తెలుగు చరిత్రTelugu History

గోలకొండ పత్రిక

1925లో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి స్థాపించి, 1949 వరకు సంపాదకత్వం వహించిన హైదరాబాద్ తెలుగు పత్రిక. వారానికి రెండుసార్లు వెలువడేది. విమర్శించడం కష్టమూ ప్రమాదకరమూ అయిన కాలంలో నిజాం ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించింది. ఆంధ్ర జనసంఘానికి, ఆంధ్ర మహాసభకు అండగా నిలిచింది, బడుల్లో తెలుగు బోధనా భాష కావాలని వాదించింది.

గోలకొండ పత్రిక 1925 నుంచి హైదరాబాద్లో వెలువడిన తెలుగు వార్తాపత్రిక.1 దాని స్థాపకుడు, సంపాదకుడు సురవరం ప్రతాపరెడ్డి నిజాం రాజ్యంలోని తెలుగువారి తరఫున మాట్లాడటానికి దాన్ని వాడుకున్నారు.12 తెలుగు పత్రికల చరిత్రలో దాని స్థానం తెలుగు వార్తాపత్రికలు, పత్రికలు పేజీలో ఉంది.

నిజాం రాజ్యంలో ఒక తెలుగు పత్రిక

హైదరాబాద్‌కు తెలుగు పత్రికలు ఆలస్యంగా వచ్చాయి. 1901లో రాజ్యంలో పద్నాలుగు పత్రికలు ఉండేవని, వాటిలో ఒక్కటీ తెలుగులో లేదని హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కమిటీ చరిత్ర చెబుతుంది.3 పత్రిక నడపాలంటే ప్రభుత్వ లైసెన్సు కావాలి. ఆ లైసెన్సును ప్రభుత్వం వెనక్కి తీసుకోనూవచ్చు.4

న్యాయవాదీ, తెలుగు సంస్కృత పండితుడూ అయిన ప్రతాపరెడ్డి 1925లో గోలకొండ పత్రికను స్థాపించారని హూ ఈజ్ హూ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ స్ట్రగుల్ (1980) చెబుతుంది.1 అది వారానికి రెండుసార్లు వెలువడేది. 1949 వరకు ఆయనే దాని సంపాదకుడు.1 అది నిజాం ప్రభుత్వాన్ని నిర్భయంగా విమర్శించిందని అదే పుస్తకం చెబుతుంది.1

ఆంధ్ర జనసంఘానికి అండగా ముందుకొచ్చిన పత్రికల్లో, నీలగిరి పత్రిక, తెలుగు పత్రికలతో పాటు దీన్ని సరోజినీ రెగాని పేర్కొంటారు.5 ఈ తెలుగు సంఘం తెలంగాణలో గ్రంథాలయోద్యమాన్ని ప్రారంభించింది, బాలికల ఉన్నత పాఠశాల స్థాపనకు తోడ్పడింది.5

1928 ఉగాది సంచిక

1928 విభవ నామ సంవత్సరాది కోసం వెలువడిన పత్రిక ప్రత్యేక సంచిక ఒకటి మిగిలి ఉంది.67 అది హైదరాబాద్ ట్రూప్ బజార్‌లోని పత్రిక సొంత ముద్రణాలయంలో అచ్చయింది.7 పత్రికకు అండగా నిలిచినవారెవరో దాని రాజపోషకుల జాబితా చూపుతుంది.8 గద్వాల, జటప్రోలు, అమరచింత, వనపర్తి సంస్థానాలు, దేశ్‌ముఖ్ (వంశపారంపర్య రెవెన్యూ అధికారి) పింగిళి వెంకటరామారెడ్డి వారిలో ఉన్నారు.8

పత్రిక, తెలుగు ఉద్యమం

1930 మార్చిలో జోగిపేటలో ఆంధ్ర జనసంఘం ఆంధ్ర మహాసభగా మారినప్పుడు ప్రతాపరెడ్డి అధ్యక్షత వహించారు.9 అక్కడ ఆయనను గోలకొండ పత్రిక సంపాదకుడిగా పి. కృష్ణమూర్తి వర్ణిస్తారు.9

బడి చదువుపై జరిగిన చర్చలోనూ పత్రిక పాల్గొంది. 1936లో హైదరాబాద్ విద్యపై ఒక కమిటీ, పత్రిక సంపాదకుడి అభిప్రాయాలు చెప్పడానికి వచ్చిన ప్రతాపరెడ్డి అనే వ్యక్తి మాటలు విన్నది.10 మాధ్యమిక బడుల్లో విద్యార్థులకు మాతృభాషలో, అది వీలుకాకపోతే ఇంగ్లీషులో బోధించాలని పత్రిక అభిప్రాయం.10 తెలుగు బాలురకు ఉర్దూను తప్పనిసరి పాఠ్యాంశంగా కూడా పెట్టకూడదని అది అంది.10

జ్ఞాపకాల్లో గోలకొండ పత్రిక

ప్రతాపరెడ్డి 1953 ఆగస్టు 25న మరణించారు.11 హైదరాబాద్ శాసనసభలో ముఖ్యమంత్రి బి. రామకృష్ణారావు ఆయన పత్రిక గురించి మాట్లాడారు.11 హైదరాబాద్‌లో ఏ పాత్రికేయుడికైనా నిర్భయంగా విమర్శించడం చాలా కష్టమైన కాలంలో, ప్రతాపరెడ్డి గోలకొండ పత్రికను ప్రారంభించి ఎన్ని అడ్డంకులు వచ్చినా నడిపారని ఆయన అన్నారు.11

పత్రికను ఆయన ఎంతో సమర్థంగా నడిపారని, తెలుగు వచనంలో తనదైన శైలిని సృష్టించారని కూడా ముఖ్యమంత్రి చెప్పారు.2 ఒకసారి రాజ్యం బయటి ఒక పత్రిక, హైదరాబాద్‌లో తెలుగు బాగా తెలిసినవారు తక్కువని రాసింది.2 ప్రతాపరెడ్డి గోలకొండ పత్రికలో దానికి జవాబిచ్చి, హైదరాబాద్ తెలుగు కవుల కవితలను ఒక పుస్తకంగా సంకలనం చేశారు.2

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి 1949 వరకు పత్రికకు సంపాదకుడని హూ ఈజ్ హూ చెబుతుంది.1 కానీ తమ ముందుకు వచ్చిన ప్రతాపరెడ్డి సంపాదకుడి తరఫున వచ్చారని, ఆయన చెప్పినవి సంపాదకుడి అభిప్రాయాలే గానీ తప్పనిసరిగా తన సొంతవి కావని 1936 నాటి విద్యా కమిటీ నివేదిక చెబుతుంది.10 ఆ నివేదిక సంపాదకుడి పేరు చెప్పదు.10

Footnotes

  1. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 385 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Hyderabad Legislative Assembly Debates, 10 September 1953, p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. The Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 179 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. Golconda Patrika, Vibhava new-year number (Hyderabad, 1928), cover, PDF p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Golconda Patrika, Vibhava new-year number (1928), title page, PDF p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Golconda Patrika, Vibhava new-year number (1928), list of patrons, PDF p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. P. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (Ph.D. thesis, Karnatak University, 1987), p. 176 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  10. A. H. Mackenzie and Fazl Muhammad Khan, Committee for the Reorganisation of Education in the Hyderabad State: Report of the Sub-Committee (1936), p. 68 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Hyderabad Legislative Assembly Debates, 10 September 1953, p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Sarojini Regani (ed.), Who's Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II: Karimnagar, Khammam, Krishna, Kurnool, Mahbubnagar, Medak and Nalgonda districts (opens in a new tab), State Committee for the Compilation of the History of the Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1980, pp. 385–386. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 179. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. P. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (Ph.D. thesis, Department of History and Archaeology, Karnatak University, Dharwad) (opens in a new tab), 1987, pp. 176. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. Golconda Patrika, Vibhava samvatsaradi sanchika (special number for the Telugu new year of Vibhava), 1928 (opens in a new tab), Golconda Patrika Mudrakshara Sala, Troop Bazaar, Hyderabad, 1928, PDF pp. 5, 7, 9. [Public domain]
  5. A. H. Mackenzie and Fazl Muhammad Khan, Committee for the Reorganisation of Education in the Hyderabad State: Report of the Sub-Committee (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1936, pp. 68. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  6. Hyderabad Legislative Assembly, Hyderabad Legislative Assembly Debates, 10 September 1953 (scanned as "Andhra Legislative Assembly Debates 10th September 1953") (opens in a new tab), Hyderabad Legislative Assembly, Hyderabad, 1953, pp. 1–2. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  7. Hyderabad State Committee Appointed for the Compilation of a History of the Freedom Movement, The Freedom Struggle in Hyderabad: A Connected Account, Vol. III (1885-1920) (opens in a new tab), Hyderabad State Committee, Hyderabad, 1957, pp. 29, 41. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: