దార్-ఉల్-ఉలూమ్, హైదరాబాద్

దార్-ఉల్-ఉలూమ్ హైదరాబాద్ ప్రభుత్వపు మొదటి బడి.¹ అది 1854లో హైదరాబాద్ నగరంలో స్థాపితమైంది.¹ రాష్ట్రపు తొలి ఉపాధ్యాయులకు అది శిక్షణ ఇచ్చింది.¹²³ తర్వాత ఇస్లామిక్ మత శాస్త్రం, ఇస్లామిక్ అధ్యయనాల్లో ప్రత్యేకత ఉన్న ప్రాచ్య విద్యా కళాశాల అయింది.¹²³ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం రాకముందు రాష్ట్రంలో ఉన్నత విద్యకు ఉన్న రెండు చోట్లలో ఇది ఒకటి.³

మొదటి ప్రభుత్వ బడి

1909 నాటి Imperial Gazetteer ప్రకారం దార్-ఉల్-ఉలూమ్ స్థాపనతో 1854లో ప్రభుత్వ విద్య మొదలైంది.¹ 1868లో విద్యను అప్పటి మిస్సెలేనియస్ (వివిధ) శాఖ సహాయ మంత్రికి అప్పగించారు.¹ అప్పటి నుంచి ఉపాధ్యాయ పదవి కోరే ప్రతి అభ్యర్థీ దార్-ఉల్-ఉలూమ్‌లో శిక్షణ పొంది, ధ్రువపత్రం తీసుకోవాల్సి వచ్చింది.¹

రెండేళ్ల తర్వాత నగరంలో ప్రజా విద్య అదుపు ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ విల్కిన్సన్ చేతికి వచ్చింది.¹ ఆయన హయాంలో దార్-ఉల్-ఉలూమ్‌ను ఐదు శాఖా బడులుగా విభజించారు.¹⁴ ఒక ఆంగ్లో-వర్నాక్యులర్ బడి (ఇంగ్లీషు, స్థానిక భాష రెండూ బోధించే బడి) కూడా స్థాపించారు.¹⁴

ప్రాచ్య కళాశాల

1890ల నాటికి దార్-ఉల్-ఉలూమ్ ఒక పెద్ద బడి అనుబంధంగా ఉన్న ప్రాచ్య కళాశాల.² ప్రాచ్య విద్యల్లో పట్టాల కోసం అది పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉండేది.² క్యాంప్‌బెల్ 1898లో రాయడానికి ముందు ఏడాది కళాశాలలో 55, బడిలో 317 మంది విద్యార్థులు ఉన్నారు.² నిజాం కళాశాల, ఔరంగాబాద్ కళాశాలతో పాటు రాష్ట్రంలోని మూడు కళాశాలల్లో దీన్ని క్యాంప్‌బెల్ లెక్కించారు.⁵²

ఆ ఏడాది రాష్ట్రం నుంచి 36 మంది మున్షీ, మౌల్వీ వంటి పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రాచ్య పరీక్షలు రాశారు.² వారిలో 17 మంది పాసయ్యారు.² 1909లో Imperial Gazetteer కూడా దీన్ని పూర్తిగా ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన దార్-ఉల్-ఉలూమ్ లేదా ప్రాచ్య కళాశాల అని పిలిచింది.⁶ అప్పటికీ అది పంజాబ్ ప్రాచ్య బిరుదుల పరీక్షలకు అభ్యర్థులను పంపేది.⁶

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తర్వాత

1917కు ముందు రాష్ట్రంలో ఉన్నత విద్యకు రెండు చోట్లే ఉండేవని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ రిజిస్ట్రార్ తర్వాత రాశారు.³ అవి దార్-ఉల్-ఉలూమ్, నిజాం కళాశాల.³ దార్-ఉల్-ఉలూమ్ పరీక్షలు పూర్తిగా రాష్ట్ర విద్యాశాఖ అదుపులో ఉండేవని ఆయన రాశారు.³ విద్యార్థులకు ఉదారంగా స్టైపెండ్‌లు ఇచ్చినా అది దాదాపు చావుబతుకుల్లో ఉందని ఆయన అభిప్రాయం.³ దాని కోర్సుల్లో ఆధునిక శాస్త్రాలు చేర్చడానికి జరిగిన ప్రయత్నాలు అరకొరవేనని ఆయన అన్నారు.³ ఇది కొత్త విశ్వవిద్యాలయపు ఒక అధికారి అభిప్రాయం.³

ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ కాలేజీ మొదలైనప్పుడు అది “పాత దార్-ఉల్-ఉలూమ్” వసతి గృహాన్ని తీసుకుంది.⁷ దాన్ని ముస్లిం విద్యార్థుల వసతి గృహంగా నడిపింది. 1919–20లో అందులో 52 మంది ఉండేవారు.⁷

దార్-ఉల్-ఉలూమ్ బిరుదులను విశ్వవిద్యాలయం గుర్తించింది.⁸ ఆరేళ్లు పూర్తయిన దార్-ఉల్-ఉలూమ్ మౌల్వీ ఫాజిల్, మౌల్వీ కామిల్, మున్షీ ఫాజిల్‌లు పట్టభద్రుల రిజిస్టరులో చేరవచ్చని దాని నిబంధనలు చెప్పాయి.⁸ 1928–29లో విశ్వవిద్యాలయం గుర్తించిన హైస్కూళ్లలో “ఉస్మానియా హైస్కూల్, దార్-ఉల్-ఉలూమ్” ఒకటి.⁹

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

ఈ పేజీకి వాడిన ఆధారాల మధ్య ఎలాంటి భేదమూ కనిపించలేదు.

Footnotes

1. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 73 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

2. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 65 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Census of India 1931, Vol. XXIII: H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part I: Report (1933), p. 216, “The Osmania University” by H. A. Ansari, Registrar (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

4. Imperial Gazetteer: Hyderabad State (1909), p. 74 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 64 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

6. Imperial Gazetteer: Hyderabad State (1909), p. 75 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. Annual Administration Report of the Osmania University, 1329 F. (1919–20), report of the Principal, p. 4 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

8. Osmania University Calendar, 1335–1336 Fasli (1928–29), p. 66, supplementary rules for the register of graduates (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Osmania University Calendar, 1928–29, Appendix III, p. 250 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩