కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి

సి. ఆర్. రెడ్డిగా అందరికీ తెలిసిన కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి చిత్తూరు సీమకు చెందిన విద్యావేత్త, రచయిత.¹² ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి ఆయనే మొదటి వైస్ ఛాన్సలర్.¹ సాహిత్యం గురించి తెలుగు పాఠకుల ఆలోచనా తీరును మార్చిన కవిత్వం, విమర్శ కూడా రాశారు.³⁴

బాల్యం, కేంబ్రిడ్జి

ఆయన 1880లో చిత్తూరు జిల్లాలోని కట్టమంచి గ్రామంలో పుట్టారని 1961 నాటి చిత్తూరు జిల్లా జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.¹ చిత్తూరులో, మద్రాసులో చదువుకున్నారు.¹

మద్రాసులో విద్యార్థిగా ఉండగానే ఆయన ముసలమ్మ మరణము అనే కావ్యం రాసి, వెంటనే కవి పండితుల వర్గంలో చేరిపోయారని పి. రఘునాథరావు రాశారు.⁵ 1901లో పట్టా పొంది ఇంగ్లాండులో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ ఉపకార వేతనం సంపాదించారు.¹⁵ కేంబ్రిడ్జిలో కాలేజీ యూనియన్‌కు నాయకుడిగా ఎన్నికైన మొదటి భారతీయుడు ఆయనే అని రఘునాథరావు చెబుతారు.⁵

బరోడా, మైసూరు

తిరిగి వచ్చాక బరోడా కళాశాలకు వైస్ ప్రిన్సిపాల్ అయ్యారు.¹⁵ అంతకు కొంచెం ముందే అరవింద ఘోష్ అదే పదవిని వదిలారని రఘునాథరావు గుర్తుచేస్తారు.⁵ దాదాపు రెండేళ్ల తర్వాత రెడ్డి మైసూరు మహారాజు సేవలో చేరారు.⁵ అక్కడ విద్యాశాఖ అసిస్టెంట్ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్‌గా, ప్రొఫెసర్‌గా, మహారాజా కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా, చివరికి విద్యాశాఖ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్‌గా పనిచేశారు.¹

ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం

1920లో ఆయన జస్టిస్ పార్టీలో చేరారు.¹ 1926లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పడినప్పుడు దానికి మొదటి వైస్ ఛాన్సలర్‌గా నియమితులయ్యారు.¹ 1930లో రాజీనామా చేశారు.¹ 1935లో మద్రాసు శాసన మండలికి ఎన్నికయ్యారు. 1936లో కొద్దికాలం కాంగ్రెస్‌లో ఉన్నారు.¹

1936లో మళ్లీ ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ వైస్ ఛాన్సలర్‌గా నియమితులయ్యారు. 1951లో మరణించేవరకు ఆ పదవిలోనే ఉన్నారని జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.¹ 1949లో ఆయన మైసూరు విశ్వవిద్యాలయానికి ప్రో-ఛాన్సలర్‌గా నియమితులయ్యారని, 1951లో చనిపోయారని రఘునాథరావు చెబుతారు.⁶

కవి, విమర్శకుడు

రెడ్డి రాసింది కొంచెమే, కానీ అది ఎంతో విలువైనది.⁶ ముసలమ్మ మరణము 1900 నాటిదని రఘునాథరావు చెబుతారు.³ కవిత్వ స్వభావం గురించిన కవిత్వ తత్త్వ విచారము, నవయామిని అనే కావ్యం ఆయన ఇతర రచనలు. ఇతర రచయితల పుస్తకాలకు ఆయన రాసిన పీఠికలు కూడా కొత్త ఆలోచనలను రేకెత్తించేవి.⁶

కవిత్వ తత్త్వ విచారము తెలుగు విమర్శలో “కొత్త పద్ధతిని ప్రారంభించింది” అని 1944లో పి. టి. రాజు తన తెలుగు సాహిత్య సమీక్షలో రాశారు. పాశ్చాత్య సాహిత్య సిద్ధాంతాల ప్రభావంతో రూపొందిన పద్ధతి అది.⁴ తర్వాత ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఆ పుస్తకాన్ని తెలుగు విద్యార్థులకు వచన పాఠ్యంగా పెట్టింది.⁷

తర్వాతి రచయితల అభిప్రాయం

చిత్తూరు జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ ఆయనను “గొప్ప విద్యావేత్త, మంచి వక్త” అంటుంది.¹ ఆయన పాండిత్యం, సమయస్ఫూర్తి, వాడియైన చతురోక్తులు ఆయన జీవించి ఉండగానే ఆయనను ఒక పురాణ పురుషునిగా మార్చాయని రఘునాథరావు రాశారు.²

Footnotes

1. Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Chittoor District (1965), p. xi (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

2. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 362 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

3. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (rev. ed. 1997), p. 337 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

4. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 79 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

5. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 363 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

6. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 364 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

7. Andhra University: The Annual Register 1935–36 (1935), p. 110 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩