ముట్నూరి కృష్ణారావు · తెలుగు చరిత్ర

ముట్నూరి కృష్ణారావు మచిలీపట్నంకు చెందిన తెలుగు జాతీయవాద పత్రిక కృష్ణా పత్రిక సంపాదకుడు.¹ ఆయన 1879లో పుట్టి, 1945 జూన్ 23న మరణించారు.¹ 1905–07 వందేమాతరం సంవత్సరాల నుంచి 1940–41 వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహం వరకు ఆయన జాతీయ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు.¹ ఆ సంవత్సరాల కొత్త జాతీయవాదాన్ని వ్యాప్తి చేసిన పత్రికలలో సరోజిని రేగాని (Sarojini Regani) ఆయన పత్రిక పేరును చెబుతారు.²

కృష్ణా పత్రిక, వందేమాతరం ఉద్యమం

ఆయన నాగభూషణరావు కొడుకు, ఇంటర్మీడియట్ వరకు చదివారు.¹ ఆయన బెంగాల్ వెళ్లి జాతీయవాద నాయకుడు బిపిన్ చంద్ర పాల్‌తో కలిసి పని చేశారని Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh (ఆంధ్రప్రదేశ్ స్వాతంత్ర్య పోరాట ప్రముఖులు) (1980) చెబుతుంది.¹ తర్వాత ఆయన కృష్ణా పత్రిక సంపాదకుడయ్యారు.¹

1907 ఏప్రిల్‌లో పాల్ తెలుగు జిల్లాలలో పర్యటించారు.³⁴ ముట్నూరి కృష్ణారావు ఆ పర్యటనను నిర్వహించారని రేగాని రాశారు.³ ఆయన పాల్‌తో కలిసి రాజమహేంద్రవరం వెళ్లారు. అక్కడ పాల్ ఏప్రిల్ 19, 20, 23 తేదీలలో ప్రసంగించారు.⁴

పాల్ సందర్శన మచిలీపట్నంలో జాతీయ కళాశాల స్థాపనకు దారి తీసింది.³ కృష్ణారావు ఆ కళాశాలను ప్రారంభించడంలో సహాయపడ్డారని, తర్వాత దాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి పని చేశారని రేగాని చెబుతారు.⁵ ఆయన చేనేతను కూడా ప్రోత్సహించి, స్వదేశీ (భారతదేశంలో తయారైన వస్తువుల) ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు.⁵ ఆ కాలపు ప్రభుత్వ నిఘా (సి.ఐ.డి.) నివేదికలు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పని చేస్తున్నవారిలో ఆయన పేరును చెప్పాయి.⁶

హోమ్ రూల్, సహాయ నిరాకరణ, 1916–1920

కృష్ణా పత్రిక తెలుగు జిల్లాలలో హోమ్ రూల్ ఉద్యమ భావాలను వ్యాప్తి చేసిందని రేగాని రాశారు.⁷ 1920లో గాంధీ విజయవాడ (బెజవాడ)లో ఆగినప్పుడు, ఆయనకు స్వాగతం పలికినవారిలో కృష్ణారావు ఉన్నారు.⁸ 1920 ఆగస్టు 1న గాంధీ అక్కడ అహింసాయుత సహాయ నిరాకరణ విధానాన్ని ప్రకటించారు.⁸

జైలు శిక్షలు, 1930–1941

తెలుగు దేశంలో ఉప్పు సత్యాగ్రహాన్ని మొదట ప్రారంభించినది కృష్ణా జిల్లా.⁹ 1930 ఏప్రిల్ 6న కృష్ణారావు, ఎ. కాళేశ్వరరావు, పట్టాభి సీతారామయ్య సముద్ర తీరానికి వెళ్లి ఉప్పు ఏరారు.⁹ ఆ సాయంత్రం ఒక బహిరంగ సభలో వారు దాన్ని పంచారు.⁹

1930 జూన్ 24న ఆయనకు రెండు సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు.¹ ఆయనను రాజమహేంద్రవరం, వెల్లూరు జైళ్లలో ఉంచి, 1931 ఫిబ్రవరి 3న విడుదల చేశారు.¹

1932 శాసనోల్లంఘనలో అరెస్టయిన కాంగ్రెస్ నాయకులలో ఆయన ఉన్నారు.¹⁰ 1932 జనవరి 7న ఆయనకు రెండు సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్ష, రూ. 1,100 జరిమానా విధించారు.¹ జరిమానా వసూలు చేశారు.¹ 1940–41 వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహంలో ఆయన ఆరు నెలలు జైలులో గడిపారు.¹

ఆధారాలలో ఆయనను ఎలా గుర్తు చేసుకుంటారు

ఆయన మితభాషి అని Who’s Who చెబుతుంది.¹ దీనివల్ల ఆయనకు మౌన ముద్రాలంకార్ అనే బిరుదు వచ్చింది.¹ ఆయన తూర్పు కృష్ణా జిల్లా కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షుడు.¹

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

కృష్ణా పత్రికకు ఆయన సంపాదకత్వం గురించి రేగాని చరిత్ర రెండు వేర్వేరు తేదీలు ఇస్తుంది:

ఒక చోట, ఆ పత్రికను 1902లో కొండ వెంకటప్పయ్య ప్రారంభించారని, కృష్ణారావు సంపాదకత్వం వహించారని ఆమె చెబుతారు.¹¹
మరో చోట, ఆయన 1907లో సంపాదకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారని ఆమె చెబుతారు.⁵

Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 193 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴
Regani, Highlights (1956), p. 28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Regani, Highlights (1956), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Regani, Highlights (1956), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
Regani, Highlights (1956), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Regani, Highlights (1956), p. 47 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Regani, Highlights (1956), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Regani, Highlights (1956), p. 68 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
Regani, Highlights (1956), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Regani, Highlights (1956), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩