కటాక్షపూర్ ఆలయాలు
వరంగల్–ములుగు రోడ్డు పక్కన కటాక్షపూర్ చెరువు దక్షిణ కట్టపై ఉన్న రెండు శిథిల గ్రానైట్ శివాలయాలు. హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ 1935–36లో వీటిని సర్వే చేసింది. దానికి ఏ శాసనమూ దొరకలేదు. కానీ నమూనా, పనితనాన్ని బట్టి ఇవి పాలంపేట, ఘనపూర్, వేయి స్తంభాల ఆలయాల కాలానికి చెందినవని అది అంచనా వేసింది.
కటాక్షపూర్ (పాత ఆధారాలలో కటాచ్‌పూర్ అని రాశారు) వరంగల్ దగ్గర అడవిలో ఉన్న ఒక గ్రామం. దాని చెరువు కట్టపై రెండు శిథిల గ్రానైట్ ఆలయాలు ఉన్నాయి.1 అవి పాలంపేట, ఘనపూర్ ఆలయాల, హనుమకొండలోని వేయి స్తంభాల గుడి కాలానికి చెందినవని హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ అంచనా వేసింది.1
గ్రామం, చెరువు
కటాక్షపూర్ వరంగల్–ములుగు రోడ్డుకు ఒక ఫర్లాంగు పశ్చిమాన, దాని 17వ, 18వ మైలురాళ్ల మధ్య ఉంది.1 హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ సహాయ సంచాలకుడు సయ్యద్ యూసుఫ్ 1935–36లో దాన్ని సర్వే చేశారు.1 అప్పటికి అది పది పన్నెండు గుడిసెలకు కుంచించుకుపోయింది.1 గ్రామానికి ఉత్తరాన మంచి నీటి పెద్ద చెరువు, కటాచ్‌పూర్ చెరువు ఉంది.1 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) అప్పటికే కటాచ్‌పూర్ చెరువును వరంగల్ జిల్లా ముఖ్య చెరువులలో చేర్చింది.2
ఆలయాలు
చెరువు దక్షిణ కట్టపై, ఒక తాటి తోపులో దాగి, మొక్కలు అల్లుకుని, రెండు ఆలయాల అవశేషాలు ఉన్నాయి.1 నివేదిక వాటిని చాళుక్య ఆలయాలు అని పిలిచింది.1 వాటి సాధారణ నమూనా, వాస్తు లక్షణాలు, పనితనాన్ని బట్టి అవి పాలంపేట, ఘనపూర్ ఆలయాల, హనుమకొండ వేయి స్తంభాల గుడి సమకాలీనమైనవి (అదే కాలానికి చెందినవి) అని అది అంచనా వేసింది.1 వాటికి అది ఏ శాసనాన్నీ ఉదహరించలేదు.1
రెండు ఆలయాలనూ చక్కగా చెక్కిన బూడిద రంగు గ్రానైట్‌తో కట్టారు.1 రెండూ నమూనాలో శిలువ ఆకారంలో (క్రాస్ ఆకారంలో) ఉన్నాయి. రెండూ ప్రతి వైపూ 54 అడుగులు.1 ఒక్క విషయంలో అవి భిన్నంగా ఉన్నాయి: తూర్పు ఆలయానికి ఉత్తరాన ప్రవేశ ద్వారం ఉంది, పశ్చిమ ఆలయం తూర్పు ముఖంగా ఉంది.1 రెండూ బలమైన రాతి గోడ చుట్టూ ఉన్న ఒక దీర్ఘచతురస్రాకారపు ప్రాంగణంలో ఉన్నాయి.1 ఈ గోడను పాలంపేట ఆలయాల ప్రాకార గోడ లాగే కట్టారు.1
శివుడా, విష్ణువా?
మూడు కారణాల వల్ల ఇవి శైవ (శివ) ఆలయాలని నివేదిక భావించింది:1
- ప్రవేశ ముఖమండపం మెట్ల పక్కన అరుగుపై దెబ్బతిన్న ఒక నంది1
- ద్వారబంధాల చెక్కడం1
- గర్భగుడులలోని లింగాలు (శివుడి రాతి చిహ్నాలు)1
అయితే రెండో ఆలయం ప్రధాన గర్భగుడిలో ఎవరో ఒక చతురస్రాకారపు యోని (లింగం మామూలు పీఠం)పై విష్ణు విగ్రహాన్ని పెట్టారు.1 ఇది తర్వాత జరిగిన మార్పు అని నివేదిక భావించింది.1
1964లో రాసిన ఎస్. గోపాలకృష్ణ మూర్తి (S. Gopalakrishna Murthy) ఈ జంటను వేరే విధంగా అర్థం చేసుకున్నారు.3 తాను పేరు చెప్పని మరో సేనాని వీటిని కట్టించాడని, ఒకటి శివుడికి, ఒకటి విష్ణువుకు అని ఆయన భావించారు.3 ఆయన దృష్టిలో, రెండు మతాలు ఆదరణ కోసం పోటీపడిన కాలంలో ఇది జరిగింది.3 తాను విష్ణు ఆలయం అని పిలిచిన దాని గర్భగుడిలోని, బహుశా చెన్నకేశవుడిదైన, నాలుగు చేతుల విష్ణు విగ్రహాన్ని ఆయన మెచ్చుకున్నారు.3 అది సుమారు నాలుగున్నర అడుగుల ఎత్తు. దాన్ని ఆయన కాకతీయుల అత్యుత్తమ శిల్పాలలో ఒకటిగా లెక్కించారు.3
స్థితి
ఆలయాలు చాలాకాలంగా పాడుబడి, దుస్థితిలో ఉన్నాయి.1 వాటికి మరమ్మతులు చేసి కాపాడాలని శాఖ ప్రతిపాదించింది.1
Footnotes
-
Annual Report of the Archaeological Department of H.E.H. the Nizam’s Dominions, 1345 F. (1935–36) (1939), p. 8 and Plate XIII (archive.org (opens in a new tab)). Public domain in India; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21 ↩22 ↩23
-
Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
-
S. Gopalakrishna Murthy, The Sculpture of the Kakatiyas (Andhra Pradesh Government Archaeological Series 34, n.d.; preface dated 1964), p. 27 and fig. 28 (archive.org (opens in a new tab)). Public domain in India; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
చిత్రాలు
ఆధారసూచికలు
గమనికలు (0)
ఆధారాలు (3)
ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
చివరి సవరణ: