ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఆదోని జామా మసీదు

ఆదోనిలో శుక్రవారం సామూహిక ప్రార్థనలు జరిగే మసీదు. దీన్ని బీజాపూర్ గవర్నర్ సిద్దీ మసూద్ ఖాన్ కట్టించాడు. దాని ముందుభాగంలోని నల్లరాతి పలకలపై ఉన్న పారసీ పద్యాలు ఇది హిజ్రీ 1079 (1666–67)లో పూర్తయిందని చెబుతాయి. బళ్లారి గెజిటీర్ దీన్ని జిల్లాలోని ముస్లిం వాస్తుశిల్పంలో అత్యుత్తమ కట్టడం అని పిలిచింది. దీని స్తంభాలను ఒక చాళుక్య దేవాలయం నుంచి తెచ్చారని, ఈ మసీదును మొఘలుల ఫిరంగుల నుంచి కాపాడటానికి మసూద్ ఆదోనిని వారికి అప్పగించాడని స్థానిక సంప్రదాయం చెబుతుంది.

జామా మసీదు ఆదోని పట్టణంలో కొండకోట కింద ఉంది. ఈ ఊరిని పాలించిన బీజాపూర్ గవర్నర్లు వదిలి వెళ్లిన కట్టడాలలో ఇదే ముఖ్యమైనది. బళ్లారి గెజిటీర్ (1904) ప్రకారం, “దాని ముందుభాగంలోని శాసన ఫలకాలు చూపిస్తున్నట్లు”, దీన్ని సిద్దీ మసూద్ ఖాన్ కట్టించాడు.1 ఆయన 1662 నుంచి 1687 వరకు ఆదోని గవర్నర్‌గా ఉన్నాడు.1 గెజిటీర్ ఈ మసీదును “జిల్లాలోని ముస్లిం వాస్తుశిల్పంలో అత్యుత్తమ కట్టడం” అని పిలుస్తుంది.1

Imperial Gazetteer (ఇంపీరియల్ గెజిటీర్) (1908) దీన్ని “అందమైన జామా మసీదు” అని, “ప్రెసిడెన్సీలోని అత్యుత్తమ మసీదులలో ఒకటి” అని వర్ణిస్తుంది.2 బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు పేజీ చూడండి.

కాలం, కట్టడం

మసీదు అందమైన ముందుభాగంలో పదిహేను నల్లరాతి పలకలు అమర్చి ఉన్నాయి.3 వాటిపై పారసీ భాషలో “మసీదునూ దాన్ని కట్టించినవారినీ పొగిడే మాటలు” చెక్కి ఉన్నాయి.3 కొన్ని పద్యాలు “అది పూర్తయిన తేదీని 1079 హిజ్రీ (1666 జూన్ 24 నుంచి 1667 జూన్ 12 వరకు)” అని చెబుతాయి.3 ఈ తేదీని ఒక అక్షర సంఖ్యా పద్యం (chronogram) రూపంలో ఇచ్చారని గెజిటీర్ వివరిస్తుంది. అందులో అక్షరాల సంఖ్యా విలువలను కూడితే ఆ సంవత్సరం వస్తుంది.3

ఈ కట్టడానికి “రెండు లక్షలు ఖర్చయిందని, కట్టడానికి రెండు సంవత్సరాల తొమ్మిది నెలలు పట్టిందని చెబుతారు”.43 Imperial Gazetteer కూడా ఖర్చు రెండు లక్షలు అని చెబుతుంది.2 మసూద్ “తాను ధ్వంసం చేసిన చుట్టుపక్కల కొన్ని హిందూ దేవాలయాల సామగ్రిని” వాడాడని అది అంటుంది.2

మసీదు ప్రాకారం ఉన్న ఒక ఆవరణలో ఉంది. దానికి ఎదురుగా ఉన్న ద్వారం గుండా లోపలికి వెళ్లాలి. ముందు ప్రార్థనకు ముందు కాళ్లు చేతులు కడుక్కునే మామూలు కొలను ఉంది. లోపల నల్లరాతిలో చెక్కిన రెండు ద్వారాలు, జ్యామితి ఆకారాలు, పూల నమూనాలలో చిత్రాలు ఉన్నాయి.3 గెజిటీర్ ఉదహరించిన 1886 నాటి ఒక పురావస్తు నివేదిక వాటిని “చాలా నైపుణ్యంతో చేసినవి” అని పిలుస్తుంది.3 వాటి శైలి “ఉత్తర భారతదేశంలోని చాలా ముస్లిం కట్టడాలలో కనిపిస్తుంది, కానీ దక్షిణాదిలో అరుదు” అని అది చెబుతుంది.3

ఆవరణలో చాళుక్య శైలిలో ఉన్న మెరుగుపెట్టిన నల్లరాతి స్తంభాలపై రెండు మంటపాలు (స్తంభాల మండపాలు) ఉన్నాయి.3 వాటి పైకప్పు అంచు నుంచి పొడవైన గొలుసులు వేలాడుతున్నాయి. ఒక్కొక్కటీ ఒకే పచ్చరాతి ముక్క నుంచి చెక్కినది.3 ఇవి పన్నెండు మైళ్ల ఉత్తరాన ఉన్న పెద్దతుంబళం చాళుక్య దేవాలయం నుంచి తెచ్చినవని స్థానిక సంప్రదాయం, రాతప్రతులు చెబుతాయి.3 “మసీదు సంరక్షకులు నన్ను లోపలికి వెళ్లనివ్వలేదు” అని ఫ్రాన్సిస్ ఒక గమనికలో రాశారు.3

సంప్రదాయాలు

బీజాపూర్ సుల్తానులలో చివరివాడు సిద్దీ మసూద్ ఖాన్‌కు ఒక కానుక పంపాడని ఒక సంప్రదాయం చెబుతుంది.3 అది “మసీదు కోసం వెయ్యి బంగారు నాణేలను మోసుకువచ్చిన ఒక రాతి పలక లేదా పళ్లెం”.3 ఆ రాయిని మసీదులో అమర్చారు. దాన్ని “ఇప్పటికీ చూపిస్తారు”.3 ఆ డబ్బును కట్టడం అలంకరణకు ఖర్చు చేశారు.3

మసీదు ఖతీబ్ (ప్రవచనం చేసే మతగురువు) దగ్గర ఉన్న రాతప్రతులలో మరో సంప్రదాయం నమోదై ఉంది.15 దాని ప్రకారం మొఘల్ సేనాని ఘాజీ-ఉద్-దీన్ ఖాన్ బలప్రయోగంతో ఆదోనిని తీసుకోలేకపోయాడు.15 అప్పుడు ఆయన “మసీదు వైపు తన ఫిరంగులను గురిపెట్టి అతన్ని లొంగదీశాడు”.15 ఈ కథ ప్రకారం “ఆ కట్టడాన్ని తన ప్రాణం కంటే ఎక్కువగా ప్రేమించిన” మసూద్, దాన్ని కాపాడటానికి లొంగిపోయాడు.15 Imperial Gazetteer ఈ కథను మళ్లీ చెబుతుంది. ఆ దండయాత్రను 1686 నాటిదిగా చెబుతుంది.2

పొరపాటు ఫోటో

“దాని ఫోటో ఫెర్గూసన్ రాసిన Bijapur Architecture (బీజాపూర్ వాస్తుశిల్పం) పుస్తకంలో ఉంది” అని ఫ్రాన్సిస్ రాశారు.3 మెడోస్ టేలర్ ఈ మసీదును “ఆ కాలపు అలంకార వాస్తుశిల్పానికి చక్కని ఉదాహరణ” అని వర్ణించిన మాటలను ఆయన ఉదహరించారు.3 టేలర్ దాన్ని “బహుశా బీజాపూర్‌లోనే ఉన్న ఈ రకపు ఏ కట్టడం కంటే కూడా సొగసైనది” అని పిలిచారు. దాని బాల్కనీలలో, మినార్ పలకలలో హిందూ శైలి ఛాయలు ఉన్నాయని చెప్పారు.3

హెన్రీ కజిన్స్ (Henry Cousens) పురావస్తు సర్వే తరఫున బీజాపూర్‌పై ఒక సంపుటం (1916) రాశారు.6 టేలర్, ఫెర్గూసన్ రాసిన 1866 నాటి పుస్తకం “దురదృష్టవశాత్తూ తప్పులతో నిండి ఉంది” అని ఆయన రాశారు.6 ఆయన చెప్పిన ప్రకారం, అందులో “ధార్వాడ్ జిల్లాలోని లక్ష్మేశ్వర్‌లో ఉన్న ఒక మసీదును రాయచూరుకు దక్షిణాన ఉన్న ఆదోనిలో ఉన్నట్లు వర్ణించారు”.6 కజిన్స్ చెప్పింది నిజమైతే, ఫ్రాన్సిస్ ఉదహరించిన ఆ ఫోటో, టేలర్ మాటలు అసలు ఆదోని మసీదుకు సంబంధించినవే కావు.

Footnotes

  1. W. Francis, Madras District Gazetteers: Bellary (1904), p. 196 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Imperial Gazetteer of India: Madras, Vol. I (1908), p. 452 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Francis, Bellary (1904), p. 200 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19

  4. Francis, Bellary (1904), p. 199 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Francis, Bellary (1904), p. 197 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Henry Cousens, Bijapur and its Architectural Remains (Archaeological Survey of India, Imperial Series, Vol. XXXVII, 1916), Preface, p. xi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. W. Francis, Madras District Gazetteers: Bellary (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1904, pp. 196–197, 199–200. [Public domain]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 452. [Public domain]
  3. Henry Cousens, Bijapur and its Architectural Remains, with an Historical Outline of the 'Adil Shahi Dynasty (Archaeological Survey of India, Imperial Series, Vol. XXXVII) (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay (archive.org scan of the 1976 facsimile reprint, Bharatiya Publishing House, Varanasi), 1916, xi. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: