శాసనం రేచర్ల కుటుంబానికి చెందిన మాధవ-నాయకుడు మహేశ్వర దేవుడి కోసం ఒక మండపాన్ని (మంటపం) కట్టించడాన్ని నమోదు చేస్తుంది.¹² మాధవ-నాయకుడు దేవరకొండకు చెందిన రేచర్ల మాదా నాయకుడుగా బాగా తెలుసు.¹²

దాని శ్లోకాలు పొడవైన వంశవృక్షాన్ని ఇస్తాయి.²³ 1956 నాటి తన Corpus (శాసనాల సంకలనం)లో శ్రీనివాసాచార్ రాయి నాలుగు ముఖాల ఫోటోలను ముద్రించారు.²³ రేచర్ల వెలమలు పేజీ చూడండి.

తేదీ

Corpus తేదీని శక 1298 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), నల సంవత్సరం, ఫాల్గుణ మాసం, అంటే 1377 ప్రారంభం, అని ఇస్తుంది.¹ Epigraphia Telanganica (తెలంగాణ శాసనాలు)లో ఉదహరించినట్లు, 1964 నాటి రాష్ట్ర జాబితా సంవత్సరాన్ని 1376 అని ఇస్తుంది.⁴⁵⁶ అక్కడే ఉదహరించిన 2003 నాటి సంపుటం 1377 అని ఇస్తుంది.⁴⁵⁶ ఆలడి జగన్నాథ శాస్త్రి (Alladi Jagannatha Sastri) కూడా ఆలయాన్ని 1376 నాటిదిగా నిర్ణయించారు.⁴⁵⁶

విషయం

తెలుగు పీఠికను 1910 నాటి వెలుగోటి వంశ చరిత్రలో ముద్రించారు.⁷² అది దాచయ-సింగ-భూపతి, సింగమాంబల కొడుకు మాధవేంద్రుడిని రేచర్ల కుటుంబమనే సముద్రానికి చంద్రుడిగా స్తుతిస్తుంది.⁷² దేవనాగ (దేవరకొండ)కు దక్షిణాన ఉన్న దేశంలో తన పేరు పెట్టిన మాధవపురం పట్టణంలో ఆయన తన సింహాసనంపై కూర్చున్నాడని అది చెబుతుంది.⁷²

అక్కడ కూర్చుని, శ్రీపర్వతం (శ్రీశైలం) ఉత్తర ద్వారం వద్ద మహేశ్వర దేవుడి మండపాన్ని పెద్ద రాతి దిమ్మెలతో అందంగా కట్టించాడు.⁷² శాసనాన్ని రచించమని ఆయన మాయి-భట్టోపాధ్యాయుడిని అడిగాడు.⁷² మాయి-భట్టోపాధ్యాయుడు వ్యాకరణం, వాక్య నిర్మాణం, తర్కశాస్త్రాలలో (పద-వాక్య-ప్రమాణజ్ఞ) నిపుణుడు.⁷²

శ్రీనివాసాచార్ సారాంశం ప్రకారం, సంస్కృత శ్లోకాలు రేచర్ల కుటుంబాన్ని నాల్గవ వర్ణానికి చెందినదిగా వర్ణిస్తాయి.² అవి తొలి వీరులు వెన్నయ, దాచయల పేర్లు చెబుతాయి. దాచయ ఒక భిల్లముడి సైన్యాలను ఓడించినందుకు ప్రసిద్ధుడు.² తర్వాత సింగుడు, ఆయన ఇద్దరు కొడుకులు మాధవ-నాయకుడు, అనవోత-నాయకుడు వస్తారు.² మాధవుడి బిరుదులలో గజ-దళ-అరాతి (ఏనుగుల దళాలకు శత్రువు), ఖడ్గ-నారాయణ, సమర-సాత్యకి, రాయ-గోపాల, సోమకుల-పరశురామ ఉన్నాయి.²

మాదా తాత యెర్ర-దాచ యుద్ధాల కోసం జగన్నాథ శాస్త్రి ఈ శాసనంపై ఆధారపడ్డారు.⁸ తన కుటుంబ చరిత్రకు అనుబంధంగా ఆయన దాన్ని ముద్రించారు.⁸

శాసనం మాధవుడి మంత్రి పెద్దన, ఆయన కుటుంబం పేర్లను కూడా చెబుతుంది.² ఈ భాగపు పఠనాలు విభేదిస్తాయి.²⁴ పెద్దనకు పోతరాజు గౌరన అనే కొడుకు ఉన్నాడని శ్రీనివాసాచార్ సారాంశం చెబుతుంది.² తెలుగు హరిశ్చంద్ర, నవనాథ-చరిత్ర రచయిత పెద్దన తండ్రి అని అది చెబుతుంది.²

Epigraphia Telanganicaలో ఉదహరించినట్లు, 1964 నాటి జాబితా పెద్దన్నను పోతరాజు తండ్రిగా, పోతరాజును కవి గౌరన తండ్రిగా చేస్తుంది.⁴⁵ శాసనం చివరలో ఒక చక్ర-బంధం, అంటే చక్రంగా అమర్చిన పద్యం, ఉందని కూడా అది గుర్తిస్తుంది.⁴⁵ పెద్దిరాజు కొడుకు పోతరాజు రాయిని చెక్కాడని 2003 నాటి సంపుటం జోడిస్తుంది.⁴⁵ Corpus ఫలకాలలో నాల్గవ ముఖంపై చక్రాన్ని చూడవచ్చు.⁹

Footnotes

1. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of Andhra Pradesh, Part III (1956), p. 72, No. Mn. 35 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Sreenivasachar (ed.), Corpus, Part III (1956), p. 73, No. Mn. 35 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰

3. Sreenivasachar (ed.), Corpus, Part III (1956), plate 21, faces I and II (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

4. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), pp. 21–22, No. 9 (catalogue of 1964). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

5. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 22, No. 9 (Inscriptions of Andhra Pradesh, Mahabubnagar District, 2003). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

6. Jagannatha Sastri, Family History of Venkatagiri Rajas (1922), p. 24 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. Vellala Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), appendix, p. 31, inscription No. 10 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

8. Alladi Jagannatha Sastri, A Family History of Venkatagiri Rajas (1922), p. 16 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Sreenivasachar (ed.), Corpus, Part III (1956), plate 22, faces III and IV (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩