ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

పాఠం 2

శాసనాలను దేనిపై రాశారు

ఒక శాసనాన్ని చదివే ముందు మీరు ఏమి చూస్తున్నారో తెలుసుకోవాలి. అది బండరాయి ముఖమా, స్తంభమా, రాగి రేకా, తాటాకా? ప్రతి సామగ్రి పాఠాన్ని ఎలా అమర్చారో, అది ఎంత కాలం నిలిచిందో, ఈరోజు మనకు ఎలా చేరుతుందో నిర్ణయించింది. ఉదాహరణకు, దక్షిణ భారత రాగి రేకులు పొడవైన పట్టీలుగా ఉండేవని, ఎందుకంటే అవి తాటాకు పుస్తకాల ఆకారాన్ని అనుకరించాయని బర్నెల్ గుర్తించారు.1 తెలుగు దేశంలో కనిపించే సామగ్రిని ఈ పాఠం ఈ సైట్‌లోని శాసనాల ఉదాహరణలతో వివరిస్తుంది. చివరగా, అధ్యయనం కోసం పండితులు శాసనాలను ఎలా నకలు చేస్తారో చెబుతుంది.

రాయి

భారతదేశంలో అతి తొలి ప్రకటనలకు రాయే సామగ్రి. అప్పటి నుంచి అది వాడుకలోనే ఉంది.2 ఎ. సి. బర్నెల్ (A. C. Burnell) మూడు రకాల రాతి ఉపరితలాలను వర్ణించారు: బండ లేదా పెద్ద రాయి సహజ ముఖం, ఆ పని కోసం సిద్ధం చేసిన పలక (“పాత కాలపు ఇంగ్లీషు సమాధి రాయిలాగా”), తొలి కాలంలో స్తంభాలు. దక్షిణ భారతదేశంలో దానాలను ముఖ్యంగా ఆలయ గోడలు, నేలలు, మండపాల స్తంభాలపై నమోదు చేశారని ఆయన చేర్చారు.3

  • బండ ముఖాలు. ఎర్రగుడి లోని అశోకుని శాసనాలు తక్కువ ఎత్తు కొండల వరుసపై ఆరు పెద్ద బండలపై చెక్కబడ్డాయి.4
Close photograph of a dark rock surface, marked F, densely covered with Brahmi letters that have been whitened so that they stand out.
ఎర్రగుడి: బండ Fపై అశోకుని చిన్న శిలా శాసనం (భారత పురావస్తు సర్వే వార్షిక నివేదిక 1928-29, ఫలకం LXII) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain
  • స్తంభాలు. మోటుపల్లి శాసనం ఒక ఆలయ మండపంలోని స్తంభం నాలుగు వైపులా చుట్టూ సాగుతుంది.5 పాలంపేట శాసనం మెరుగు పెట్టిన నల్లని బసాల్ట్ రాతి స్తంభం నాలుగు ముఖాలపై ఉంది. దాని పైన ఒక చిన్న శిఖరం ఉంది. ప్రతి ముఖంపై పాఠానికి పైన ఒక చెక్కిన ఫలకం ఉంది. అందులో లింగం, ఆవు-దూడ, సూర్యచంద్రులు, గణేశుడు కనిపిస్తారు.6
  • ఆలయ గోడలు, పలకలు. సాధారణ దాతల దానాలు దక్షిణ భారత ఆలయాల గోడల నిండా ఉంటాయి.7

రాతిపై అక్షరాలను ఎల్లప్పుడూ ఉపరితలంలోకి తొలిచి చెక్కేవారు.3 దక్షిణ భారతదేశపు రాయి సులభంగా పగులుతుందని బర్నెల్ హెచ్చరించారు. దాని రేణువులు ముతకగా, అసమానంగా ఉండటం వల్ల అది “వాతావరణానికి గురైతే త్వరగా పాడైపోతుంది”. కాబట్టి పాత శాసనాలు “చాలా దెబ్బతిన్నాయి, తరచుగా కష్టంతో చదవగలుగుతాము” అని ఆయన రాశారు.3 వాడిన రాళ్లలో బసాల్ట్ లేదా ట్రాప్ రాతి ముతక దిమ్మెలు, నునుపు చేసిన పలకలు, ఇసుకరాతి చెక్కిన స్తంభాలు, స్ఫటిక పట్టకాలు (prisms) కూడా ఉన్నాయని జి. బూలర్ (G. Bühler) జాబితా ఇచ్చారు.8 అగేట్, స్ఫటికం వంటి విలువైన రాళ్లపై చిన్న శాసనాలను, ఇటుకలపై చెక్కిన బౌద్ధ పాఠాలను జి. హెచ్. ఓఝా (G. H. Ojha) పేర్కొంటారు.9

రాగి రేకులు

భూదానాలకు ఇష్టమైన సామగ్రి రాగి. “దక్షిణ భారత శాసనాలలో అత్యధిక భాగం అలాంటి రేకులపైనే రాయబడ్డాయి” అని బర్నెల్ రాశారు. భూమి పొందినవారికి రాగి రేకులు హక్కుపత్రాలుగా పనిచేశాయని బూలర్ రాశారు.10 అలాంటి దానపత్రాలను dānapatra (దానపత్రం), tāmrapatra (తామ్రపత్రం), tāmraśāsana (తామ్రశాసనం) లేదా śāsanapatra (శాసనపత్రం) అని పిలిచేవారని ఓఝా చెబుతారు.11

ఆకారం, పరిమాణం

స్థానికంగా పుస్తకాలకు వాడే రాత సామగ్రి ఆకారంలోనే రేకులను కత్తిరించారని బర్నెల్, బూలర్ ఇద్దరూ గమనించారు. భూర్జ పత్రాలు (బిర్చ్ చెట్టు బెరడు) వాడిన ఉత్తరాదిలో రేకులు వెడల్పుగా, దాదాపు చతురస్రంగా ఉంటాయి. తాటాకులు వాడిన దక్షిణాదిలో తొలి రేకులు పొడవైన, సన్నని పట్టీలు. వాటిపై పంక్తులు పొడవు వెంట సాగుతాయి.1 6వ శతాబ్దం నుంచి 14వ శతాబ్దం వరకు దక్షిణ భారతదేశంలో సాధారణ ఆకారం వెడల్పుకు సుమారు రెండు రెట్లు పొడవున్న దీర్ఘచతురస్రం అని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. విజయనగర రాజులు సన్నని వైపుకు అడ్డంగా రాసిన రేకులను తెచ్చారు. వాటి పైభాగాలు గుండ్రంగా, తరచుగా అలంకరించి ఉంటాయి.12

ఈ సైట్‌లోని రెండు దానపత్రాలు ఈ వైవిధ్యాన్ని చూపిస్తాయి:

  • విష్ణుకుండిన రాజు రెండవ విక్రమేంద్రవర్మ చిక్కుళ్ళ రేకులు ఐదు రేకులు. ఒక్కొక్కటి సుమారు 7⅜ అంగుళాలు × 2¼ అంగుళాలు.13
  • తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి రాజరాజు నందంపూడి రేకులు (1053) ఐదు రేకులు. ఒక్కొక్కటి సుమారు 10¼ అంగుళాలు × 5 అంగుళాలు.14

కాలం గడిచే కొద్దీ దానపత్రాలు పొడవయ్యాయి. తొలి దానాలు మూడు లేదా నాలుగు చిన్న రేకులలో సరిపోయేవని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. 11వ శతాబ్దం నాటికి ఎనిమిది లేదా తొమ్మిది పెద్ద రేకులు అవసరమయ్యాయి.12 ఒక్క దక్షిణ భారత దానశాసనం చాలా రేకులకు విస్తరించవచ్చని ఓఝా గుర్తిస్తారు: శక 1508 (1586) నాటి ఒక విజయనగర దానశాసనం తొమ్మిది రేకులపై ఉంది. లైడెన్‌లో ఉంచిన, చోళ రాజు రాజేంద్రుని 23వ పాలనా సంవత్సరపు దానశాసనం ఇరవై ఒక్క రేకులపై ఉంది.15

Facsimile of four inscribed copper plates, numbered 1 to 4, each with five lines of early Telugu-Kannada letters in white on black and a round ring-hole near the left edge.
Eastern Chalukya copper-plate grant of Vishnuvardhana, "Eastern Calukya (622 A.D.)" (Burnell 1878, Pl. XXVII) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఉంగరం, ముద్ర

ఒక్కొక్క రేకులోని రంధ్రం గుండా దూర్చిన రాగి ఉంగరం రేకుల సమూహాన్ని కలిపి ఉంచేది. కాబట్టి ఆ సమూహం ఒక చిన్న పుస్తకంలా తెరుచుకునేది.16 దక్షిణ భారత దానశాసనాలలో ఉంగరాన్ని, దాని ముద్రను ఏ రేకునూ కలపడానికి గానీ తీయడానికి గానీ వీలు లేకుండా కలిపేవారు: ఉంగరం చివరలను రివెట్ చేసి (మేకుతో బిగించి), ఆ కలయికపై ముద్రను పోత పోశారని బర్నెల్ భావించారు.17 ముద్రలను పోత పోసినట్లు కనిపిస్తుందని, వాటి చిహ్నాలు, రాతలు లోతుగా ఉన్న ఉపరితలంపై ఉబ్బెత్తుగా ఉన్నాయని బూలర్ గుర్తించారు.18

  • చిక్కుళ్ళ రేకుల పై ఉంగరం చివరలు ఒక గుండ్రని ముద్ర అడుగు భాగంలోకి అతికించబడ్డాయి. ఆ ముద్రపై ఉబ్బెత్తుగా ఒక సింహం ఉంది.13
  • నందంపూడి రేకుల ముద్ర మధ్యలో అడ్డంగా ఉబ్బెత్తు తెలుగు అక్షరాలలో śrī-Tribhuvanāṅkuśa (శ్రీ-త్రిభువనాంకుశ) అనే రాత ఉంది. దానితో పాటు ఒక వరాహం, సూర్యుడు, నెలవంక రెండు చామరాల మధ్య ఉన్నాయి. ఒక శంఖం, ఒక డోలు, ఒక అంకుశం కూడా ఉన్నాయి.19
  • 1273 నాటి కోటగిరి రేకుల పై కాకతీయుల చిహ్నమైన వరాహం బొమ్మ ఉంగరపు కలయికపై ఉబ్బెత్తుగా చెక్కబడింది.20
Line drawing of a round copper-plate seal with a worn, almost blank face, the seal of the Chikkulla plates of Vikramendravarman II.
"Chikkulla Plates of Vikramendravarman II, Ep Ind Vol IV No 25" (Epigraphia Indica IV, plate (PDF p. 297), fig. 3) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain
A round copper seal with the cut ends of its ring at either side, showing a crescent at the top and a worn animal figure below.
Seal of the Garavapadu grant of Ganapatideva, Saka 1182 (Epigraphia Indica XVIII, plate "Garavapadu Grant of Ganapatideva: Saka 1182") · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ముద్రలు ఎలా మారాయో బర్నెల్ గుర్తించారు: 10వ శతాబ్దం వరకు చిన్నవి, ఒక బొమ్మ లేదా ఒక నినాదం కంటే ఎక్కువగా ఉండేవి కావు. 10వ శతాబ్దం నుంచి 14వ శతాబ్దం వరకు పెద్దవి, ఒక నినాదం, చాలా చిహ్నాలతో. 14వ శతాబ్దం నుంచి 17వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు మళ్లీ చిన్నవి, నినాదం లేకుండా.21 ముద్రలు, రేకులపై ఉన్న సూర్యచంద్రులు, దానం “సూర్యచంద్రులు ఉన్నంత కాలం” నిలవాలనే సాధారణ వాక్యం నుంచి వచ్చాయని ఆయన భావించారు.22

ఖాళీ ముఖాలు, అంచులు, సంఖ్యలు

రాతను కాపాడటానికి మొదటి రేకు, చివరి రేకుల బయటి ముఖాన్ని సాధారణంగా ఖాళీగా వదిలేవారు.1216 చిక్కుళ్ళ, నందంపూడి రేకులు రెండూ ఈ నియమాన్ని పాటిస్తాయి. కోటగిరి రేకులు దీనికి మినహాయింపు. వాటిలో మూడు రేకులకూ రెండు వైపులా రాత ఉంది.131420 సుమారు 9వ లేదా 10వ శతాబ్దం నుంచి, మళ్లీ రాతను కాపాడటానికే, రేకుల అంచులను తరచుగా కొట్టి పైకి లేచిన అంచులుగా చేసేవారు. నందంపూడి రేకులకు ఎత్తైన అంచులు ఉన్నాయి. అంతకుముందరి చిక్కుళ్ళ రేకులకు అవి లేవు.121314 రేకులకు కొన్నిసార్లు సంఖ్యలు వేసేవారు.23

రేకులను ఎలా తయారు చేశారు

రేకులను సుత్తితో కొట్టి పలచగా చేశారు. చాలా రేకులపై దెబ్బల గుర్తులు కనిపిస్తాయి.1624 అక్షరాలను ఉలి లాంటి పనిముట్టుతో చెక్కేవారు. చాలా పలచని రేకులపై గంటంతో గీకేవారు.12 ఓఝా ఈ పద్ధతిని వర్ణిస్తారు: ఒక అధికారి లేదా పండితుడు పాఠాన్ని రచించేవారు. ఒక గుమాస్తా దానిని రాగిపై సిరాతో రాసేవాడు. ఒక కంసాలి, కంచరి, కమ్మరి లేదా మరొక కళాకారుడు దానిని చెక్కేవాడు.11 తప్పులను సుత్తితో చదును చేసి, నునుపు చేసిన చోట సరైన అక్షరాలను చెక్కేవారు.2425 ఇది ఎంత దూరం వెళ్లగలదో నందంపూడి రేకులు చూపిస్తాయి: వాటి మొదటి మూడు రేకులు ఒక పాత దానశాసనం నుంచి వచ్చాయని, మూడవ రేకు చివరి పంక్తులను కొట్టి చదును చేసి కొత్తగా చెక్కారని కీల్‌హార్న్ కనుగొన్నారు.26

రేకులు ఎలా దొరుకుతాయి

రాగి రేకుల దానపత్రం యజమానికి భూమిపై హక్కుపత్రం. అందుకే రేకులను తరచుగా దాచిపెట్టేవారు. అవి అనుకోకుండా బయటపడతాయి. అవి ఇళ్ల గోడలలో కట్టబడి ఉండటం గానీ, అవి దానం చేసిన పొలాలలో పాతిపెట్టబడి ఉండటం గానీ బూలర్ కనుగొన్నారు. దొరికినవారు తరచుగా వాటిని అమ్మేసేవారు.27 చిక్కుళ్ళ రేకులను ఒక గ్రామ చెరువు దగ్గర తవ్వి తీశారు. కోటగిరి రేకులు ఒక చెరువులో ఒక జాలరికి దొరికాయి. పోలీసులు వాటిని యజమాని లేని ఆస్తిగా అప్పగించారు.2829 తవ్వకాలలో దొరికిన రాగి రేకులను కొన్నిసార్లు కరిగించి తాగే పాత్రలుగా చేశారని, 1926లో ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక మండలి ముందు ఒక వక్త హెచ్చరించారు.30

వెండి, బంగారం, స్ఫటికం, పేటికలు

విలువైన లోహాలు అరుదు. తంజావూరు చివరి నాయక రాజు నాగపట్నాన్ని డచ్చివారికి ఇచ్చిన, తెలుగులో ఉన్న ఒకే వెండి రేకుపై దానశాసనం గురించి బర్నెల్‌కు తెలుసు. 1514లో విజయనగర రాజు పోర్చుగీసువారికి పంపిన బంగారు రేకుపై ఉత్తరం గురించి కూడా తెలుసు.31 భట్టిప్రోలు స్తూపం నుంచి వచ్చిన, రాత ఉన్న ఒక చిన్న వెండి ముక్కను బూలర్, ఓఝా ఇద్దరూ పేర్కొంటారు.32

భట్టిప్రోలు ధాతు పేటికలు మరొక రకమైన వస్తువును చూపిస్తాయి: బరువైన రాతి పేటికల చుట్టూ, వాటి మూతలపై చెక్కిన శాసనాలు. వాటి అక్షరాలను తెల్లని రంగుతో నింపారు. ఒక శాసనం ఆరు ముఖాల స్ఫటికం ముఖాలపై తేలికగా గీకబడింది.33

Drawings of the three inscribed stone caskets in plan and section, with their lids.
Bhattiprolu: large stone caskets (Rea 1894, Pl. III) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain
Facsimile of the Brahmi inscription running round the rim of the first casket, with a drawing of the letters scratched on the crystal.
Bhattiprolu casket inscriptions: on the crystal, and on the lower stone of the first casket (Epigraphia Indica II) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

తాటాకులు

దక్షిణ భారతదేశంలో పుస్తకాలకు ముఖ్య సామగ్రి తాటాకులు. వాటిపై రాసే సాధారణ పద్ధతిని బర్నెల్ వివరిస్తారు: అక్షరాలను గంటంతో గీకి, తర్వాత పొడి చేసిన బొగ్గును లేదా దీపపు మసిని రసం ఉన్న మొక్క కాడతో రుద్ది అవి కనిపించేలా చేసేవారు.34 ద్రావిడ జిల్లాలలో, ఒడిశాలో అక్షరాలను గంటంతో గీకి మసి లేదా బొగ్గుతో నల్లగా చేసేవారని బూలర్ ధృవీకరిస్తారు. మధ్యలో ఒక రంధ్రం లేదా రెండు వైపులా ఒక్కొక్క రంధ్రం గుండా దూర్చిన దారాలు ఆకులను కలిపి ఉంచేవి.35 ఈ రకపు దక్షిణ భారత తాటాకు ప్రతులలో బర్నెల్‌కు తెలిసిన అతి పాతది 1428 నాటి ఒక కన్నడ ప్రతి.36

Photograph of two long, narrow palm leaves densely written in small script, each pierced by two string-holes; the upper leaf is in Telugu, the lower in Nandinagari.
Palm-leaf manuscripts: "Telugu, c. 1670; from Tanjore No. 9531" and "Nandinagari, c. 1550; from Tanjore No. 11894" (Burnell 1878, Pl. XXXI, left half) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

పై ఫలకంలో పై ఆకు తంజావూరు గ్రంథాలయం నుంచి వచ్చిన సుమారు 1670 నాటి తెలుగు ప్రతి. కింది ఆకు సుమారు 1550 నాటి నందినాగరిలో ఉంది.37 తాటాకులను ఉత్తరాలకు కూడా వాడేవారు: ఒక పట్టీని కత్తిరించి, పసుపుతో రంగు వేసి, ఉంగరంలా మడిచి, దారంతో కట్టేవారు.38 11వ శతాబ్దపు కొన్ని తమిళ దానశాసనాలు తాము రాజు తాటాకు ఆజ్ఞలను అనుసరించామని చెబుతాయని బర్నెల్ కనుగొన్నారు. కానీ నిజంగా తాటాకుపై ఉన్న తొలి ప్రభుత్వ పత్రం ఏదీ ఆయనకు ఎదురుకాలేదు.39

బట్ట, కాగితం, సిరా, కలాలు

కన్నడ దేశంలోని వ్యాపారులు kadatam (కడతం) పై లెక్కలు రాసేవారు. అది చింతగింజ, బొగ్గు ముద్దతో నల్లగా చేసిన నూలు బట్ట. దానిపై సుద్దతో లేదా బలపంతో (steatite pencil) రాసేవారు. కాబట్టి అక్షరాలు నలుపుపై తెల్లగా ఉండేవి.40 కాగితం ఆలస్యంగా వచ్చింది: భారతదేశంలో 11వ శతాబ్దం తర్వాతే దానిని వాడారని, ఇటీవలి కాలం వరకు దక్షిణ భారతదేశంలో అది దాదాపు తెలియదని బర్నెల్ భావించారు. 16వ శతాబ్దం నుంచి 18వ శతాబ్దం వరకు దానిలో ఎక్కువ భాగం పోర్చుగల్ నుంచి దిగుమతి అయింది.41 దానిని ముస్లింలు ప్రవేశపెట్టారని బూలర్ భావించారు.42 సిరాకు భారతీయ పదం masi (మసి) అంటే పొడి అని అర్థం. సిరా వాడిన చోట రెల్లు కలాలు వాడేవారు. దక్షిణ భారతదేశపు గంటాన్ని śalākā (శలాక) అనేవారు.43

శాసనాలను ఎలా నకలు చేస్తారు

పండితులు రాళ్లు, రేకులతో నేరుగా పనిచేయడం అరుదు. రాగి రేకులను “ముద్రణ సిరాతో సులభంగా తీయగలిగే ముద్రల” ద్వారా నకలు చేయాలని బర్నెల్ సలహా ఇచ్చారు. రాతి శాసనాలను ఫొటోగ్రఫీ ద్వారా, లేదా అన్నిటికంటే మంచిది, “‘ఎస్టాంపేజ్‌లు’ అంటే తడి కాగితంపై తీసిన ముద్రల” ద్వారా నకలు చేయాలన్నారు. చేతితో చేసిన నకళ్లు ప్రముఖ పండితులను కూడా తప్పుదారి పట్టించాయని ఆయన హెచ్చరించారు.44 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) “అక్షరాల లోతును బట్టి ఎస్టాంపేజ్‌లు లేదా రుద్ది తీసిన ముద్రలు” సిఫార్సు చేశారు. ఫొటోగ్రఫీకి సహాయంగా రాతిపై అక్షరాలకు రంగు వేయవద్దని హెచ్చరించారు.45 కొన్ని బ్రష్‌లు, అద్దే సాధనాలు (dabbers), మంచి ముద్రణ కాగితం, దీపపు మసితో చేసిన సిరా ఉంటే చాలని 1926లో ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక మండలి ముందు ఒక వక్త సభ్యులకు చెప్పారు.30

ఈ సైట్‌లోని శాసన ఫలకాలలో చాలావరకు ఇలాంటి ముద్రల పునర్ముద్రణలే. ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) మోటుపల్లి స్తంభాన్ని “అద్భుతమైన సిరా ఎస్టాంపేజ్‌ల సమూహం” నుంచి ప్రచురించారు. ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) నందంపూడి దానశాసనాన్ని తనకు పంపిన ముద్రల నుంచి ప్రచురించారు.514 ఈ ముద్రలలో చెక్కిన అక్షరాలు సిరా పూసిన ఉపరితలంపై లేతగా కనిపిస్తాయి. కాబట్టి అవి నల్లని నేలపై తెల్లని రాతలా కనిపిస్తాయి, కోటగిరి దానశాసనపు మొదటి రేకుపై లాగా.46

Facsimile of one side of an inscribed copper plate (first plate: first side), with the ring-hole at the top, white letters on black.
Kotagiri plates of the reign of the Kakatiya queen Rudramamba, A.D. 1273: First plate: first side (Kotagiri Plates 1925) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

మీరే ప్రయత్నించండి

Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) IV (1897) లో ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ రాసిన రెండు వర్ణనలు ఇవి.

సమూహం 1. “ఇవి ఐదు రాగి రేకులు. ఒక్కొక్కటి సుమారు 7⅜ అంగుళాల వెడల్పు, 2¼ అంగుళాల ఎత్తు ఉంటుంది. మొదటి, చివరి రేకులపై ఒక వైపు మాత్రమే రాత ఉంది … రేకులు ఒక రాగి ఉంగరానికి గుచ్చబడ్డాయి … అది ప్రతి రేకు కింది కుడి మూలలోని (రేకు దృష్టిలో కుడి) ఒక రంధ్రం గుండా వెళుతుంది. ఉంగరం చివరలు ఒక గుండ్రని ముద్ర కింది భాగంలోకి అతికించబడ్డాయి. ఆ ముద్ర … కొంచెం లోతుగా ఉన్న ఉపరితలంపై ఉబ్బెత్తుగా బాగా చెక్కిన ఒక సింహాన్ని కలిగి ఉంది … రేకులకు పైకి లేచిన అంచులు లేకపోయినా, వాటిపై రాత దాదాపు అంతటా అద్భుతమైన స్థితిలో భద్రంగా ఉంది.”13

సమూహం 2. “ఇవి ఐదు రాగి రేకులు. వాటిలో మొదటి, చివరి రేకులపై ఒక వైపు మాత్రమే రాత ఉంది. ఒక్కొక్కటి సుమారు 10¼ అంగుళాల వెడల్పు, 5 అంగుళాల ఎత్తు ఉంటుంది. వాటి అంచులు ఎత్తైన అంచులుగా పైకి లేపబడ్డాయి. దాని ఫలితంగా రాత అంతటా బాగా భద్రంగా ఉంది.”14

  1. ఒక్కొక్క సమూహంలో రాత ఉన్న ముఖాలు ఎన్ని?
  2. ఏ ముఖాలపై రాత లేదు, ఎందుకు?
  3. సమూహం 1 ముద్రపై ఏమి ఉంది? ముద్రను ఉంగరానికి ఎలా బిగించారు?
  4. ఏ సమూహానికి పైకి లేచిన అంచులు ఉన్నాయి? అవి ఏ తేడా తెచ్చాయని కీల్‌హార్న్ చెబుతారు?1314
సమాధానం

సమూహం 1 విష్ణుకుండిన రాజు రెండవ విక్రమేంద్రవర్మ చిక్కుళ్ళ రేకులు. సమూహం 2 తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి రాజరాజు నందంపూడి రేకులు.1314

  1. ఒక్కొక్క దానిలో ఎనిమిది: ఐదు రేకులకు పది ముఖాలు ఉంటాయి. మొదటి, చివరి రేకులపై ఒక వైపు మాత్రమే రాత ఉంది.1314
  2. మొదటి రేకు, చివరి రేకుల బయటి ముఖం. రాతను దెబ్బ తగలకుండా కాపాడటానికి వీటిని ఖాళీగా వదిలారని బర్నెల్ వివరిస్తారు.12
  3. ఒక సింహం. అది తన కుడి వైపుకు తిరిగి నిలబడి, కుడి ముందరి పాదాన్ని పైకి ఎత్తి ఉంది. ఉంగరం చివరలు ముద్ర కింది భాగంలోకి అతికించబడ్డాయి.13
  4. సమూహం 2. ఎత్తైన అంచులు రాతను బాగా భద్రంగా ఉంచాయి. కానీ అవి ఎంత ఎత్తుగా ఉన్నాయంటే పూర్తి ముద్రలు తీయలేకపోయారని కీల్‌హార్న్ గుర్తిస్తారు. సమూహం 1 కు పైకి లేచిన అంచులు లేవు, అయినా దాని రాత ఇప్పటికీ అద్భుతమైన స్థితిలో ఉంది.1314

ఇంకా చదవడానికి

  • A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), Chapter V, “The writing materials used in India, and especially in the South” (భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా దక్షిణాదిలో వాడిన రాత సామగ్రి), pp. 84–93 (archive.org (opens in a new tab)).34
  • G. Bühler, Indian Palaeography, tr. J. F. Fleet (1904), §§37–39, “Writing materials, libraries, and writers” (రాత సామగ్రి, గ్రంథాలయాలు, లేఖకులు), pp. 92–102 (archive.org (opens in a new tab)).23
  • Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 2nd ed. (1918), “Lekhan-samagri” (లేఖన సామగ్రి) అధ్యాయం, p. 142 నుంచి (హిందీలో) (archive.org (opens in a new tab)).11
  • ముందరి పాఠం: శాసనం ఎలా కూర్చబడుతుంది.

Footnotes

  1. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)); Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 96 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. D. C. Sircar, “Erragudi Edicts of Asoka”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 1; paraphrased (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. E. Hultzsch, “Motupalli Pillar-Inscription of Ganapatideva”, Epigraphia Indica XII (1914), p. 188 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. L. D. Barnett, Inscriptions at Palampet and Uparpalli (1919), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. G. Bühler, Indian Palaeography, tr. J. F. Fleet, appendix to Indian Antiquary XXXIII (1904), p. 96 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 2nd ed. (1918), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)); Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 95 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 152 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 92 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  13. F. Kielhorn, “Chikkulla Plates of Vikramendravarman II”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 194 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  14. F. Kielhorn, “Nandamapundi Grant of Rajaraja I”, Epigraphia Indica IV (1897), pp. 300–301 and n. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  15. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 153 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 96 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  17. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 107 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 96 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Kielhorn, Epigraphia Indica IV (1897), p. 301 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. S. Hanumant Rao and Lakshmi Kanta Sastri, The Kotagiri Plates of the Reign of the Kakatiya Queen Rudramamba, A.D. 1273 (1925), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 106 (archive.org (opens in a new tab)); Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  23. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 92 (archive.org (opens in a new tab)); Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 153 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 153 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. Kielhorn, Epigraphia Indica IV (1897), p. 301 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. Bühler, Indian Palaeography (1904), pp. 99–100 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Kielhorn, Epigraphia Indica IV (1897), pp. 193–194 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  29. Hanumant Rao and Lakshmi Kanta Sastri, The Kotagiri Plates (1925), Resolution, p. v (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  30. Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. I, pt. 2 (1926), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  31. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)), and p. 93, n. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  32. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 95 (archive.org (opens in a new tab)); Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 152 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  33. Alexander Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  34. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), pp. 84–85 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  35. Bühler, Indian Palaeography (1904), pp. 94–95 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  36. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  37. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), Pl. XXXI (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  38. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)); Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  39. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 93 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  40. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), pp. 87–88 (archive.org (opens in a new tab)); Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 93 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  41. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 88 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  42. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  43. Bühler, Indian Palaeography (1904), pp. 97–98 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  44. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (1878), p. 123 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  45. Robert Sewell, Report on the Amaravati Tope, and Excavations on its Site in 1877 (1880), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  46. Hanumant Rao and Lakshmi Kanta Sastri, The Kotagiri Plates (1925), facsimile of the first plate, first side, PDF p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (11)
  1. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, from the Fourth to the Seventeenth Century A.D., being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and MSS. (2nd ed.) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1878, pp. 84–93, 107–108, 123, Pls. XXVII, XXXI. [Public domain]
  2. Johann Georg Bühler (ed. J. F. Fleet), Indian Paleography (edited as an Appendix to the Indian Antiquary, Vol. XXXIII, 1904) (opens in a new tab), Bombay Education Society's Press, Byculla, 1904, pp. 91–102. [Public domain]
  3. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (The Palaeography of India), 2nd ed., revised and enlarged (opens in a new tab), The author, Ajmer, 1918, pp. 151–153. Hindi; paraphrased. [Public domain]
  4. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 193–194, 300–301. [Public domain]
  5. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XII (1913–14) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1914, pp. 188. [Public domain]
  6. L. D. Barnett (ed.), Inscriptions at Palampet and Uparpalli (Hyderabad Archaeological Series, No. 3) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1919, pp. 1. [Public domain]
  7. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions, The Kotagiri Plates of the Reign of the Kakatiya Queen Rudramamba, A.D. 1273 (Hyderabad Archaeological Series No. 6) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1925, v, 1. [Public domain]
  8. Alexander Rea, South Indian Buddhist Antiquities, including the Stupas of Bhattiprolu, Gudivada and Ghantasala and other Ancient Sites in the Krishna District (opens in a new tab), Government Press, Madras (Archaeological Survey of India), 1894, pp. 11, 13. [Public domain]
  9. Robert Sewell, Report on the Amaravati Tope, and Excavations on its Site in 1877 (opens in a new tab), George Edward Eyre and William Spottiswoode, London, 1880, pp. 61. [Public domain]
  10. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 1. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  11. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 12. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: