అనవేముని పెదపలకలూరు తామ్రశాసనం (1378)

Photograph of one inscribed copper-plate face, upright and narrow, about thirty lines of light Telugu letters on the dark metal, with a raised rim and the ring hole at one end; line numbers printed in the margin. · N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (Government of Andhra Pradesh, 1962) (opens in a new tab) · Public domain in India

కనుగొనడం, రేకులు

గుంటూరు కలెక్టర్‌గా ఉన్నప్పుడు 1954లో ఎన్. రమేశన్ (N. Ramesan) గుంటూరుకు సుమారు ఎనిమిది మైళ్ల దూరంలో ఉన్న పెదపలకలూరులో ఈ రేకులను కనుగొన్నారు.¹ ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడిన తర్వాత కొన్ని సంవత్సరాలు వాటిని హైదరాబాద్‌లోని రాజ్ భవన్‌లో ప్రదర్శించారు.¹ తర్వాత వాటిని పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌లోని ప్రభుత్వ పురావస్తు మ్యూజియానికి ఇచ్చారు.¹

బాగా ఎత్తైన అంచులు గల, సుమారు 28.4 సెం.మీ. × 15.5 సెం.మీ. నాలుగు రేకులు ఉన్నాయి.¹ అవి కొండవీడు రాజుల చిహ్నమైన నంది ముద్ర గల ఉంగరానికి వేలాడుతున్నాయి.¹ రేకులు 5,055 గ్రాములు, ఉంగరం 1,875 గ్రాములు బరువు.¹ అసాధారణంగా, మొత్తం ఎనిమిది వైపులా రాత ఉంది. మొత్తం 212 పంక్తులు.¹

భాష, శైలి

లిపి మధ్యయుగ తెలుగు. గ్రామ సరిహద్దులు తప్ప పాఠం సంస్కృతం.² సరిహద్దులు 212 పంక్తులలో 108 పంక్తులను ఆక్రమిస్తాయి. దానపత్రం దేశ భాష అని పిలిచే తెలుగులో వాటిని రాశారు.²

ప్రోలయ వేముని పువ్వాడ తామ్రశాసనం (1346)తో పోలిస్తే 26 శ్లోకాలు బిగుసుకుపోయినవిగా, కృత్రిమమైనవిగా ఉన్నాయని రమేశన్ అంచనా వేశారు.² ఆ కాలంలో శాస్త్రీయ కవిత్వం క్షీణించడానికి సూచనగా ఆయన వాటిని భావించారు.²

విషయం

దానపత్రం వరాహ రూపంలోని విష్ణువు, శివుడు, దేవి, గణపతి, లక్ష్మి, సూర్యచంద్రుల ప్రార్థనలతో మొదలవుతుంది.³⁴ తర్వాత అది నాల్గవ వర్ణాన్ని వర్ణిస్తుంది.³⁴ పంట రెడ్డి వంశంలో, రాజు దొడ్డ కూతురు అన్నాంబికను పెళ్లి చేసుకున్న రాజు ప్రోలుడి పేరు అది చెబుతుంది.³⁴ వారి కొడుకులు మాచ, వేముడు, దొడ్డ, అన్న, మల్ల.⁴

వేముడు తుంగభద్ర, కృష్ణ, గోదావరి ఒడ్డున గ్రామాలను దానం చేశాడు.⁵ ఆయన శ్రీగిరి (శ్రీశైలం) వద్ద, అహోబిలగిరి వద్ద రెండు మెట్ల వరుసలు కట్టించాడు.⁵ ఇతర రాజులు నిలిపిన నశించే స్తంభాల కంటే మెరుగైన, శాశ్వత విజయ స్తంభాలు ఈ మెట్లు అని దానపత్రం పిలుస్తుంది.⁵

వేముడి ఇద్దరు కొడుకులు, పోత (అనవోత), అనవేముడిని ఇంద్రుడు, విష్ణువుతో పోలుస్తారు.⁵⁶ దాత అనవేముడిని జగనొబ్బగండ అని, శత్రువులకు రుద్రుడు అని పొగుడుతారు.⁵⁶

శక 1300 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), కాళయుక్తి అనే చక్ర సంవత్సరం, మార్గశిరంలో చంద్రగ్రహణం నాడు ఒక శనివారం అనవేమారెడ్డి పెదపలకలూరును పండితుడు అహోబల పండితుడికి ఇచ్చాడు.⁶⁷ అహోబిలంలో నరసింహుడు నివసించినట్లు ఆ పండితుడు అక్కడ నివసించాలని ఆయన భావించాడు.⁶⁷ ఆ గ్రామం శ్రీకుండినపట్టణం (కొండవీడు)కు ఈశాన్యంగా, మంగళాద్రి (మంగళగిరి)కి నైరుతిగా ఉన్నట్లు వర్ణించారు.⁶⁷ వర్ణన దాన్ని కృష్ణ దక్షిణ ఒడ్డున కూడా ఉంచుతుంది.⁶⁷

హారిత గోత్రానికి (వంశానికి) చెందిన అహోబల పండితుడు ముఖ్య దానగ్రహీత.⁷ దానపత్రం మరో ఎనిమిది మంది బ్రాహ్మణుల పేర్లు ఇస్తుంది, వారిలో ఒక్కొక్కరికి ఒక వాటా దక్కింది.⁷ ఆ ఒక్కొక్క వాటాతో పాటు అహోబల పండితుడికి కూడా ఒక వాటా ఇచ్చారు, కాబట్టి ఆయనకు మొత్తం ఎనిమిది వాటాలు దక్కాయి.⁷ దీని నుంచి గ్రామాన్ని పదహారు వాటాలుగా విభజించారని రమేశన్ నిర్ధారించారు.⁷ అందరిలో ఎక్కువ వాటాలు పొందినందువల్ల అహోబల పండితుడే బహుశా గ్రామ నిర్వహణ చూశాడని ఆయన అభిప్రాయం.⁷

తేదీ, స్థలం

రమేశన్ తేదీని 1378 డిసెంబరు 4, శనివారం, మార్గశిర పౌర్ణమి, చంద్రగ్రహణం రోజుగా లెక్కించారు.⁸ రేకులు దొరికిన పెదపలకలూరు గ్రామం ఆ వర్ణనతో సరిపోతుంది.⁷⁹ దానపత్రం నుంచి రమేశన్ దాని సరిహద్దుల పటాన్ని గీశారు.⁷⁹ కొండవీడు పేజీ చూడండి.

రమేశన్ గమనికలు

దానపత్రంలోని “పంట రెడ్డి” అనే పదబంధాన్ని రమేశన్ ఎత్తి చూపారు.¹⁰ ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma)ను అనుసరించి, ఆ కుటుంబం నెల్లూరు జిల్లాలోని గూడూరు చుట్టూ ఉన్న పంట దేశం నుంచి వచ్చిందని వాదించడానికి ఆయన దాన్ని ఉపయోగించారు.¹⁰

అనవేముడి అప్పయ-గోపయ-దిశాపట్ట అనే బిరుదును హొయసల సేనానులు అప్పయ, గోపయల నుంచి స్వీకరించినదిగా ఆయన వివరించారు.¹⁰ ఆయన ప్రకారం, తెలుగు చోడ తిక్క సేవలో ఆ కుటుంబ పూర్వీకులు ఈ సేనానులతో పోరాడారు.¹⁰ ఇతర రెడ్డి దానపత్రాల లాగా కాకుండా, ఇది ప్రోలుడికి ముందు వంశ స్థాపకుడు వేముడి పేరు చెప్పదు.⁸