ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఘంటసాల స్తూపం

కృష్ణా డెల్టాలోని ఘంటసాలలో ఉన్న ఇటుకల బౌద్ధ స్తూపం. 1892లో ఎ. రియా దీన్ని తవ్వారు. దాని పునాదులు కిరణాల్లా విస్తరించిన గదుల వలయం లోపల ఒక నిండు మధ్యభాగాన్ని చూపిస్తాయి. అమరావతిలోని తర్వాతి కాలపు పనికి కొంచెం తర్వాతిదిగా రియా దీని కాలాన్ని నిర్ణయించారు.

మచిలీపట్నానికి పదమూడు మైళ్లు పశ్చిమాన ఘంటసాలలో ఉన్న స్తూపం (ధాతువుల దిబ్బ) దాదాపు పూర్తిగా అలెగ్జాండర్ రియా (Alexander Rea) 1892 మొదట్లో చేసిన తవ్వకం ద్వారానే తెలుస్తుంది. ఆ తవ్వకం వివరాలు 1894లో ప్రచురితమయ్యాయి. రియా పనికి ముందు లంజ దిబ్బ అనే ఈ దిబ్బ సుమారు 112 అడుగుల వెడల్పు, 23 అడుగుల ఎత్తు ఉండేది.1 సాగు పొలాలు, ఒక తాటి తోపు దాని వాలులను ఆక్రమించాయి.1 దాని పై భాగం పోయింది, కానీ పునాదులు మిగిలాయి.1 ఇది “బహుశా అమరావతిలోని తర్వాతి పనులకు కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాతి కాలం నాటిది” అని రియా అంచనా వేశారు.1

అమరావతి విషయంలో, తర్వాతి వేదిక పనిని బర్జెస్ క్రీ.శ. 2వ, 3వ శతాబ్దాలలో ఉంచారు.2 ఇక్కడ ఇచ్చిన ప్రారంభ కాలం (సుమారు క్రీ.శ. 200) ఆ పోలిక నుంచి వచ్చినది, ఇది సుమారు అంచనా మాత్రమే.

నమూనా

స్తూపం అంటే ధాతువుల పైన కట్టిన నిండు గుమ్మటం. ఘంటసాల పునాదులు దక్షిణ భారతదేశంలో రియా అంతకు ముందు చూడని ఒక నమూనాను చూపించాయి.1

  • మధ్యలో 10 అడుగుల చతురస్రపు నిండు ఇటుక ఘనం ఉంది. దాని చుట్టూ 19 అడుగుల వెడల్పున్న బోలు చతురస్రపు గది ఉంది. అడ్డ గోడలు దాన్ని ఘనంతో కలుపుతాయి.
  • ఇవి 3 అడుగుల 6 అంగుళాల మందం, దాదాపు 56 అడుగుల బయటి వ్యాసం ఉన్న ఒక వృత్తాకార గోడ లోపల ఉన్నాయి.
  • దీని అవతల, ఇంకా 11 అడుగుల 7 అంగుళాల దూరంలో, 18 అడుగుల 3 అంగుళాల మందం ఉన్న బలమైన వలయ గోడ ఉంది. దానిపై సున్నపు గారె (చునాం) పూత ఆనవాళ్లు ఇంకా ఉన్నాయి.
  • రెండు వృత్తాల మధ్య పదహారు గోడలు కిరణాల్లా విస్తరించి ఉన్నాయి. దీని వల్ల లోపలి భాగం ముప్పై రెండు గదులుగా విడిపోయింది. అన్నిటినీ నల్ల మట్టితో నింపారు.
  • బయట చుట్టూ 5 అడుగుల 7 అంగుళాల వెడల్పు, 4 అడుగుల 6 అంగుళాల ఎత్తు ఉన్న ఒక అరుగు (stylobate) ఉంది. అది ప్రదక్షిణ దారిగా ఉపయోగపడేంత వెడల్పుగా ఉంది. 17½ అడుగుల పొడవైన ముందుకు వచ్చిన భాగాలు నాలుగు ప్రధాన దిక్కుల వైపు ఉన్నాయి.13

నేల కింద, పగిలిన ఇటుకల నేల అడుగుభాగాన్ని చుట్టి ఉంది.3 దాని అంచుపై వేదిక (కంచె) ఉండేదో లేదో రియా చెప్పలేకపోయారు.3 మధ్య గోడల ఇటుకలు నాసిరకమైనవి.34 వాటిపై ఉన్న కట్టడం బరువు వల్ల చాలావరకు పగిలిపోయాయి.34

ధాతువుల నిక్షేపం

ఘనం మధ్యలో కిందికి ఒక ఇరుకైన గుంత ఉంది.3 దాని పైభాగం దగ్గర ఒక పగిలిన కుండ ముక్కలు పడి ఉన్నాయి. ఆ కుండలో ఒక చిన్న చతురస్రపు సీసపు నాణెం, కొన్ని పూసలు ఉండేవి.3 వాటి చుట్టూ ఎరుపు, తెలుపు, నీలం రంగుల స్ఫటిక ముక్కలు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.3 భట్టిప్రోలు పేటికల చుట్టూ పెట్టిన బంగారు పువ్వులతో రియా వాటిని పోల్చారు.3

దాని కిందనే మూత ఉన్న ఒక చిన్న ఎర్ర మట్టి కుండ ఉంది.3 దాని లోపల రాతి-పింగాణీ లాంటి పదార్థంతో చేసిన, మెరుపు పూత ఉన్న ఇంకా చిన్న కుండ ఉంది. అందులో ఇవి ఉన్నాయి:3

  • ఎముక లేదా పగడపు రెండు చిన్న ముక్కలు
  • స్ఫటికం, ముత్యపు చిప్ప, ఇతర పదార్థాలతో చేసిన పూసలు
  • ఆరు చిన్న ముత్యాలు
  • రెండు బంగారు రేకు ముక్కలు; వాటిలో ఒకటి ఎనిమిది రేకుల పువ్వుగా కత్తిరించినది3

గుంత దిబ్బ పై నుంచి 26 అడుగుల కింద ఇసుకపై ఉన్న పునాదుల వరకు కొనసాగింది.35 కొన్ని చోట్ల అది వెడల్పయింది. రియా దాన్ని ధాతు గదిగా భావించారు.35 ఇంకేమీ దొరకలేదు.35

శిల్పం

స్తూపం దగ్గరే రియాకు చెక్కిన పాలరాళ్లు రెండే దొరికాయి. అవి దక్షిణ ముందుభాగం బయట సాదా పలకల మధ్య ఉన్నాయి.3 ఒకటి బుద్ధుడి పాదముద్రలు (శ్రీపాదం) చెక్కిన పలక.3 దాని అరికాళ్లపై చక్రాలు, వాటి చుట్టూ స్వస్తిక, త్రిశూలం లాంటి చిహ్నాలు ఉన్నాయి.3 రెండోది ఒక పీఠంపై సగం చక్రాన్ని చూపించే వేదిక పైవరుస రాయి భాగం.3 గ్రామంలో, చుట్టుపక్కల ఇంకా కొన్ని ముక్కలు మిగిలాయి:

  • సరిహద్దు రాళ్లుగా వాడిన లేదా ఆలయాలలో నిలబెట్టిన, చెక్కిన ఎనిమిది వైపుల స్తంభాలు
  • జంతువుల ఊరేగింపును చూపించే, చెక్కిన ఒక వృత్తాకార పట్టీ
  • అమరావతి నుంచి వచ్చిన గొడుగు రాయి పరిమాణంలో ఉన్న ఒక గొడుగు రాయి
  • ఇప్పుడు శివాలయం పక్కన నిలిచి ఉన్న ఒక పలక; దానిపై అమరావతి “చైత్య పలకల” పద్ధతిలో ఒక స్తూపం చెక్కి ఉంది, దాని ద్వారంలో బుద్ధ విగ్రహం, పైన మామూలు ఐదు స్తంభాల సమూహం ఉన్నాయి
  • రామనగరంలో బోధి వృక్ష పూజను చూపించే, చక్కగా చెక్కిన ఒక పలక; దాని కింద ఏనుగులు, భక్తులు, జంతువుల పట్టీ ఉన్నాయి678

పాలరాళ్లను మూడు విధాలుగా ధ్వంసం చేశారని లేదా మళ్లీ వాడారని రియా లెక్కించారు:9

  • హిందూ దేవతలను కొద్దిగా పోలి ఉన్న పలకలను పూజకు నిలబెట్టారు.9
  • మరికొన్నింటిపై బౌద్ధ చెక్కడాన్ని తొలగించి, నరసింహుడు, భైరవుడు, సరస్వతి, రతి బొమ్మలను మళ్లీ చెక్కారు.9
  • మిగిలినవన్నీ పగలగొట్టి గారె కోసం కాల్చేశారు.9

రియా పునర్నిర్మాణ ఊహ

పునాదులను అర్థం చేసుకోవడానికి రియా మూడు మార్గాలను పరిశీలించారు:10

  • లోపలి వృత్తం పెద్ద స్తూపంలో కప్పి ఉంచిన పాత చిన్న స్తూపం కావచ్చు.10
  • మొత్తం నమూనా ఒకే పెద్ద గుమ్మటపు అడుగుభాగం కావచ్చు.10
  • లోపలి వృత్తం గుమ్మటపు గోడ కావచ్చు. బయటి గోడలు దాని చుట్టూ అంచెలంచెలుగా ఉన్న ప్రదక్షిణ దారులకు పునాదులు కావచ్చు.10

ఆయన మొదటి రెండింటినీ తోసిపుచ్చారు.10 మూడోదాన్ని ఇష్టపడి, ఆ నమూనాను శ్రీలంక, బర్మా, జావాలోని అంచెల స్తూపాలతో, వృత్తాకార గుళ్లతో పోల్చారు.10511 దాని ఆధారంగా అరుగు పైన రెండు ప్రదక్షిణ దారులను, రెండో దారి వైపు తెరుచుకునే గదులు లేదా విగ్రహాల గూళ్లను ఆయన ప్రతిపాదించారు.10511 తాను థి అని పిలిచే శిఖరాగ్ర భాగాన్ని లెక్కించకుండా, సుమారు 54 అడుగుల ఎత్తున్న గుమ్మటాన్ని కూడా ఆయన ప్రతిపాదించారు.10511

ఆయన దీన్ని ఖచ్చితమైనదిగా కాకుండా, సంభావ్యమైన పునర్నిర్మాణంగా చూపించారు.10 దగ్గరలో పోల్చదగిన కట్టడాలు లేకపోవడం వల్ల, రూపకల్పన ఏమిటో ఖచ్చితంగా చెప్పడం కష్టమని ఆయన అన్నారు.10

తర్వాతి చరిత్ర

1927–28లో ఘంటసాలలోని బౌద్ధ అవశేషాలకు చిన్న మరమ్మతులు జరిగినట్లు పురావస్తు సర్వే నమోదు చేసింది.12 గ్రామంలోని ఇతర ప్రాచీన అవశేషాల కోసం ఘంటసాల పేజీ కూడా చూడండి.

Footnotes

  1. Alexander Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 112 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19

  4. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  6. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  11. Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1927–28 (1931), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

అన్నీ చూపించు (14)

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. Alexander Rea, South Indian Buddhist Antiquities, including the Stupas of Bhattiprolu, Gudivada and Ghantasala and other Ancient Sites in the Krishna District (opens in a new tab), Government Press, Madras (Archaeological Survey of India), 1894, pp. 32–41. [Public domain]
  2. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta in the Krishna District, Madras Presidency, Surveyed in 1882 (opens in a new tab), Trübner & Co. for the Archaeological Survey of Southern India, 1887, pp. 112. [Public domain]
  3. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1927-28 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1931, pp. 4. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: