ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

పాఠం 3

అక్షరాలు, అచ్చు గుర్తులు, సంయుక్తాక్షరాలు

ఒక శాసనాన్ని చదవాలంటే ముందు లిపి ఒక అక్షరాన్ని (syllable) ఎలా కడుతుందో తెలుసుకోవాలి. మంచి విషయం ఏమిటంటే, తెలుగు-కన్నడ లిపి, పాతదైనా కొత్తదైనా, ఒకే సులభమైన సూత్రంపై పనిచేస్తుంది. ఆర్డెన్ దాని ఫలితాన్ని “సంయుక్త అక్షరం” (compound letter) అని పిలుస్తారు: ఒక హల్లు, ఒక అచ్చు గుర్తు కలిపి రాసినది.1 అది అర్థమయ్యాక, శాసనం వింత ఆకారాల వరుసగా ఉండదు. మీరు పలకగలిగే అక్షరాల వరుసగా మారుతుంది. ఆధునిక అక్షరాల కోసం ఈ పాఠం ఎ. హెచ్. ఆర్డెన్ (A. H. Arden) రాసిన Progressive Grammar of the Telugu Language (తెలుగు వ్యాకరణం, 1873) ను వాడుతుంది. పాత అక్షరాలలో ఏమి వేరుగా ఉండేదో బర్నెల్, బూలర్ రాసిన చేతి పుస్తకాలు (handbooks) చూపిస్తాయి.

ఒక గుర్తు, ఒక అక్షరం

తెలుగు ఎడమ నుంచి కుడికి రాయబడుతుందని ఆర్డెన్ వివరిస్తారు.2 ప్రాథమిక భాగం అక్షరం (syllable), విడి వర్ణం కాదు. ప్రతి అచ్చుకు రెండు రూపాలు ఉంటాయి:

  • ఒక మొదటి రూపం, అచ్చు ఒక మాటను మొదలుపెట్టినప్పుడు వాడేది, అ (a) లేదా ఇ (i) లాగా;
  • ఒక రెండవ రూపం (అచ్చు గుర్తు, అంటే గుణింతపు గుర్తు), మిగతా అన్ని చోట్ల వాడేది. ఇది “ఎప్పుడూ ఒంటరిగా రాయబడదు”. ఎల్లప్పుడూ ఒక హల్లుకు కలిపి రాయబడుతుంది.3

అలాగే ఒక హల్లు కూడా “(కొన్ని సందర్భాలలో తప్ప) ఎప్పుడూ ఒంటరిగా రాయబడదు”. అది ఎల్లప్పుడూ ఈ అచ్చు గుర్తులలో ఒకదానితో కలిసి ఉంటుంది, “కాబట్టి రెండూ కలిసి ఒకే సంయుక్త అక్షరం అవుతాయి”.4 సాధారణ వాడుకలో పదమూడు అచ్చులు, ముప్పై ఐదు హల్లులు ఉన్నాయని ఆర్డెన్ లెక్కిస్తారు.5 సున్న అనే చిన్న వృత్తాన్ని కూడా ఆయన చేరుస్తారు. అది “N లేదా M కు బదులుగా వస్తుంది”.4

Table of the Telugu vowel letters in their initial form beside the vowel signs used after a consonant.
The Telugu vowels: initial forms and the secondary forms (vowel signs) joined to consonants (Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language, 1873, p. 14) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain
The Telugu consonant letters printed in rows of five.
The 35 Telugu consonants (Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language, 1873, p. 14) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

అచ్చుల మొదటి రూపాలు, రెండవ రూపాలు, హల్లుల గురించి ఆర్డెన్ పట్టిక.4

పైన ఉండే చిన్న టిక్కు గుర్తు

చాలా ఆధునిక తెలుగు హల్లులకు పైన ఒక చిన్న టిక్కు గుర్తు (తలకట్టు) ఉంటుంది. ఆర్డెన్ దానిని a అచ్చు గుర్తుగా భావిస్తారు. అక్షరమాలలోని హల్లులను పలకడానికి “అ రెండవ రూపం” వాడతారని ఆయన చెబుతారు. అయితే ఎనిమిది అక్షరాలకు అది “పలకబడుతుంది, కానీ రాయబడదు”.4 బర్నెల్ దీనితో ఏకీభవించలేదు. లిపి పాఠం వివరించినట్లు, ఆ గుర్తును అక్షరం పైభాగంలోని ఒక పాత అడ్డగీత నుంచి వచ్చినదిగా ఆయన చూశారు. దానిని a రూపం అని పిలిచినందుకు ఆయన తెలుగు వ్యాకరణాలను విమర్శించారు. వాటిలో ఆర్డెన్ 1873 వ్యాకరణం కూడా ఉంది.6 అక్షరాల పైని ఈ కోణాలు, తొలి శాసనాలలోని “చీలికల” (wedges) స్థానంలో గంటంతో రాసేవారు పెట్టినవని బూలర్ కూడా భావించారు.7 చదవడానికి ఆచరణలో విషయం ఒకటే: 11వ శతాబ్దం నుంచి వచ్చిన శాసనాలలో, ఈ గుర్తు ఉండి, వేరే అచ్చు గుర్తు లేని హల్లును a తో చదువుతారు.7

కొన్ని సంస్కృత లేదా విదేశీ మాటల చివర లాగా, ఒక హల్లు ఏ అచ్చూ లేకుండా నిలబడాల్సి వచ్చినప్పుడు, అచ్చు గుర్తు స్థానంలో ఒక ప్రత్యేక గుర్తు పెడతారని ఆర్డెన్ చెబుతారు. అది “రెండవ అచ్చు రూపం లేదని సూచించడానికి”.8

అచ్చు గుర్తులు ఎక్కడ వస్తాయి

ఆర్డెన్ ఆధునిక నియమాలను ఇస్తారు. చాలా అచ్చు గుర్తులు హల్లుకు పైన రాయబడతాయి. కొన్ని అదే పంక్తిలో దాని కుడి వైపు రాయబడతాయి. ఒకటి పాక్షికంగా కింద, ఒకటి పాక్షికంగా పైన, పాక్షికంగా కింద రాయబడతాయి.9 ఆయన సంయుక్త అక్షరాల పట్టిక ప్రతి హల్లును ప్రతి అచ్చు గుర్తుతో చూపిస్తుంది.10

Page of a Telugu grammar filled with a grid of Telugu syllables, one consonant per row.
Table of compound letters: each Telugu consonant with each vowel sign (Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language, 1873, p. 17) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

శాసనాలలో కొన్ని గుర్తులు వేరే చోట ఉంటాయి. వాటి స్థానం శాసనానికి తేదీ నిర్ణయించడంలో సహాయపడుతుంది:

  • u గుర్తు. ఆధునిక u హల్లుకు కుడి వైపున ఉండే ఒక కొక్కెం. ఇది 11వ శతాబ్దంలో కనిపించడం మొదలై, 12వ శతాబ్దంలో “దాదాపు అన్ని చోట్లా” వ్యాపించిందని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. పాత శాసనాలు u ను హల్లు కింద రాస్తాయి.11
  • e, ai. 11వ, 12వ శతాబ్దాల నాటికి ఇవి హల్లు పైభాగంలో రాయబడ్డాయి. అతి తొలి రూపాలలో ఇవి హల్లుకు ఎడమ వైపున ఉండేవి.11 e కి ఆధునిక గుర్తు 14వ శతాబ్దంలో వచ్చింది. 1550–1600 నాటికి అదొక్కటే వాడుకలో ఉంది.12
  • హ్రస్వ, దీర్ఘ అచ్చులు. 10వ శతాబ్దం నుంచి హ్రస్వ i ని దీర్ఘ ī నుంచి వేరు చేసే పాత పద్ధతి “దాదాపు పోయింది”.13 హ్రస్వ, దీర్ఘ e, o లను వేరు చేసే ఇప్పటి తెలుగు పద్ధతి 17వ శతాబ్దం వరకు కనిపించదు.14 కాబట్టి ఒక పాత శాసనం అచ్చు పొడవును అసలు చూపించకపోవచ్చు. సంపాదకులు అర్థాన్ని బట్టి దానిని చేరుస్తారు.
  • మహాప్రాణాలు (ఒత్తి పలికే అక్షరాలు). సుమారు 1300 నాటి పాత తెలుగులో తరచుగా d, dh మధ్య, p, ph మధ్య, ఇంకా కొన్ని జంటల మధ్య తేడా ఉండేది కాదు. మహాప్రాణాలను గుర్తించడం 17వ శతాబ్దంలో మళ్లీ సాధారణమైంది.14 (ఆధునిక తెలుగు చాలా మహాప్రాణాలను అక్షరం కింద ఒక చిన్న గీతతో గుర్తిస్తుంది.15)

ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చిన హల్లులు (సంయుక్తాక్షరాలు)

రెండు హల్లులు మధ్యలో అచ్చు లేకుండా కలిసి వచ్చినప్పుడు, రెండవది మొదటిదాని కింద రాయబడుతుంది. ఆర్డెన్ దానిని కింద రాసిన హల్లు (ఒత్తు) అని పిలుస్తారు. దానికి సొంత అచ్చు గుర్తు ఎప్పుడూ ఉండదు. ఎనిమిది హల్లులు మరొకదాని కింద రాసినప్పుడు తమ ఆకారాన్ని మార్చుకుంటాయి.16 పంక్తిపై ఉన్న హల్లును మొదట పలుకుతారు.17 హల్లులను పేర్చడం చాలా పాతది: గిర్నార్‌లోని అశోకుని శాసనంలోనే dv, pt, mh, st వంటి గుంపులు ఒకదానిపై ఒకటి రాయబడి ఉన్నాయని బర్నెల్ కనుగొన్నారు.18

Eight Telugu letters each with a second consonant written beneath it in its changed subscript form.
The eight Telugu consonants whose subscribed (conjunct) forms differ from their normal shape (Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language, 1873, p. 22) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

పాత శాసనాలలో ఒక పేర్పు వేరుగా ప్రవర్తిస్తుంది. మరొక హల్లుకు ముందు r వచ్చినప్పుడు (karma లో లాగా), ఆధునిక తెలుగు దానిని ఆ హల్లు తర్వాత రాస్తుంది. శాసనాలలో సుమారు 1300 వరకు r తర్వాతి హల్లుకు పైన రాయబడిందని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. 1350 తర్వాత అది ఎల్లప్పుడూ కుడి వైపున రాయబడుతుంది.12

సున్న, విసర్గ

సున్న (anusvāra, అనుస్వారం) అనే చిన్న వృత్తం ఒక అనునాసిక (ముక్కుతో పలికే) శబ్దాన్ని సూచిస్తుంది. 12వ లేదా 13వ శతాబ్దం తర్వాత దక్షిణ భారత లిపులలో అది ఎల్లప్పుడూ పంక్తిపైనే రాయబడుతుందని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. శాసనం ఎంత తర్వాతిదైతే, “దాని వాడకం అంత తప్పుగా, విచక్షణ లేకుండా ఉంటుంది” అని కూడా ఆయన కనుగొన్నారు.19 విసర్గ (రెండు చిన్న వృత్తాలు) సంస్కృత మాటల చివర ఒక h శబ్దాన్ని సూచిస్తుంది. శాసనాలలో దాని వాడకం “సాధారణంగా తప్పుగా ఉంటుంది” అని ఆయన హెచ్చరించారు. ఒక ఊష్మం (శ, ష, స వంటి గాలి శబ్దం) ముందు దాని స్థానంలో సాధారణంగా ఆ ఊష్మమే వస్తుంది. ఇది “దక్షిణ భారత శాసనాలు చదవడంలో తప్పులకు ఒక సాధారణ కారణం” అని ఆయన రాశారు.20

సాధన ఉదాహరణ: హనుమకొండలో మొదటి పంక్తి

1163 నాటి వేయి స్తంభాల గుడి శాసనం మొదటి పంక్తి ఇది. జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) ఫలకం నుంచి తీసుకున్నది. ఫ్లీట్ దాని అక్షరాలను “బాగా చెక్కిన, బాగా భద్రంగా ఉన్న పాత కన్నడ అక్షరాలు” అని పిలిచారు.21

Detail of an ink impression: one line of white Telugu-Kannada letters on a black ground, beginning with an ornamental sign.
Line 1 of the Thousand Pillar Temple inscription of Rudradeva, Hanamkonda, 1163: "Om Svasti Srir=vvijayas=ch=abhyudayas=cha bhavatu" (Indian Antiquary XI, Plate I, detail) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఫ్లీట్ ఆ పంక్తిని ఇలా లిప్యంతరీకరించారు (రోమన్ అక్షరాలలో రాశారు):22

Ôṃ Svasti Śrīr=vvijayaś=ch=âbhyudayaś=cha bhavatu || Svasti Samadhigatapaṃchama-

దాని ప్రారంభాన్ని ఆయన ఇలా అనువదించారు: “ఓం! స్వస్తి! శుభం, విజయం, అభ్యుదయం కలుగుగాక! స్వస్తి!”23 ఇప్పుడు ఎడమ నుంచి మొదలుపెట్టి ఆకారాలను అక్షరాలతో సరిపోల్చండి:

  1. ప్రారంభ చిహ్నం. పంక్తి ఒక అలంకార గుర్తుతో మొదలవుతుంది. ఫ్లీట్ దానిని Ôṃ అని లిప్యంతరీకరిస్తారు.22
  2. Sva-sti. రెండు అక్షరాలు, ప్రతిదీ ఒక పేర్పు: sa కింద va, తర్వాత sa కింద ta, పైన i గుర్తు.
  3. Śrīr vvi. Śrī అంటే śa కింద ra, దీర్ఘ ī గుర్తు. ఫ్లీట్ రాసిన రెండు vv లు ఒక విషయం చెబుతాయి: లేఖకుడు r తర్వాతి హల్లును రెండుసార్లు రాశాడు. ఈ అలవాటును సంస్కృత దానశాసనాలు పాఠం వివరిస్తుంది.
  4. ja ya ś cha. సాధారణ అక్షరాలు. Ja, ya లకు సొంత అచ్చు గుర్తు లేదు. కాబట్టి వాటిని a తో చదువుతారు.
  5. â bhyu da ya ś cha. Abhyudaya, అంటే “అభ్యుదయం” (వృద్ధి). bhyu ఒక పేర్పు: bha కింద ya, u గుర్తు.
  6. bha va tu. “కలుగుగాక”. మూడు అక్షరాలు. చివరిదానికి మాత్రమే అచ్చు గుర్తు ఉంది, tu లోని u.
  7. || వాక్యం ముగింపును సూచిస్తుంది. రెండవ Svasti తర్వాతి వాక్యాన్ని మొదలుపెడుతుంది.

మీరే ప్రయత్నించండి

పైన ఉన్న ఫ్లీట్ లిప్యంతరీకరణను, 1వ పంక్తి చిత్రాన్ని వాడండి.

  1. abhyudayaś అనే మాటలో ఎన్ని అక్షరాలు (aksharas) ఉన్నాయి? వాటిలో ఏది రెండు హల్లుల పేర్పు?
  2. bhavatu లో ఏ అక్షరాలను a అచ్చుతో చదువుతారు? అది మీకు ఎలా తెలుస్తుంది?
  3. ఇదే శాసనంలోని 6వ పంక్తిలో varshamulu (“సంవత్సరాలు”) అనే మాట ఉంది.24 దానికి తెలుగు బహువచన ప్రత్యయం -mulu ఉంది. 1163 నాటి శాసనంలో mu, lu ల u గుర్తులు ఎక్కడ రాయబడతాయని మీరు ఆశిస్తారు: హల్లు కిందా, లేక దాని కుడి వైపా?
సమాధానం
  1. ఐదు: a-bhyu-da-ya-ś(cha). శాసనంలో చివరి ś తర్వాతి cha తో పేర్పుగా కలిసి ఉంది. ఫ్లీట్ రాసిన ś=ch అదే చూపిస్తుంది. మాట లోపలి పేర్పు bhyu. అది bha, ya, u గుర్తుతో ఏర్పడింది.22
  2. Bha, va. వాటికి సొంత అచ్చు గుర్తు లేదు. కాబట్టి వాటిని a తో చదువుతారు. tu కు మాత్రమే అచ్చు గుర్తు ఉంది, అది u.22
  3. బహుశా కుడి వైపు. హల్లుకు కుడి వైపున రాసే ఆధునిక u గుర్తు 11వ శతాబ్దంలో మొదలై, 12వ శతాబ్దంలో “దాదాపు అన్ని చోట్లా” వ్యాపించిందని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. అయితే హల్లు కింద రాసే పాత రూపం “పూర్తిగా వాడుక తప్పిపోలేదు” అని కూడా ఆయన చెప్పారు.11 కాబట్టి ఫలకాన్ని తనిఖీ చేయండి: 1163లో రెండు రూపాలూ సాధ్యమే.

Footnotes

  1. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 7, para. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. A. H. Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language (1873), p. 11, para. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 6, paras. 23–24 (archive.org (opens in a new tab)), and p. 13, para. 42 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 14, paras. 43–44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 11, para. 34 (archive.org (opens in a new tab)), and p. 14, para. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), p. 17 and nn. 1–2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. G. Bühler, Indian Palaeography, tr. J. F. Fleet (Appendix to the Indian Antiquary XXXIII, 1904), p. 68, § 29 C (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 6, para. 25 (archive.org (opens in a new tab)), and p. 16, para. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 18, para. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 17, “Table of compound letters” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)) and p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 15, para. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 21, paras. 67–68 (archive.org (opens in a new tab)), and p. 22, paras. 70–71 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Arden, Progressive Grammar (1873), p. 22, para. 69 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII”, Indian Antiquary XI (1882), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)), and Plate I, lines 1–20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII” (1882), p. 12, text line 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  23. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII” (1882), p. 16, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII” (1882), p. 12, text line 6 (archive.org (opens in a new tab)); F. Kielhorn, “Chikkulla Plates of Vikramendravarman II”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 197, n. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. A. H. Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language, with Copious Examples and Exercises (opens in a new tab), Society for Promoting Christian Knowledge, Vepery, Madras, 1873, pp. 6–7, 11, 13–18, 21–22. [Public domain]
  2. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, from the Fourth to the Seventeenth Century A.D., being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and MSS. (2nd ed.) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1878, pp. 13, 17, 26–31. [Public domain]
  3. Johann Georg Bühler (ed. J. F. Fleet), Indian Paleography (edited as an Appendix to the Indian Antiquary, Vol. XXXIII, 1904) (opens in a new tab), Bombay Education Society's Press, Byculla, 1904, pp. 68–69. [Public domain]
  4. J. F. Fleet, Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII (Kakatya inscription of Rudradeva at Anamkond, Saka 1084), Indian Antiquary, Vol. XI (opens in a new tab), Indian Antiquary (ed. Jas. Burgess), Bombay, 1882, pp. 9, 12, 16; Plate I. J. F. Fleet's edition of the Hanamkonda inscription. [Public domain]
  5. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: