కారం తమ్మన్నదొర

గోదావరి, విశాఖపట్నం కొండ ప్రాంతాలలో 1879–1880 రంప తిరుగుబాటు ప్రధాన నాయకులలో ఒకరు. పోలీసు చరిత్ర ఆయనను తిరుగుబాటుకు ప్రధాన నాయకుడు అని, 1880 జూలై 25న ఒక పోలీసు అధికారి ఆయనను కాల్చి చంపారని చెబుతుంది. గోదావరి గెజిటీర్ ప్రకారం 1880 అక్టోబర్‌లో ఆయన విశాఖపట్నం జిల్లాలోకి ఒక దాడికి నాయకత్వం వహించారు.

ఒక్క చూపులో

కారం తమ్మన్నదొర 1879–1880 రంప తిరుగుబాటు నాయకులలో ఒకరు. ఆ తిరుగుబాటు 1879 మార్చిలో గోదావరి జిల్లాలోని రంప దేశంలో మొదలైంది. 1961 నాటి పోలీసు చరిత్ర ఆయనను దాని ప్రధాన నాయకుడు అంటుంది.^1,2,3

1907 నాటి గోదావరి గెజిటీర్ తిరుగుబాటుదారుల నలుగురు ప్రధాన నాయకులలో ఆయన పేరు చెబుతుంది. ఇక్కడ ఉపయోగించిన రెండు ఆధారాలనూ తిరుగుబాటును అణచివేసిన ప్రభుత్వమే రాసింది.^1,3

ఆయన ముగింపు విషయంలో ఆధారాలు ఏకీభవించవు. 1880 జూలై 25న ఒక పోలీసు అధికారి ఆయనను కాల్చాడని పోలీసు చరిత్ర చెబుతుంది. 1880 అక్టోబర్‌లో ఆయన విశాఖపట్నం జిల్లాలోకి కొద్ది కాలం దాడి చేశారని గోదావరి గెజిటీర్ చెబుతుంది.^2,4

కారం తమ్మన్నదొర 1879–1880 రంప తిరుగుబాటు నాయకులలో ఒకరు.¹² కొండ ప్రజల ఈ తిరుగుబాటు 1879 మార్చిలో గోదావరి జిల్లాలోని రంప దేశంలో మొదలై, విశాఖపట్నం కొండలలోకి వ్యాపించింది.¹³ 1961 నాటి పోలీసు చరిత్ర ఆయనను తిరుగుబాటుకు ప్రధాన నాయకుడు అంటుంది.² దానిలో ఆయన పాత్ర ఎలా, ఎప్పుడు ముగిసిందనే విషయంపై ఆధారాలు ఏకీభవించవు.²⁴

ఇక్కడ ఉపయోగించిన రెండు ఆధారాలనూ తిరుగుబాటును అణచివేసిన ప్రభుత్వమే రాసింది.¹³ తిరుగుబాటు కారణాలను దాని మరో నాయకుడు చంద్రయ్య (రంప) పేజీ వర్ణిస్తుంది.

తిరుగుబాటు, 1879–1880

1907 నాటి గోదావరి గెజిటీర్ తిరుగుబాటుదారుల నలుగురు ప్రధాన నాయకుల పేర్లు చెబుతుంది.¹ వారు చంద్రయ్య, జంగం పులికంట సాంబయ్య, “తమ్మన్ దొర”, బొడ్డులూరుకు చెందిన అంబుల్ రెడ్డి.¹ గెజిటీర్ వారిని “పేరుమోసిన వ్యక్తులు” అంటుంది.¹

ఆయన అనుచరుల గురించి గెజిటీర్ ఒక సంగతి ఇస్తుంది.⁵ తిరుగుబాటు సమయంలో బొలగొండ ముట్టాదారు (కొండ గ్రామాల సమూహపు పెద్ద) “పేరుమోసిన తమ్మన్ దొరతో నిరంతరం కనిపించాడు” అని అది చెబుతుంది.⁵ దీనికి 1879 పరిష్కారంలో ప్రభుత్వం ఆ ముట్టాదారు శిస్తును పెంచింది.⁵

పోలీసు చరిత్ర ప్రకారం, సైనికులు చంద్రయ్యను, తామన్ దొర (దాని స్పెల్లింగ్)ను రంప నుంచి విశాఖపట్నం జిల్లాలోని గూడెం అడవులలోకి తరిమారు.³ తర్వాత చంద్రయ్యకు ద్రోహం జరిగి, ఆయనను కాల్చి చంపారు.³

ఆయన మరణం, 1880

1880 అంతటా పోలీసులు రంపలో తిరుగుబాటుదారుల కోసం వేట కొనసాగించారని పోలీసు చరిత్ర చెబుతుంది.² 1880 జూలై 25న రంపలో స్పెషల్ అసిస్టెంట్ పోలీసు సూపరింటెండెంట్ మిస్టర్ స్వీట్ (Sweet) కారం తామన్ దొరను కాల్చి చంపారని అది నమోదు చేస్తుంది. అది మళ్లీ ఆయనను ప్రధాన నాయకుడు అంటుంది.² 1880 చివరి నాటికి ఇతర నాయకులు పట్టుబడ్డారు లేదా చంపబడ్డారు.²

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

ఆయన జీవితపు చివరి నెలల గురించి రెండు పుస్తకాలు ఏకీభవించవు:

పోలీసు చరిత్ర (1961) ఆయనను 1880 జూలై 25న కాల్చి చంపారని చెబుతుంది.²
గోదావరి గెజిటీర్ (1907) 1880 అక్టోబర్‌లో తమ్మన్ దొర విశాఖపట్నం జిల్లాలోకి కొద్ది కాలం దాడి చేశారని, 1880 నవంబర్ నాటికి ఆ ప్రాంతం ప్రశాంతంగా ఉందని చెబుతుంది.⁴ ఆయన ఎలా చనిపోయారో అది చెప్పదు.⁴

Hemingway, Godavari (1907), p. 274 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶
History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 156 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷
The History of the Andhra Pradesh Police (1861–1961) (1961), p. 155 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
Hemingway, Godavari (1907), p. 275 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 267 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

తిరుగుబాటు, 1879–1880

ఆయన మరణం, 1880

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

Footnotes

ఆధారసూచికలు