తెలుగు చరిత్రTelugu History

లార్డ్ క్లైవ్ (ఎడ్వర్డ్ క్లైవ్)

ఎడ్వర్డ్ క్లైవ్ (లార్డ్ క్లైవ్) 1798 నుంచి 1803 వరకు మద్రాసు గవర్నర్; రాయలసీమ, నెల్లూరు కంపెనీకి వచ్చింది ఆయన కాలంలోనే. 1800లో దత్త మండలాలకు మొదటి కలెక్టర్‌గా థామస్ మన్రోను నియమించాడు. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో జమీందారీల శాశ్వత శిస్తు ఒప్పందాలు ఎక్కువగా ఆయన కాలంలోనే పూర్తయ్యాయని ఐదవ నివేదిక చెబుతుంది. 1802లో కంపెనీ కోసం దాదాపు 10,000 మంది సైనికులను పోషించే బాధ్యత నుంచి వెంకటగిరి రాజాకు విముక్తి ఇచ్చి, తన ఉత్తరంతో పాటు శాశ్వత మంజూరు పత్రం పంపాడు.

ఎడ్వర్డ్ క్లైవ్ (లార్డ్ క్లైవ్) మద్రాసును పాలించిన ఏళ్లలోనే కంపెనీ చేతిలోని తెలుగు భూభాగం రెట్టింపు కంటే ఎక్కువైంది. 1800లో రాయలసీమ, 1801లో నెల్లూరు కంపెనీకి వచ్చాయి.1 రాయలసీమకు థామస్ మన్రోను ఎంచుకున్నది, తీరంలోని జమీందారుల కప్పాన్ని శాశ్వతంగా స్థిరపరిచింది ఆయన ప్రభుత్వమే.23 ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చూడండి.

మద్రాసు గవర్నర్

మెక్లీన్ గవర్నర్ల జాబితా ప్రకారం లార్డ్ క్లైవ్ 1798 ఆగస్టు 21 నుంచి 1803 ఆగస్టు 30 వరకు పదవిలో ఉన్నాడు.4 ఆ ఏళ్లలోనే, ఇప్పుడు రాయలసీమ అని పిలిచే జిల్లాలను 1800 నాటి ఒప్పందంతో నిజాం కంపెనీకి ఇచ్చాడు.1 ఇప్పటి నెల్లూరు జిల్లాతో సహా ఆర్కాట్ నవాబు ప్రాంతం 1801 జూలై 31న కంపెనీకి వచ్చింది.1

దత్త మండలాలకు మన్రో

కొత్తగా వచ్చిన దత్త మండలాలకు తనను కలెక్టర్‌గా నియమించమని థామస్ మన్రో కోరాడు.2 క్లైవ్ ఆయనను నియమించాడని, 1800 నవంబర్‌లో మన్రో బాధ్యతలు చేపట్టాడని ఆయన జీవిత చరిత్రకారుడు జాన్ బ్రాడ్‌షా చెబుతాడు.2 మన్రోను మలబారు తీరంలోనే ఉంచాలనుకున్నానని క్లైవ్ రాశాడు.2 కానీ “తుంగభద్ర ఇవతలి, కృష్ణా ప్రాంతంలో అతని శ్రమ ఎక్కువ ఉపయోగపడుతుంది” అని మన్రో వాదనలు తనను ఒప్పించాయని చెప్పాడు.2 థామస్ మన్రో, బళ్లారి చూడండి.

శాశ్వత శిస్తు ఒప్పందం

1799 నుంచే మద్రాసు ప్రభుత్వం భూమి శిస్తుకు శాశ్వత ఒప్పందాన్ని సిద్ధం చేస్తోంది; దాని ప్రకారం ప్రతి జమీందారు పేష్‌కష్ (కప్పం) ఎప్పటికీ మారదు.56 భూములకు శిస్తు ఎలా వేయాలో 1800 జనవరి 8న గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ వెల్లెస్లీ లార్డ్ క్లైవ్‌కు రాశాడు.5 శాశ్వత ఒప్పందాలు “ప్రధానంగా లార్డ్ క్లైవ్ పాలనలోనే పూర్తయ్యాయి” అని ఐదవ నివేదిక చెబుతుంది.3

రాజమండ్రి జిల్లాలో 1802–03లో జమీందారుల ఎస్టేట్లను వారికే శాశ్వతంగా ఖాయం చేశారని గోదావరి గెజిటీర్ చెబుతుంది.6 వారి పేష్‌కష్‌ను సాధారణంగా సగటు స్థూల వసూళ్లలో మూడింట రెండు వంతులుగా నిర్ణయించారు.6 రాజమండ్రి చూడండి.

వెంకటగిరి సనద్

ప్రభుత్వం కోసం సైన్యాన్ని పోషించాల్సిన బాధ్యత వెంకటగిరి రాజాపై ఉండేది.7 1802లో ఆయన పత్రాల ప్రకారం 9,788 మంది సాయుధులు ఉన్నారు; వారి కోసం ఏటా 1,27,323 స్టార్ వరహాలు ఖర్చయ్యేది.7 1802 ఆగస్టు 24న క్లైవ్ ఆయనకు సనద్-ఇ-మిల్కియత్ ఇస్తిమ్రార్ (శాశ్వత యాజమాన్య మంజూరు)ను తన స్వంత ఉత్తరంతో పాటు పంపాడు.8

ఆ ఉత్తరంలో రాజాను, ఆయన వారసులను ఎలాంటి సైనిక సహాయమూ ఇవ్వనక్కర్లేకుండా శాశ్వతంగా విముక్తి చేశాడు.7 దేశ రక్షణకు కావలసిన సైన్యమంతా ఇకపై కంపెనీ జీతం మీదే ఉంటుంది.7 దానికి బదులుగా, రాజా సైనికులపై పెట్టే ఖర్చుకు దాదాపు సమానమైన మొత్తాన్ని ఆయన కప్పానికి కలిపారు.87 ఈ కొత్త జమా (శిస్తు)ను ఎస్టేట్ ఆదాయంపై ఏ విచారణా చేయకుండానే నిర్ణయించారని నెల్లూరు మాన్యువల్ చెబుతుంది.8 వెంకటగిరి, నెల్లూరు చూడండి.

Footnotes

  1. “Acquisitions of Territory by the British in the Presidency of Fort St. George”, in W. K. Firminger (ed.), The Fifth Report from the Select Committee … on the Affairs of the East India Company, Vol. III (1918), p. xxviii, Nos. XLIII–XLIV (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. John Bradshaw, Sir Thomas Munro and the British Settlement of the Madras Presidency (1894), p. 112 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Firminger (ed.), Fifth Report, Vol. I (1917), p. 308 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. C. D. Maclean (ed.), Manual of the Administration of the Madras Presidency, Vol. II (1885), p. 269, list of Governors of Fort St. George (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. W. K. Firminger (ed.), The Fifth Report from the Select Committee … on the Affairs of the East India Company, Vol. I (1917), p. 210 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 164 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Boswell, Nellore District (1873), p. 721 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District (1873), p. 720 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

రాజవంశాలు

ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ

క్రీ.శ. 1759–1858

1611లో తీరంపై మొదట అడుగుపెట్టినప్పటి నుంచి 1858లో రాజ్ (Crown) పాలన చేపట్టే వరకు తెలుగు దేశంలో ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చరిత్ర. నూట యాభై సంవత్సరాల పాటు అది గోల్కొండ రాజులు, మొఘలుల ఫర్మానాల కింద మచిలీపట్నం, నిజాంపట్నం, మాదాపొలం, వీరవాసరం, విశాఖపట్నం, ఇంజరం, బెండమూర్లంకలలోని ఫ్యాక్టరీల (వ్యాపార కేంద్రాల) ద్వారా వ్యాపారం చేసింది. మద్రాసులోని దాని కోట 1639లో నాయకుడు దామెర్ల వెంకటాద్రి ద్వారా మంజూరైన భూమిపై ఉంది. ఫోర్డ్ ఫ్రెంచివారిని వెళ్లగొట్టిన తర్వాత దానికి మచిలీపట్నం ప్రాంతం (1759), 1765 చక్రవర్తి మంజూరు, 1766, 1768 నిజాం ఒప్పందాల ద్వారా ఐదు ఉత్తర సర్కారులు, గుంటూరు (1788), రాయలసీమ దత్త మండలాలు (1800), కర్ణాటకతో పాటు నెల్లూరు (1801) లభించాయి. అది చీఫ్‌లు, కౌన్సిళ్ల ద్వారా, తర్వాత కలెక్టర్ల ద్వారా పాలించింది. 1802–03లో తీర జమీందారులతో శాశ్వత శిస్తు ఒప్పందం చేసుకుంది. రాయలసీమ రైతులతో థామస్ మన్రో రైత్వారీ విధానం కింద శిస్తు నిర్ణయించింది. పద్మనాభం (1794) వద్ద విజయనగరం రాజా అధికారాన్ని, పాలెగాళ్ల అధికారాన్ని విరిచింది. 1832–33 గుంటూరు కరువు తర్వాత గోదావరి, కృష్ణా ఆనకట్టలు కట్టింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. C. D. Maclean (ed.), Manual of the Administration of the Madras Presidency, Vol. II (Appendices) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1885, pp. 269. [Public domain]
  2. John Bradshaw, Sir Thomas Munro and the British Settlement of the Madras Presidency (Rulers of India) (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1894, pp. 112. [Public domain]
  3. Walter Kelly Firminger (ed.), The Fifth Report from the Select Committee of the House of Commons on the Affairs of the East India Company, dated 28th July 1812, Vol. I (opens in a new tab), R. Cambray and Co., Calcutta, 1917, pp. 210, 308. [Public domain]
  4. Walter Kelly Firminger (ed.), The Fifth Report from the Select Committee of the House of Commons on the Affairs of the East India Company, Vol. III: British Acquisitions in the Presidency of Fort St. George, Madras Appendices, Wilkins' Glossary and Index (opens in a new tab), R. Cambray and Co., Calcutta, 1918, xxviii. [Public domain]
  5. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 164. [Public domain]
  6. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras, 1873, pp. 720–721. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: