ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

పాఠం 5

శతాబ్దాల పొడవునా తెలుగు-కన్నడ లిపి

ఆధునిక తెలుగు, ఆధునిక కన్నడ దాయాదుల్లా కనిపిస్తాయి. నిజంగా అవి దాయాదులే: రెండూ ఒకే లిపి నుంచి పెరిగాయి. పండితులు ఆ లిపిని తెలుగు-కన్నడ (లేదా తెలుగు-కెనరీస్) లిపి అంటారు. ఆ లిపి అశోకుని శాసనాలలోని బ్రాహ్మీ నుంచి పెరిగింది. దక్షిణ భారత అక్షరమాలలకు బర్నెల్ గీసిన వంశవృక్షం ఇదే చూపిస్తుంది.1 ఈ పాఠం సుమారు రెండు వేల సంవత్సరాల పాటు అక్షరాలను అనుసరిస్తుంది. ప్రతి దశలో ఏమి చూడాలో అది మీకు చెబుతుంది. అలా మీరు ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడని లిపికి కూడా సుమారుగా తేదీ నిర్ణయించగలరు. తెలుగు దేశంలో కనిపించే ఇతర లిపులకు (తమిళం, గ్రంథ, ఒడియా, నాగరి, పర్షియన్, అరబిక్) వేరే పాఠాలు ఉన్నాయి. నేర్చుకునే దారి చూడండి.

అక్షరాలు ఎందుకు మారాయి

ఏ రాజూ అక్షరమాలను సంస్కరించలేదు. ప్రజలు వేగంగా, వేర్వేరు పనిముట్లతో, వేర్వేరు సామగ్రిపై రాయడం వల్ల, చుట్టూ చూసినదాన్ని నకలు చేయడం వల్ల అక్షరాలు మారాయి. జి. హెచ్. ఓఝా (G. H. Ojha) రాసిన Bharatiya Prachin Lipimala (భారతదేశపు ప్రాచీన లిపులు, 1918) తన ఫలకాలలో ప్రతి దశనూ పట్టికగా చూపిస్తుంది. సుమారు క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం నుంచి దక్షిణ బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ, దక్షిణ హైదరాబాద్ రాష్ట్రం, మైసూరు, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ఈశాన్య భాగంలో తెలుగు-కన్నడ లిపి కనిపిస్తుందని ఆయన వర్ణిస్తారు. కాలం గడిచే కొద్దీ దాని అక్షరాలు మరింత గుండ్రంగా మారాయి. వేగంగా రాయడం వల్ల వాటి ఆకారం మారింది. సుమారు 11వ శతాబ్దం నాటికి కొన్ని అక్షరాలు, సుమారు 14వ శతాబ్దం నాటికి చాలా అక్షరాలు ఆధునిక తెలుగు, కన్నడ అక్షరాల్లా కనిపించసాగాయి.2 పల్లవులు, కదంబులు, పశ్చిమ, తూర్పు చాళుక్యులు, రాష్ట్రకూటులు, గాంగులు, కాకతీయుల శాసనాలలో ఈ లిపి కనిపిస్తుందని, అలాంటి శాసనాలు వందల్లో కాదు, వేలల్లో ఉన్నాయని ఆయన చేర్చారు.2

అతి పెద్ద మార్పులలో ఒకదానికి 1878లో ఎ. సి. బర్నెల్ (A. C. Burnell) ఒక ఆచరణాత్మక కారణం ఇచ్చారు. రాతిపై చెక్కిన అక్షరాలలో, గీత ఎక్కడ మొదలైందో స్పష్టంగా గుర్తించడానికి, ప్రతి కింది గీత పైభాగంలో ఒక చిన్న అడ్డగీత లేదా మందం ఉండేది. కాలక్రమంలో ఇది చాలా తెలుగు, కన్నడ హల్లులకు పైన కూర్చునే చిన్న కోణపు గుర్తుగా పెరిగింది.3 తెలుగులో ఈ గుర్తును talakattu (తలకట్టు) అంటారని, వ్యాకరణవేత్తలు దానిని a అచ్చు గుర్తుగా తప్పుగా భావించారని బర్నెల్ గుర్తిస్తారు.3 తన Indian Palaeography (భారతీయ లిపి శాస్త్రం) ఇంగ్లీషు ప్రచురణలో (1904) జి. బూలర్ (G. Bühler) కూడా ఇదే అన్నారు: అక్షరాల పైని ఈ కోణాలు బహుశా పాత శాసనాలలోని “చీలికల” (wedges) స్థానంలో కలం, గంటంతో పెట్టినవి. అవి 11వ శతాబ్దం, ఆ తర్వాతి అక్షరమాలలో మాత్రమే స్థిరమైన లక్షణంగా మారాయి.4

  1. ka, అశోక బ్రాహ్మి (3rd c. BCE) (opens in a new tab)అశోక బ్రాహ్మి3rd c. BCEOjha 1918, Plate 1
  2. ka, భట్టిప్రోలు (2nd c. BCE) (opens in a new tab)భట్టిప్రోలు2nd c. BCEOjha 1918, Plate 4
  3. ka, శాతవాహన (2nd c. CE) (opens in a new tab)శాతవాహన2nd c. CEOjha 1918, Plate 9
  4. ka, ఇక్ష్వాకు కాలం (3rd c. CE) (opens in a new tab)ఇక్ష్వాకు కాలం3rd c. CEOjha 1918, Plate 12
  5. ka, తొలి పల్లవ (4th c. CE) (opens in a new tab)తొలి పల్లవ4th c. CEOjha 1918, Plate 13
  6. ka, పల్లవ (5th c. CE) (opens in a new tab)పల్లవ5th c. CEOjha 1918, Plate 43
  7. ka, తూర్పు చాళుక్య (680 CE) (opens in a new tab)తూర్పు చాళుక్య680 CEBurnell 1878, Pl. V, left half
  8. ka, తూర్పు చాళుక్య (10th c. CE) (opens in a new tab)తూర్పు చాళుక్య10th c. CEOjha 1918, Plate 48
  9. ka, పరివర్తన దశ (1134 CE) (opens in a new tab)పరివర్తన దశ1134 CEBurnell 1878, Pl. VIII, left half
  10. ka, కాకతీయ (1213 CE) (opens in a new tab)కాకతీయ1213 CEOjha 1918, Plate 50
  11. ka, కాకతీయుల తర్వాత (1337 CE) (opens in a new tab)కాకతీయుల తర్వాత1337 CEOjha 1918, Plate 51
  12. ka, పాత తెలుగు (1356 CE) (opens in a new tab)పాత తెలుగు1356 CEBurnell 1878, Pl. IX, left half
  13. ka, ఆధునిక తెలుగు (1918) (opens in a new tab)ఆధునిక తెలుగు1918Ojha 1918, Plate 80
  14. 𑀓బ్రాహ్మి, ఆధునిక ఫాంట్టైప్ చేసిన పాఠం, ఫలకం నుంచి కాదు
  15. కతెలుగు, ఆధునిక ఫాంట్టైప్ చేసిన పాఠం, ఫలకం నుంచి కాదు
పూర్తి పట్టిక చూపు
అక్షరంఅశోక బ్రాహ్మి
3rd c. BCE		భట్టిప్రోలు
2nd c. BCE		శాతవాహన
2nd c. CE		ఇక్ష్వాకు కాలం
3rd c. CE		తొలి పల్లవ
4th c. CE		పల్లవ
5th c. CE		తూర్పు చాళుక్య
680 CE		తూర్పు చాళుక్య
10th c. CE		పరివర్తన దశ
1134 CE		కాకతీయ
1213 CE		కాకతీయుల తర్వాత
1337 CE		పాత తెలుగు
1356 CE		ఆధునిక తెలుగు
1918
aa, అశోక బ్రాహ్మిa, భట్టిప్రోలుa, శాతవాహనa, ఇక్ష్వాకు కాలంa, తొలి పల్లవa, పల్లవa, తూర్పు చాళుక్యa, తూర్పు చాళుక్యa, పరివర్తన దశa, కాకతీయa, కాకతీయుల తర్వాతa, పాత తెలుగుa, ఆధునిక తెలుగు
kaka, అశోక బ్రాహ్మిka, భట్టిప్రోలుka, శాతవాహనka, ఇక్ష్వాకు కాలంka, తొలి పల్లవka, పల్లవka, తూర్పు చాళుక్యka, తూర్పు చాళుక్యka, పరివర్తన దశka, కాకతీయka, కాకతీయుల తర్వాతka, పాత తెలుగుka, ఆధునిక తెలుగు
gaga, అశోక బ్రాహ్మిga, భట్టిప్రోలుga, శాతవాహనga, ఇక్ష్వాకు కాలంga, తొలి పల్లవga, పల్లవga, తూర్పు చాళుక్యga, తూర్పు చాళుక్యga, పరివర్తన దశga, కాకతీయga, కాకతీయుల తర్వాతga, పాత తెలుగు—
tata, అశోక బ్రాహ్మిta, భట్టిప్రోలుta, శాతవాహనta, ఇక్ష్వాకు కాలంta, తొలి పల్లవta, పల్లవta, తూర్పు చాళుక్యta, తూర్పు చాళుక్యta, పరివర్తన దశta, కాకతీయta, కాకతీయుల తర్వాతta, పాత తెలుగుta, ఆధునిక తెలుగు
dada, అశోక బ్రాహ్మిda, భట్టిప్రోలుda, శాతవాహనda, ఇక్ష్వాకు కాలంda, తొలి పల్లవda, పల్లవ—da, తూర్పు చాళుక్య—da, కాకతీయda, కాకతీయుల తర్వాతda, పాత తెలుగుda, ఆధునిక తెలుగు
nana, అశోక బ్రాహ్మిna, భట్టిప్రోలుna, శాతవాహనna, ఇక్ష్వాకు కాలం—na, పల్లవna, తూర్పు చాళుక్యna, తూర్పు చాళుక్యna, పరివర్తన దశna, కాకతీయna, కాకతీయుల తర్వాతna, పాత తెలుగుna, ఆధునిక తెలుగు
papa, అశోక బ్రాహ్మిpa, భట్టిప్రోలుpa, శాతవాహనpa, ఇక్ష్వాకు కాలంpa, తొలి పల్లవpa, పల్లవpa, తూర్పు చాళుక్యpa, తూర్పు చాళుక్యpa, పరివర్తన దశpa, కాకతీయpa, కాకతీయుల తర్వాతpa, పాత తెలుగుpa, ఆధునిక తెలుగు
mama, అశోక బ్రాహ్మిma, భట్టిప్రోలుma, శాతవాహనma, ఇక్ష్వాకు కాలంma, తొలి పల్లవma, పల్లవma, తూర్పు చాళుక్యma, తూర్పు చాళుక్య—ma, కాకతీయma, కాకతీయుల తర్వాతma, పాత తెలుగుma, ఆధునిక తెలుగు
yaya, అశోక బ్రాహ్మిya, భట్టిప్రోలుya, శాతవాహనya, ఇక్ష్వాకు కాలంya, తొలి పల్లవya, పల్లవya, తూర్పు చాళుక్యya, తూర్పు చాళుక్య—ya, కాకతీయya, కాకతీయుల తర్వాతya, పాత తెలుగుya, ఆధునిక తెలుగు
rara, అశోక బ్రాహ్మిra, భట్టిప్రోలుra, శాతవాహనra, ఇక్ష్వాకు కాలంra, తొలి పల్లవra, పల్లవra, తూర్పు చాళుక్యra, తూర్పు చాళుక్యra, పరివర్తన దశra, కాకతీయra, కాకతీయుల తర్వాతra, పాత తెలుగుra, ఆధునిక తెలుగు
lala, అశోక బ్రాహ్మిla, భట్టిప్రోలుla, శాతవాహనla, ఇక్ష్వాకు కాలంla, తొలి పల్లవla, పల్లవla, తూర్పు చాళుక్యla, తూర్పు చాళుక్యla, పరివర్తన దశla, కాకతీయla, కాకతీయుల తర్వాతla, పాత తెలుగుla, ఆధునిక తెలుగు
vava, అశోక బ్రాహ్మిva, భట్టిప్రోలుva, శాతవాహనva, ఇక్ష్వాకు కాలంva, తొలి పల్లవva, పల్లవva, తూర్పు చాళుక్యva, తూర్పు చాళుక్యva, పరివర్తన దశva, కాకతీయva, కాకతీయుల తర్వాతva, పాత తెలుగుva, ఆధునిక తెలుగు
sasa, అశోక బ్రాహ్మి—sa, శాతవాహనsa, ఇక్ష్వాకు కాలంsa, తొలి పల్లవsa, పల్లవsa, తూర్పు చాళుక్యsa, తూర్పు చాళుక్యsa, పరివర్తన దశsa, కాకతీయsa, కాకతీయుల తర్వాతsa, పాత తెలుగుsa, ఆధునిక తెలుగు

ప్రతి అక్షరం ప్రచురిత వర్ణమాల పట్టిక (ఓఝా 1918 లేదా బర్నెల్ 1878) నుంచి కత్తిరించినది. అక్షరాన్ని ఎంచుకుంటే archive.org లో దాని ఫలకం తెరుచుకుంటుంది. గీత అంటే ఆ పట్టికలో ఆ అక్షరం లేదు.

పై అక్షరాల పట్టిక పదమూడు సాధారణ అక్షరాలను (a, ka, ga, ta, da, na, pa, ma, ya, ra, la, va, sa) కాలం వారీగా చూపిస్తుంది. ప్రతి అక్షరాన్ని ప్రచురించిన ఒక అక్షరమాల పట్టిక నుంచి కత్తిరించారు. అది ఏ పుస్తకం, ఫలకం, శాసనం నుంచి వచ్చిందో చూడటానికి ఒక గడిపై కర్సర్ ఉంచండి.5

దశ 1: బ్రాహ్మీ (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుంచి సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం వరకు)

ఇది ఎలా ఉంటుంది. సరళమైన, నిటారైన గీతలు: క్రాస్ గుర్తులు, కోణాలు, అర్ధవృత్తాలు, తిన్నని గీతలు. Ka ఒక సాదా క్రాస్ గుర్తు. ga తలకిందులైన V. ma పైన V ఉన్న ఒక ఉచ్చు. గిర్నార్‌లోని అశోకుని శిలాశాసనం నుంచి తీసుకున్న ఓఝా మొదటి ఫలకం ఈ రూపాలను చూపిస్తుంది.6 ఇదే అక్షరమాల ఎర్రగుడి, రాజుల మందగిరి లలోని అశోకుని శాసనాలపై కనిపిస్తుంది.

భట్టిప్రోలు రకం. సుమారు క్రీ.పూ. 200 నాటి భట్టిప్రోలు ధాతు పేటికలు బ్రాహ్మీ ఒక స్థానిక రూపాన్ని వాడతాయి. దానిలో కొన్ని చాలా అసాధారణ అక్షరాలు, అచ్చులను రాసే వేరే పద్ధతి ఉన్నాయి.7 ఓఝా దానికి ఒక ప్రత్యేక ఫలకం ఇస్తారు.8 దానిని బ్రాహ్మీ, ప్రాకృతం పాఠం వివరిస్తుంది.

శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు యుగం. క్రీస్తు శకం తొలి శతాబ్దాలలో దక్కన్‌లో బ్రాహ్మీ మరింత అలంకారంగా మారింది. బూలర్ “తూర్పు దక్కన్‌కు చెందిన అత్యంత అలంకారమైన రకం” ను ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటారు. అది ఇక్ష్వాకు రాజు సిరివీర పురిసదత్తుని జగ్గయ్యపేట శాసనాలలో, కొన్ని అమరావతి శాసనాలలో కనిపిస్తుంది. ఆయన దానిని క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో ఉంచారు. కొన్ని అక్షరాలకు, అచ్చు గుర్తులకు ఉండే చాలా పొడవైన కింది గీతలే దాని అతి ప్రముఖ లక్షణం.9 ఓఝా ఫలకం 12 అమరావతి, జగ్గయ్యపేట అక్షరాలను పట్టికగా చూపిస్తుంది.10 గోదావరి జిల్లాలోని కోడవలిలో ఉన్న శాతవాహన రాజు చంద్రసాతి బండ శాసనం, దాని సంపాదకుడు “సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మీ అక్షరాలు” అని పిలిచిన లిపిలో ఉంది.11

Printed table in Ojha's Bharatiya Prachin Lipimala (Plate 12): ornamental Brahmi letters with long tails from Amaravati and Jaggayyapeta.
Alphabet table from the inscriptions of Amaravati and Jaggayyapeta, 2nd and 3rd centuries CE (Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 1918, Plate 12) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఏమి చూడాలి. తలకట్టు లేని అక్షరాలు; అక్షరం పక్కకు లేదా పైకి అతికించిన చిన్న గీతలుగా అచ్చు గుర్తులు; అమరావతి, జగ్గయ్యపేటల అలంకార శైలిలో, చాలా పొడవైన కింది గీతలు.39

దశ 2: తొలి దక్షిణాది అక్షరమాల (సుమారు 4వ నుంచి 7వ శతాబ్దాలు)

ఇది ఎలా ఉంటుంది. అక్షరాలు వంగడం మొదలవుతుంది. నిలువు గీతల పైభాగాలకు ఒక చిన్న మొన లేదా మందం వస్తుంది. బర్నెల్ “వేంగి” అని పిలిచిన ఆయన ఫలకం I, తూర్పు చాళుక్యుల కంటే ముందు కృష్ణా–గోదావరి ప్రాంతాన్ని పాలించిన రాజుల ఒక రాగి రేకుల దానశాసనపు అక్షరమాలను చూపిస్తుంది.12 ఓఝా ఫలకం 13 మయిదవోలు నుంచి వచ్చిన పల్లవ రాజు శివస్కందవర్మ ప్రాకృత దానశాసనపు అక్షరాలను ఇస్తుంది. ఆయన ఫలకం 43 ఉరువుపల్లి నుంచి వచ్చిన పల్లవ రాజు విష్ణుగోపవర్మ సంస్కృత దానశాసనపు అక్షరాలను ఇస్తుంది.13

బూలర్ దీనిని కన్నడ-తెలుగు లిపి “ప్రాచీన రకం” అని పిలిచారు. తూర్పున శాలంకాయన రేకులపై, మొదటి ఇద్దరు తూర్పు చాళుక్య రాజులు మొదటి విష్ణువర్ధనుడు, మొదటి జయసింహుల రేకులపై ఆయన దానిని కనుగొన్నారు. వీటిలో అతి పాత పత్రాల అక్షరాలు శాతవాహన కాలపు “గుహ అక్షరాలకు” “చాలా దగ్గరగా ఉంటాయి” అని ఆయన గుర్తించారు.14 విష్ణుకుండిన రాజు రెండవ విక్రమేంద్రవర్మ చిక్కుళ్ళ రేకుల అక్షరాలను వాటి సంపాదకుడు ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) “దక్షిణాది వర్గపు అక్షరమాలలకు” చెందినవిగా నిర్ణయించారు.15

Printed table in Ojha's Bharatiya Prachin Lipimala (Plate 43): letters of a 5th-century Pallava Sanskrit copper-plate grant.
Alphabet table from the grants of the Pallava kings Vishnugopavarman and Simhavarman, 5th century CE (Uruvupalli grant) (Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 1918, Plate 43) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఏమి చూడాలి. పైభాగంలో చిన్న మందంతో పెట్టె లాంటి అక్షరాలు; ka, ra లకు ఇంకా పొడవైన తిన్నని కాడలు; e, ai, o అచ్చు గుర్తులు తరచుగా హల్లు పైన కాకుండా అడుగున రాయబడతాయి.16

దశ 3: తూర్పు చాళుక్య (“వేంగి”) అక్షరమాల (సుమారు 7వ నుంచి 10వ శతాబ్దాలు)

ఇది ఎలా ఉంటుంది. వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు 7వ శతాబ్దం నుంచి తీర తెలుగు దేశాన్ని పాలించారు. వారి రాత “అసాధారణంగా చతురస్రంగా, నిటారుగా” ఉందని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. అది దక్కన్‌లోని వారి దాయాదులైన పశ్చిమ చాళుక్యుల ఏటవాలు అక్షరాలకు పూర్తిగా భిన్నం. సుమారు క్రీ.శ. 650 తర్వాత, ఒక శాసనం ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో చెప్పడానికి ఈ తేడా సరిపోతుందని ఆయన భావించారు.17 తూర్పు చాళుక్య లేఖకులు పశ్చిమాన ఉన్నవారి కంటే పాత అక్షర రూపాలను ఎక్కువ కాలం ఉంచుకున్నారని కూడా ఆయన గుర్తించారు.18

సుమారు క్రీ.శ. 700 నుంచి ఒక మార్పు మొదలైంది. అదే తర్వాత తెలుగు-కన్నడ, గ్రంథ లిపుల మధ్య ముఖ్య తేడాగా మారింది: ā, e, o గుర్తులు హల్లు పక్క నుంచి దాని పైభాగానికి జరిగాయి.19 సుమారు క్రీ.శ. 680, 945 నాటివిగా ఆయన నిర్ణయించిన దానశాసనాలలోని అక్షరమాలను బర్నెల్ ఫలకాలు V, VI చూపిస్తాయి.20 ఓఝా ఫలకం 48 తూర్పు చాళుక్య రాజు రెండవ భీముని పాగునవరం దానశాసనపు (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) అక్షరాలను చూపిస్తుంది.21

Printed table from Burnell's Elements of South-Indian Palaeography (Pl. V): Eastern Chalukya alphabet of about 680 CE.
"East (Kalinga) Calukya (? 680 A.D.)" (Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 1878, Pl. V) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఏమి చూడాలి. మునుపటి కంటే గుండ్రని అక్షరాలు; ka, ra ఇప్పుడు అడుగున గుండ్రంగా; తొలి తలకట్టులు; అచ్చు గుర్తులు పైకి జరగడం. ఈ “మధ్య రకం” (సుమారు క్రీ.శ. 650–950) లో, పై భాగం కుడి వైపుకు లాగిన ma ను బూలర్ గుర్తిస్తారు. అది “పాత కన్నడ ma కు ముందరి రూపం”.22

దశ 4: “సంధి కాలపు” లేదా పాత కన్నడ అక్షరమాల (సుమారు 1000 నుంచి 1300)

ఇది ఎలా ఉంటుంది. ఈ సైట్‌లోని కాకతీయ కాలపు శాసనాల లిపి ఇదే. బర్నెల్ 1000–1300 కాలాన్ని “సంధి కాలం” (transitional) అని పిలిచారు. బూలర్ జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) ఇచ్చిన “పాత కన్నడ” (Old-Kanarese) అనే పేరును ఇష్టపడ్డారు. అది “ఆధునిక కన్నడ, తెలుగు లిపుల నుంచి పెద్దగా భిన్నంగా లేదు” అని ఆయన అన్నారు. తూర్పున అది మొదట 11వ శతాబ్దపు వేంగి శాసనాలలో కనిపిస్తుంది.23 కెనరా తీరం నుంచి రాజమహేంద్రవరం (అప్పట్లో రాజమండ్రి) వరకు వాడిన పాత తెలుగు-కన్నడ అక్షరమాల 1300 నాటికి ఆ ప్రాంతమంతటా “దాదాపు ఏ వైవిధ్యాన్నీ చూపలేదు” అని బర్నెల్ గమనించారు.24

అందుకే హనుమకొండలోని 1163 నాటి వేయి స్తంభాల గుడి శాసనాన్ని ప్రచురించిన ఫ్లీట్, దాని అక్షరాలను “బాగా చెక్కిన, బాగా భద్రంగా ఉన్న పాత కన్నడ అక్షరాలు” అని వర్ణించారు.25 ఇదే హనుమకొండ శాసనం ఓఝా ఫలకం 50 పై భాగానికి ఆధారం. కింది భాగం కాకతీయ రాజు గణపతి కాలపు శక 1135 (క్రీ.శ. 1213) నాటి ఒక చేబ్రోలు శాసనం నుంచి తీసుకున్నది.26 ఈ ఫలకంలోని చాలా అక్షరాలు ఆధునిక కన్నడ లేదా తెలుగులోని అవే అక్షరాలను “చాలా పోలి ఉన్నాయి” అని ఓఝా వ్యాఖ్యానిస్తారు.26 బర్నెల్ ఫలకాలు VII, VIII 11వ శతాబ్దం చివరి పావు భాగపు, 1134 నాటి తూర్పు చాళుక్య దానశాసనాలను పట్టికగా చూపిస్తాయి.27

Facsimile of an ink impression of the Hanamkonda inscription of Rudradeva, white characters on black, lines 1 to 20.
"Kakatya inscription of Rudradeva at Anamkond, Saka 1084. I: Part of the front face of the stone, lines 1-20" (Indian Antiquary XI, Plate I (PDF p. 26)) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain
Printed table in Ojha's Bharatiya Prachin Lipimala (Plate 50): Kakatiya-period Telugu-Kannada letters, most of them close to modern Telugu.
Alphabet table from the inscriptions of the time of the Kakatiya kings Rudradeva and Ganapati, 12th and 13th centuries CE (Anumakonda inscription, Saka 1084; Chebrolu inscription, Saka 1135) (Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 1918, Plate 50) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఏమి చూడాలి, బర్నెల్, బూలర్‌లను అనుసరించి:

  • పైన అచ్చు గుర్తు లేని ప్రతి హల్లుపై తలకట్టు (talakattu);4
  • u గుర్తు ఆధునిక రూపం, అక్షరానికి కుడి వైపున ఒక కొక్కెం. ఇది 11వ శతాబ్దంలో కనిపించి, 12వ శతాబ్దానికి దాదాపు అన్ని చోట్లా ఉంటుంది;28
  • హల్లు పైభాగంలో రాసిన e, ai అచ్చు గుర్తులు;28
  • తెలుగు ḷa (ళ). ఇది ḍa (డ) నుంచి పెరిగి, 1200 తర్వాత కొంచెం కాలానికి వేరే గుర్తుగా మారింది;29
  • మరొక హల్లుకు ముందు వచ్చే r ఇంకా దాని పైనే రాయబడుతుంది (సుమారు 1300 తర్వాతే అది కుడి వైపుకు జరుగుతుంది).30

దశ 5: పాత తెలుగు, హళ-కన్నడ (సుమారు 1300 నుంచి 1600)

ఇది ఎలా ఉంటుంది. 13వ శతాబ్దం చివరి నుంచి కన్నడ, తెలుగు చేతిరాతల మధ్య నిజమైన తేడా ఏదీ బర్నెల్‌కు కనిపించలేదు. ఆధునిక రూపాల నుంచి తేడాలు “చాలా స్వల్పం” అని ఆయన కనుగొన్నారు.31 1356 నాటి ఒక రాగి రేకుల దానశాసనం నుంచి తీసిన ఆయన ఫలకం IX, 1428 నాటి ఒక కన్నడ తాటాకు ప్రతి నుంచి తీసిన ఫలకం X రెండింటినీ పక్కపక్కనే చూపిస్తాయి.32 ఓఝా ఫలకం 51 పిఠాపురం నామయ నాయకుని (1337 నాటి దోనెపూండి దానశాసనం), రెడ్డి రాజు అన్నవేమ, గణదేవుల 14వ, 15వ శతాబ్దాల దానశాసనాల అక్షరాలను చూపిస్తుంది.33

Printed table from Burnell's Elements of South-Indian Palaeography (Pl. IX): Old Telugu alphabet of 1356, consonants k to r (the two halves of this folding plate overlap).
"Old Telugu, d. 1356 A.D. (From an inscription on copper plates), left part" (Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 1878, Pl. IX) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఇది రెడ్డి రాజులు, వెలమలు, విజయనగరం యుగం. 14వ శతాబ్దపు కల్లోలాల నుంచి తెలుగు, కన్నడ అక్షరమాలలు, సాహిత్యాలు విజయనగర రాజుల పోషణ వల్లే బతికి బయటపడ్డాయని బర్నెల్ భావించారు. ఉత్తర తమిళ దేశంలో సుమారు 1500–1650 నాటి చాలా శాసనాలు తెలుగు అక్షరాలలో ఉండటానికి వారి ప్రభావమే కారణమని కూడా భావించారు.34 నెల్లూరులో దొరికిన విజయనగర రాగి రేకుల దానశాసనాలు తరచుగా నందినాగరిలో రాయబడ్డాయి (సంస్కృతం, నాగరి పాఠం చూడండి). కానీ కొన్ని Sri Virupaksha (శ్రీ విరూపాక్ష) అనే మాటలతో “పెద్ద కన్నడ అక్షరాలలో” ముగుస్తాయి.35 రెండవ దేవరాయల చేజెర్ల దానశాసనం (1428–29) చివరి రేకు అడుగున అలాంటి సంతకాన్ని ఈ సైట్ గ్యాలరీలో మీరు చూడవచ్చు.36

Blue cyanotype ink impression of a copper plate with a shaped top and a line of large characters at the foot.
"Copper-plate No. 18" (Butterworth & Chetty 1905, to face p. 149 (PDF p. 180)) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఏమి చూడాలి. హల్లుకు ముందరి R ఇప్పుడు దాని కుడి వైపున రాయబడుతుంది (సుమారు 1350 తర్వాత ఎల్లప్పుడూ అంతే); 14వ శతాబ్దం నుంచి e కి ఆధునిక గుర్తు, 1550–1600 నాటికి అదొక్కటే వాడుకలో ఉంది; అనుస్వారం (సున్న), ఒక చిన్న వృత్తం, ఎల్లప్పుడూ పంక్తిపైనే రాయబడుతుంది (12వ లేదా 13వ శతాబ్దం తర్వాత దక్షిణ భారత లిపులన్నిటికీ బర్నెల్ ఇదే చెబుతారు).3037

దశ 6: తెలుగు, కన్నడ విడిపోవడం (సుమారు 1300 నుంచి ఆధునిక కాలం వరకు)

1300 నుంచి “తీరపు తెలుగువారు వాడిన అక్షరమాలలకు, కన్నడ ప్రజల అక్షరమాలలకు మధ్య స్పష్టమైన భేదం ఏర్పడింది” అని బర్నెల్ రాశారు. 19వ శతాబ్దంలో ముద్రణ దానిని ఇంకా పెంచింది.24 ఆయన గుర్తించిన కొన్ని తేడాలు:

  • ఈనాటి గుండ్రని తెలుగు ka, 14వ నుంచి 16వ శతాబ్దాలలో నెల్లూరు జిల్లా ఉత్తర భాగపు ఒక స్థానిక చేతిరాత. దక్షిణాన తొలి బ్రిటిష్ ఆధీన ప్రాంతాలలో ఆ ప్రాంతం ఒకటి. అందుకే 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మద్రాసులో తెలుగు ముద్రణ మొదలైనప్పుడు దాని గుండ్రని చేతిరాత నమూనాగా మారింది.38
  • కన్నడ దీర్ఘ అచ్చులు ī, ē, ō లను హల్లు తర్వాత ఒక వేరే గుర్తుతో సూచిస్తుంది. తెలుగు అలా చేయదు. హ్రస్వ, దీర్ఘ e, o లను వేరు చేసే తెలుగు పద్ధతి 17వ శతాబ్దంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.38
  • సుమారు 1300లో t అక్షరానికి కెనరా తీరపు శాసనాలలో రెండు ఉచ్చులు, తూర్పు తీరంలో ఒక ఉచ్చు ఉండేవి. ఆధునిక తెలుగు, కన్నడలలో “ఇది సరిగ్గా తిరగబడింది”.31

ఓఝా ఫలకం 80, 1918లో ముద్రించినట్లు ఆధునిక తెలుగు అక్షరమాలను చూపిస్తుంది.39 ఎ. హెచ్. ఆర్డెన్ (A. H. Arden) రాసిన Progressive Grammar of the Telugu Language (తెలుగు వ్యాకరణం, 1873) ఆధునిక అక్షరాలను, అచ్చు గుర్తులను, సంయుక్తాక్షరాలను వివరిస్తుంది. అక్షరాలు, అచ్చు గుర్తులు పాఠం చూడండి.40

Printed table in Ojha's Bharatiya Prachin Lipimala (Plate 80): modern Telugu alphabet with vowel signs and numerals, followed by Kannada and Grantha.
Table of present-day Telugu, Kannada and Grantha scripts (Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 1918, Plate 80) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

లిపులు ఎక్కడ దొరికాయి

ఈ పాఠ్యక్రమంలోని లిపులు దొరికిన చోట్లుగోదావరికృష్ణాErragudiErragudiRajula-MandagiriRajula-MandagiriBhattiproluBhattiproluAmaravatiAmaravatiJaggayyapetaJaggayyapetaNagarjunakondaNagarjunakondaKodavaliKodavaliKalamallaKalamallaAddankiAddankiHanamkondaHanamkondaPalampetPalampetGanapesvaramGanapesvaramMotupalliMotupalliChandupatlaChandupatlaNelloreNelloreSimhachalamSimhachalamSrikurmamSrikurmamMukhalingamMukhalingamHyderabadHyderabadGolcondaGolcondaWarangalWarangalN0100 కి.మీ.
  • ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ (2014కు ముందు)
  • నేటి రాష్ట్ర సరిహద్దులు (దిశ కోసం)

అక్షాంశ రేఖాంశాలు ఈ సైట్‌లోని ప్రదేశ పుటల నుంచి; కోడవలి, నెల్లూరు, సింహాచలం, శ్రీకూర్మం, ముఖలింగం వికీడేటా నుంచి.

ఆధార పటం: Natural Earth (opens in a new tab) (public domain).

  • Nellore
  • Simhachalam
  • Srikurmam
  • Mukhalingam

పాఠాల్లో వాడిన శాసనాలు దొరికిన చోట్లు. ఒక లిపిని నొక్కితే దాని ప్రదేశాలు వెలుగుతాయి.

అక్షర రూపాలతో శాసనానికి తేదీ నిర్ణయించడం

అక్షర రూపాలు సుమారు తేదీని మాత్రమే ఇస్తాయి. మంచి సంపాదకులు ఆ మాట చెబుతారు. తేదీ లేని భట్టిప్రోలు పేటికల అక్షరాలను అశోకుని అక్షరాలతో పోల్చి వాటికి తేదీ నిర్ణయించిన బూలర్, ఈ రకమైన ఆధారం “తప్పుదారి పట్టించవచ్చు” అని హెచ్చరించారు.41 ఇక్కడ రెండు ఉచ్చులు (ప్రమాదాలు) ఉన్నాయి. మొదటిది, లేఖకులు కొన్నిసార్లు కావాలనే పాత రూపాలను ఎంచుకున్నారు: 2వ శతాబ్దపు కొన్ని దక్కన్ శాసనాలలో ప్రాచీన, ఆధునిక అక్షరాలు కలిసి ఉండటానికి “శాసనాల కోసం ప్రాచీన, స్మారక రూపాలను ఎంచుకోవాలనే కోరిక” కారణమని బూలర్ వివరించారు.42 రెండవది, నకిలీ పత్రాలు తయారు చేసేవాడు సాధారణంగా తన కాలపు చేతిరాతలోనే రాస్తాడు. 1336 నాటిదిగా తేదీ ఉన్న ఒక దానశాసనాన్ని నెల్లూరు శాసనాల సంపాదకులు కల్పితమని నిర్ణయించారు. ఎందుకంటే అది నందినాగరిలో ఉన్నా, “అక్షరాల నిర్మాణం చాలా ఆధునికంగా ఉంది”.43

సురక్షితమైన పద్ధతి ఇది:

  1. తలకట్టులను చూడండి. పైన అచ్చు గుర్తు లేని ప్రతి హల్లుపై ఉంటే: 11వ శతాబ్దం లేదా తర్వాత. అక్షరాలపై అప్పుడప్పుడు కోణాలు 6వ శతాబ్దం నుంచి కనిపిస్తాయి. కానీ పాత కన్నడ అక్షరమాలలో మాత్రమే అవి స్థిరమైన లక్షణంగా మారతాయి.4
  2. u గుర్తును చూడండి. అక్షరం కింద ఉంటే: సాధారణంగా 11వ శతాబ్దానికి ముందు. కుడి వైపున కొక్కెం ఉంటే: 11వ శతాబ్దం లేదా తర్వాత.28
  3. హల్లుకు ముందరి r ను చూడండి. తర్వాతి అక్షరం పైన ఉంటే: సుమారు 1300 కి ముందు. దాని కుడి వైపున ఉంటే: సుమారు 1350 తర్వాత.30
  4. అక్షరాల పట్టికతో పోల్చండి. ఏ కాలపు ka, ma, ra మీ వాటిని ఎక్కువగా పోలి ఉన్నాయో ఆ కాలాన్ని వెతకండి.
  5. పాఠంలో ఏదైనా తేదీ ఉంటే దానితో తనిఖీ చేయండి. శక సంవత్సరం లేదా చక్ర సంవత్సరం ఎల్లప్పుడూ అక్షర రూపాల కంటే బలమైన ఆధారం. తేదీలు, శకాలు చూడండి.

మీరే ప్రయత్నించండి

అక్షరాల పట్టికలోని మూడు ఫలకాల నుంచి తీసిన ka అనే తెలుగు-కన్నడ అక్షరాలు కింద ఉన్నాయి: సుమారు క్రీ.శ. 680 నాటి బర్నెల్ తూర్పు చాళుక్య ఫలకం, 1213 నాటి ఓఝా కాకతీయ ఫలకం, 1918 నాటి ఓఝా ఆధునిక తెలుగు ఫలకం. పేర్లు చూడకుండా, వాటిని పాతది నుంచి కొత్తది వరకు క్రమంలో పెట్టండి. ఒక్కొక్కదానిని ఏ లక్షణం పట్టించిందో చెప్పండి.5

ka, తూర్పు చాళుక్య (680 CE) (opens in a new tab)ka · తూర్పు చాళుక్య, 680 CE
Burnell 1878, Pl. V, left half ka, కాకతీయ (1213 CE) (opens in a new tab)ka · కాకతీయ, 1213 CE
Ojha 1918, Plate 50 (lipipatra 50) ka, ఆధునిక తెలుగు (1918) (opens in a new tab)ka · ఆధునిక తెలుగు, 1918
Ojha 1918, Plate 80 (lipipatra 80)
సమాధానం

అన్నిటికంటే పాతది బర్నెల్ ఫలకం V (“East (Kalinga) Calukya”, తూర్పు (కళింగ) చాళుక్య, సుమారు క్రీ.శ. 680) నుంచి తీసిన తూర్పు చాళుక్య ka.20 దానికి తలకట్టు లేదు: తలకట్టు స్థిరంగా వాడటం 11వ శతాబ్దం, ఆ తర్వాతి అక్షరమాలలోనే అని బూలర్ నిర్ణయిస్తారు.4

తర్వాతిది ఓఝా ఫలకం 50 (శక 1135, క్రీ.శ. 1213 నాటి చేబ్రోలు శాసనం) నుంచి తీసిన కాకతీయ ka.26 దాని పైన తలకట్టు ఉంది.

అన్నిటికంటే కొత్తది ఓఝా ఫలకం 80 (1918) నుంచి తీసిన ఆధునిక తెలుగు ka.39 మద్రాసులో తెలుగు ముద్రణకు నమూనాగా మారిందని బర్నెల్ చెప్పిన, ఉత్తర నెల్లూరు గుండ్రని చేతిరాత ఇదే.38

Footnotes

  1. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 2nd ed. (1918), pp. 84–85, section 12, “Telugu-Kanadi lipi” (in Hindi; paraphrased) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), p. 17 and n. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. G. Bühler, Indian Palaeography, tr. J. F. Fleet (Appendix to the Indian Antiquary XXXIII, 1904), p. 68, § 29 C (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. The letter-forms are cropped from Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plates 1, 4, 9, 12, 13, 43, 48, 50, 51 and 80, and from Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), Pls. V, VIII and IX; each cell names its plate (see notes 4, 6, 8, 11, 18, 19, 24, 25, 30, 31 and 37). ↩ ↩2

  6. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 1, “from the rock inscription of the Maurya king Asoka at Girnar (3rd century BCE)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 32, § 15 (3), and pp. 38–39, § 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 4, “from the ten inscriptions of the Bhattiprolu stupa (2nd century BCE)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 33, § 15, and p. 43, § 20 C (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 12, “from the inscriptions of Amaravati and Jaggayyapeta (2nd and 3rd centuries CE)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. H. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati”, Epigraphia Indica XVIII (1926), p. 317 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 16 and Pl. I (archive.org, p. 16 (opens in a new tab); Pl. I (opens in a new tab)). ↩

  13. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 13, “from the grant of the Pallava Sivaskandavarman found at Mayidavolu (about the beginning of the 4th century CE)” (archive.org (opens in a new tab)); Plate 43, “from the Uruvupalli grant of the Pallava king Vishnugopavarman (5th century CE)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Bühler, Indian Palaeography (1904), pp. 65–66, § 29 A (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. F. Kielhorn, “Chikkulla Plates of Vikramendravarman II”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 194 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Bühler, Indian Palaeography (1904), pp. 66–67, § 29 A (5)–(6) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), Pl. V, “East (Kalinga) Calukya (? 680 A.D.)” (archive.org (opens in a new tab)), and Pl. VI, “East (Kalinga) Calukya, A.D. 945” (archive.org (opens in a new tab)); text p. 21 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 48, “from the grant of king Bhima (II) found at Pagunavaram (first half of the 10th century CE)” (archive.org (opens in a new tab)); text p. 87 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 67, § 29 B (6) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  23. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 68, § 29 C (archive.org (opens in a new tab)); Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII”, Indian Antiquary XI (1882), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 50, “from the inscriptions of the time of the Kakatiya kings Rudradeva and Ganapati (12th and 13th centuries CE)”, with sub-tables from the Anumakonda inscription of Rudradeva (Saka 1084 = 1162 CE) and the Chebrolu inscription of the time of Ganapati (Saka 1135 = 1213 CE) (archive.org (opens in a new tab)); text p. 88 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  27. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), Pl. VII, “Eastern Calukya (Transitional), last quarter of the 11th century”, and Pl. VIII, “Eastern Calukya (Transitional), d. 1134 A.D.” (archive.org, Pl. VII (opens in a new tab); Pl. VIII (opens in a new tab)). ↩

  28. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)); Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 69, § 29 C (6) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  29. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  30. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  31. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  32. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), Pl. IX, “Old Telugu, d. 1356 A.D. (From an inscription on copper plates)” (archive.org (opens in a new tab)), and Pl. X, “Hala-Kannada, 1428 A.D. (From a palm-leaf MS.)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  33. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 51, “from the grants of Namaya Nayaka, Annavema and Ganadeva (14th and 15th centuries CE)”, with a sub-table from the Donepundi grant of Namaya Nayaka of Pithapuri (Saka 1259 = 1337 CE) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  34. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  35. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (1905), p. 69 (archive.org (opens in a new tab)) and p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  36. Butterworth and Venugopaul Chetty, Nellore District Inscriptions, Part I (1905), Copper-plate No. 18, last plate, facing p. 149 (archive.org (opens in a new tab)), and note, pp. 149–151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  37. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  38. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  39. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 80, “present-day Telugu, Kannada and Grantha scripts”, Telugu section (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  40. A. H. Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language (1873), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)) and p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  41. G. Bühler, “The Bhattiprolu Inscriptions”, Epigraphia Indica II (1894), p. 325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  42. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 43, § 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  43. Butterworth and Venugopaul Chetty, Nellore District Inscriptions, Part I (1905), Copper-plate No. 15, p. 109 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, from the Fourth to the Seventeenth Century A.D., being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and MSS. (2nd ed.) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1878, pp. 13–17, 20–21, 23–31, 56; Pls. I, V, VI, VII, VIII, IX, X. [Public domain]
  2. Johann Georg Bühler (ed. J. F. Fleet), Indian Paleography (edited as an Appendix to the Indian Antiquary, Vol. XXXIII, 1904) (opens in a new tab), Bombay Education Society's Press, Byculla, 1904, pp. 2, 32–33, 38–39, 43–44, 62, 64–69. [Public domain]
  3. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (The Palaeography of India), 2nd ed., revised and enlarged (opens in a new tab), The author, Ajmer, 1918, pp. 84–85, 87–88; Plates 1, 4, 9, 12, 13, 43, 48, 49, 50, 51, 80. [Public domain]
  4. J. F. Fleet, Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII (Kakatya inscription of Rudradeva at Anamkond, Saka 1084), Indian Antiquary, Vol. XI (opens in a new tab), Indian Antiquary (ed. Jas. Burgess), Bombay, 1882, pp. 9. [Public domain]
  5. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 194. [Public domain]
  6. H. Krishna Sastri and Hirananda Sastri (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XVIII (1925–26) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1926, pp. 317. [Public domain]
  7. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1905, pp. 69, 91, 151. [Public domain]
  8. A. H. Arden, A Progressive Grammar of the Telugu Language, with Copious Examples and Exercises (opens in a new tab), Society for Promoting Christian Knowledge, Vepery, Madras, 1873, pp. 14, 17. [Public domain]
  9. Jas. Burgess (ed.), Epigraphia Indica, Vol. II (1894) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1894. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: