ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

గుత్తి కోట

అనంతపురం జిల్లాలోని గుత్తి వద్ద రాతి కొండల వలయంపై ఉన్న కొండ కోట. పట్టణం చుట్టూ బయటి ప్రాకారం ఉంది. సముద్ర మట్టానికి 2,105 అడుగుల ఎత్తున ఒక నిటారైన బండపై అంతర్దుర్గం ఉంది. పద్నాలుగు ద్వారాల గుండా వంకర టింకరగా సాగే రాతి దారి దానికి చేరుస్తుంది. దాని శిఖరంపై 1121–23 నాటి పశ్చిమ చాళుక్య శాసనాలు, విజయనగర రాజు బుక్కను పొగిడే ఒక శ్లోకం చెక్కి ఉన్నాయి. దీన్ని శ్రీకృష్ణదేవరాయలు కట్టించాడని స్థానిక నమ్మకం. అనంతపురం గెజిటీర్ దాన్ని తోసిపుచ్చింది. మురారిరావు, హైదర్ అలీ, కంపెనీ వరుసగా దీన్ని పాలించారు.

Colour photograph of a rocky hill with fortification walls winding up to the summit under a cloudy sky.
Colour photograph of a rocky hill with fortification walls winding up to the summit under a cloudy sky. · Imrx100 (Wikimedia Commons) (opens in a new tab) · CC BY-SA 3.0 (opens in a new tab)

1905 నాటి అనంతపురం గెజిటీర్ గుత్తి కోటను వర్ణిస్తుంది.1 సుమారు వృత్తాకారంలో ఉన్న నిటారైన, బోడి కొండల సమూహం పట్టణాన్ని చుట్టి ఉంది.1 వాటి బయట చుట్టూ “చునాంతో పూసిన రాతితో కట్టిన బలమైన గోడ లేదా ప్రాకారం ఉంది. తరచుగా ఉన్న గుండ్రని బురుజులు దాన్ని కాపాడతాయి” (చునాం అంటే సున్నపు గారె).1 దానికి ఉత్తరాన, పడమరన ఒకప్పుడు తలుపులుండే రెండు దారులు ఉండేవి.1

అన్నిటికంటే పశ్చిమాన ఉన్న కొండపై అంతర్దుర్గం ఉంది.1 గెజిటీర్ దాన్ని “మిగిలిన అన్నిటి కంటే వందల అడుగుల ఎత్తుకు లేచిన, బోడి రాతి పెద్ద నిటారైన ముద్ద” అని పిలుస్తుంది.1 ఒక రాతి దారి మొదట బలమైన కోట గోడలున్న ఒక కొండ కొమ్ముకు దారితీస్తుంది. దాన్ని “పూర్వకాలంలో మార్ గుత్తి అని పిలిచేవారు”.1 ఆ తర్వాత అది “దాని పైనున్న పెద్ద బండ నిటారైన పక్కల చుట్టూ పైకి వంకర తిరుగుతూ వెళ్తుంది”.1 చివరికి అది “సముద్ర మట్టానికి 2,105 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న కోట శిఖరానికి చేరుతుంది”.1

శిఖరాన్ని “దాని నిటారైన పక్కల వెంట ఒకదానిపై ఒకటి ఉన్న గోడల వరుస” కాపాడుతుంది.1 ఈ గోడలు “బురుజులు పక్కన ఉన్న, లోపలికి మలుపు తిరిగే ద్వారాలతో కలిసి ఉన్నాయి”.1 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) జాబితాలు కోట గోడల వరుసలలో “పద్నాలుగు ద్వారాలు” లెక్కించాయి.2

అంతర్దుర్గంలో “వాస్తుశిల్ప పరంగా ఆసక్తికరమైన కట్టడాలు గానీ, అవశేషాలు గానీ లేవు”.1 పైన ఒక వ్యాయామశాల, ఒక మందుగుండు గిడ్డంగి లాంటివి కనిపించాయని గెజిటీర్ పేర్కొంది.1 300 అడుగుల కొండ చరియ అంచున మెరుగుపెట్టిన చునాంతో చేసిన ఒక చిన్న మండపం ఉంది. దాన్ని “మురారిరావు ఆసనం” అని పిలుస్తారు.1 రాతి పగుళ్లలో తొలిచిన జలాశయాలు వాన నీటిని పట్టి ఉంచేవి.1 కొన్ని శిథిల కట్టడాలను అల్లరి చేసే పాలెగాళ్లకు (స్థానిక నాయకులకు) మన్రో జైళ్లుగా వాడారు.1

కోటను, దాని కట్టడాలను ప్రభుత్వం ప్రత్యేకంగా సంరక్షించే కట్టడాల జాబితాలో చేర్చారని 1912–13 నాటి పురావస్తు శాఖ నోట్సు నమోదు చేస్తుంది.3 మరమ్మతుల కోసం పెద్ద మొత్తాలు ఖర్చు చేశారు.3

దీన్ని ఎవరు కట్టించారు

“కోటకు నిరంతర చరిత్ర రాయడానికి కావలసిన సామగ్రి అందుబాటులో లేదు” అని గెజిటీర్ కనుగొంది.45 శిఖరంపై పాడుబడిన నరసింహ ఆలయం దగ్గర ఎనిమిది శాసనాలు ఉన్నాయి.45 మూడు పశ్చిమ చాళుక్య రాజు ఆరవ విక్రమాదిత్యుడికి చెందినవి. వాటిలో రెండు 1121–22, 1122–23 నాటివి.45 అవి ఉండటం “880 సంవత్సరాల క్రితమే ఈ కోట ముఖ్యమైన స్థలమని … చూపిస్తుంది”.45

ఎనిమిదవది, ఒక సంస్కృత శ్లోకం, “కోటలకు రాజైన గుత్తి-దుర్గాన్ని” బుక్క రాజు పాలనా చక్రానికి ఇరుసుగా పొగుడుతుంది.6 ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) ఆ రాజును విజయనగరానికి చెందిన మొదటి బుక్కరాయలుగా భావించారు.6 గుత్తి శాసనం పేజీ చూడండి.

ఈ కోటను “శ్రీకృష్ణదేవరాయలు కట్టించాడని చెబుతారు” అని 1882 నాటి సూయెల్ జాబితాలు నమోదు చేశాయి.2 అవి శ్లోకంలోని బుక్కను “బహుశా కోటను కట్టించిన, శ్రీకృష్ణదేవరాయల అధికారులలో ఒకడైన బుక్క రాజు” అని చదివాయి.2 1912–13 నాటి తనిఖీ నోట్సు సూయెల్ నివేదికనే మళ్లీ చెప్పింది.3

గెజిటీర్ దీనితో విభేదించింది.5 కృష్ణదేవరాయలు కోట గోడలను “కట్టించాడని ప్రజలు భావిస్తారు, కానీ ఆయన కాలానికి చాలా సంవత్సరాల ముందే వాటిని మొదలుపెట్టారని పైన చెప్పాం” అని అది అంటుంది.5 జిల్లా చరిత్ర కథనంలో, విజయనగర రాజులు “గుత్తి, పెనుగొండ కోట గోడలలో కొన్ని భాగాలను, ఇప్పుడు విడిగా గుర్తించలేనివాటిని, కట్టించారు” అని మాత్రమే అది అంగీకరించింది.7 శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, మొదటి బుక్కరాయలు పేజీలు చూడండి.

తర్వాతి ముట్టడులు

పదహారవ శతాబ్దం చివరి వరకు పెనుగొండ విజయనగర రాకుమారులే ఈ కోటను పాలించారని గెజిటీర్ చెబుతుంది.8 పన్నెండు సంవత్సరాల ముట్టడి తర్వాత ద్రోహం వల్ల అది మీర్ జుమ్లా వశమైందని ఒక మెకంజీ రాతప్రతి చెబుతుంది. గెజిటీర్ దాన్ని అనుమానించింది.8 మరాఠా మురారిరావు సుమారు 1746లో ఇక్కడ స్థిరపడి, 1754లో కోట గోడలకు మరమ్మతులు చేశాడు.8 1776లో “తొమ్మిది నెలల ముట్టడి తర్వాత” హైదర్ అలీ దీన్ని ఆయన నుంచి తీసుకున్నాడని సూయెల్ జాబితాలు చెబుతాయి.2 1799లో అది ఇంగ్లీషువారి చేతికి వెళ్లింది.2

Footnotes

  1. Francis, Anantapur Gazetteer (1905), p. 153 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16

  2. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Annual Report of the Archaeological Department, Southern Circle, Madras, for the year 1912–13 (1913), p. 59, Anantapur district, No. 81 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. Francis, Anantapur Gazetteer (1905), p. 155 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Francis, Anantapur Gazetteer (1905), p. 156 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  6. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), p. 167, No. 154 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (1905), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Francis, Anantapur Gazetteer (1905), p. 157 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

శాసనాలు

మొదటి బుక్కరాయల గుత్తి శిలాశాసనం

సుమారు క్రీ.శ. 1355

అనంతపురం జిల్లాలోని గుత్తి కోట శిఖరం దగ్గర ఒక రాతిపై చెక్కిన ఒకే సంస్కృత శ్లోకం. రాజు బుక్కుని భూపాలన చక్రానికి కేంద్రంగా 'కోటల రాజు గుత్తి-దుర్గాన్ని' అది పొగుడుతుంది. ఆ రాతిని కుడి వైపు మెలికలున్న విష్ణువు శంఖంతో అది పోలుస్తుంది. 1890లో దానిని సంపాదకత్వం వహించిన ఇ. హుల్ష్ ఆ రాజును విజయనగరానికి చెందిన మొదటి బుక్కునిగా భావించారు. 1882 నాటి సూయెల్ జాబితాలు శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఒక అధికారిని సూచించాయి.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (opens in a new tab), Government of Madras (Addison & Co.), 1905, pp. 153, 155–157. [Public domain]
  2. Archaeological Department, Southern Circle, Madras, Annual Report of the Archaeological Department, Southern Circle, Madras, for the Year 1912-13 (opens in a new tab), Superintendent, Government Press, Madras, 1913, pp. 59. [Public domain]
  3. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1882, pp. 115. [Public domain]
  4. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I: Tamil and Sanskrit Inscriptions (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1890, pp. 167. E. Hultzsch. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: