ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ నరసింహుడు (వేములవాడ చాళుక్య)

దాదాపు 915 నుంచి 930 వరకు పాలించిన, రాష్ట్రకూటుల సామంతుడైన వేములవాడ చాళుక్య రాజు. పంప, ఆయన కొడుకు రెండవ అరికేసరి వేములవాడ శాసనం లాటులపై, 'ఏడు మాళవాల'పై, గూర్జర ప్రతీహార రాజు మహీపాలునిపై విజయాలను, కాలప్రియలో విజయ స్తంభాన్ని ఆయనకు ఆపాదిస్తారు. దాదాపు 916 నాటి రాష్ట్రకూట మూడవ ఇంద్రుని ఉత్తర దండయాత్రకు సేనాపతిగా ఆయన వాటిని గెలుచుకున్నాడని ఎన్. వెంకటరమణయ్య భావించారు.

రెండవ నరసింహుడు వేములవాడ చాళుక్యుల రాజు, కవి పంప పోషకుడు రెండవ అరికేసరి తండ్రి.12 ఆయన కుటుంబ శాసనాలు, పంప కావ్యం ఆయనను ఉత్తర భారతదేశంలో గొప్ప విజేతగా వర్ణిస్తాయి.12

కుటుంబం

రెండవ నరసింహుడు మూడవ యుద్ధమల్లుని కొడుకు.13 పంప ఆయన తండ్రిని దుగ్ధమల్లుడు అంటాడు. ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) దానిని అదే పేరు రూపంగా భావించారు.45 రెండవ నరసింహుని రాణి జకవ్వె. రైస్ (Rice) పంప సంపాదకత్వంలో ఆమెను జటవ్వె అంటారు. వారి కొడుకు రెండవ అరికేసరి.67

శిశువు అరికేసరిని ఇంద్రుని భుజంపై ఊయల ఊపారని చెప్పే ఒక పంక్తి పంపలో ఉంది.89 దీని నుంచి జకవ్వె రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ ఇంద్రుని సోదరి అని ఎం. గోవింద పై (M. Govinda Pai) సూచించారు.89 వెంకటరమణయ్య దీనిని సాధ్యమైనదిగా, కానీ నిరూపించబడనిదిగా భావించారు.89

1882 నాటి రైస్ వ్యాసాన్ని ఉపయోగించి, 1896లో జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) పంప వంశవృక్షాన్ని సంక్షిప్తం చేశారు. ఆయన సంక్షిప్తం పోషకుని తల్లిదండ్రులను వేరుగా ఇస్తుంది.10 అది రెండవ అరికేసరిని “ఈ యుద్ధమల్లుడు, ఆయన భార్య చంద్రాననల కొడుకు” అంటుంది.10 1898 నాటి రైస్ అనువాదంలో అవే పద్యాలు నరసింహుని రాణి జటవ్వెను “చంద్రుని లాంటి ముఖం” కలదిగా వర్ణిస్తాయి.7

ఉత్తర దండయాత్ర

నరసింహుడు ఏడు మాళవాల పాలకులను ఓడించి, వారి చేత కప్పం కట్టించాడని వేములవాడ శాసనం చెబుతుంది.2 కాలప్రియలో తనకు వ్యతిరేకంగా వచ్చిన గూర్జర రాజు సైన్యాన్ని ఆయన ఒంటరిగా ఓడించి, అక్కడ విజయ స్తంభాన్ని నిలిపాడని అది చెబుతుంది.2

రైస్ అనువాదంలో పంప కథనం ఆయన లాటులపై దాడి చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడని చెబుతుంది.11 ఆయన “ఏడు మాలల” నాయకులను దోచుకుని, “ఘూర్జర రాజు” సైన్యాన్ని పారిపోయేలా చేశాడు.11 అప్పుడు “మహీపాలుడు తినడానికి గానీ, నిద్రపోవడానికి గానీ, విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి గానీ ఆగకుండా భయంతో పారిపోయాడు”.11 గంగ సముద్రంలో కలిసే చోట నరసింహుడు తన గుర్రానికి స్నానం చేయించాడు.11

నరసింహుని గురువు సుభద్ర ముని అని ఫ్లీట్ కథనం జోడిస్తుంది.1012 ఆయన ఎరప అనే వ్యక్తికి ఒక రాష్ట్రాన్ని ఇచ్చాడని కూడా అది చెబుతుంది. ఫ్లీట్ ఆయనను పశ్చిమ గంగ రాజు ఎరెయప్ప కావచ్చని భావించారు.1012

నరసింహుడు స్వతంత్ర రాజు కాదని, ఈ విజయాలు తన అధిపతి సేవలో గెలుచుకున్నాడని వెంకటరమణయ్య వాదించారు.9 నాల్గవ గోవిందుని కాంబే ఫలకాలు అవే చర్యలను రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ ఇంద్రునికి ఆపాదిస్తాయి.9136 వాటిలో ఇంద్రుని ఏనుగులు కాలప్రియ ప్రాంగణాన్ని ధ్వంసం చేశాయి, ఆయన గుర్రాలు యమునను దాటాయి, ఆయన శత్రు నగరం మహోదయ (కనౌజ్)ను ధ్వంసం చేశాడు.9136

వెంకటరమణయ్య ఈ చర్యలన్నిటినీ దాదాపు 916 నాటి ఒకే దండయాత్రలో ఉంచారు. అందులో నరసింహుడు గూర్జర ప్రతీహార రాజు మహీపాలునికి వ్యతిరేకంగా రాష్ట్రకూట సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించాడని ఆయన భావించారు.9136 మూడవ ఇంద్రుని సామంతుడు వేములవాడ రెండవ నరసింహుడు లాటులతో పోరాడాడని మాసర్ శాసనపు తర్వాతి సంపాదకుడు కూడా రాశారు.14

కాలప్రియ ఎక్కడ?

1903లో డి. ఆర్. భండార్కర్ (D. R. Bhandarkar) కాంబే ఫలకాలను సంపాదకత్వం చేశారు.15 “కాలప్రియ దేవుడు ఉజ్జయినిలోని ఆలయం భారతదేశమంతటా విస్తృతంగా ప్రసిద్ధమైన మహాకాళుడే” అని ఆయన రాశారు.15 ఆయన అభిప్రాయంలో ఇంద్రుడు ఆ దేవునికి నమస్కరించడానికి ఉజ్జయినిలో ఆగాడు.15

వెంకటరమణయ్య మూడు కారణాల వల్ల ఏకీభవించలేదు:1617

  • మహాకాళ, కాలప్రియ వేర్వేరు పేర్లు1617
  • ఉజ్జయినిని ఎప్పుడూ కాలప్రియ అని పిలవలేదు1617
  • కనౌజ్‌కు నేరుగా వెళ్లే దండయాత్ర మార్గంలో, యమునా దక్షిణ ఒడ్డున ఉన్న కల్పిలో కాలప్రియ దేవాలయం ఉంది1617

ఆయన కల్పిని యుద్ధభూమిగా భావించారు.1617 The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర) (1960) సంపాదకులు కూడా కల్పినే ఇష్టపడ్డారు.18

తేదీలు

మూడవ ఇంద్రునితో (915–929) ఆయన సంబంధం నుంచి వెంకటరమణయ్య రెండవ నరసింహుని పాలనను దాదాపు 915 నుంచి 930 వరకు ఉంచారు.819 దాదాపు 930లో ఆయన కొడుకు రెండవ అరికేసరి ఆయన తర్వాత వచ్చాడు.6

Footnotes

  1. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  2. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 83, introduction to the Lemulavada inscription (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 93, introduction to the Parabhani plates (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  4. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata (1898), “Analysis of the Poem”, p. 1, stanzas 30–31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 9 and note (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  6. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  10. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 380 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa (1898), introduction, p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 381 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  14. M. Venkataramayya, “Maser Inscription of a Sulki Chief”, Epigraphia Indica XXIX (1952), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  15. D. R. Bhandarkar, “Cambay Plates of Govinda IV; Saka-Samvat 852”, Epigraphia Indica VII (1903), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 28 and note 50 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  17. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 29, note 50 continued (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Chalukyas of Vemulavada”, appendix C to “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 509. Cite-only; paraphrased. ↩

  19. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

రాజవంశాలు

వేములవాడ చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 750–973

తమ రాజధాని వేములవాడ (లెంబులవాటక) నుండి ఉత్తర తెలంగాణలోని సబ్బి దేశాన్ని, నేటి కరీంనగర్ జిల్లాను పాలించిన చాళుక్య నాయకుల కుటుంబం. సుమారు 750 నుండి సుమారు 970 వరకు వారు రాష్ట్రకూటుల సామంతులు. వారి రికార్డులు వినయాదిత్య యుద్ధమల్లునితో ప్రారంభమవుతాయి. అతను పోదన (బోధన్) వద్ద తన ఏనుగులకు నూనెతో స్నానం చేయించాడని చెబుతారు. రెండవ అరికేసరి (సుమారు 930–955) కన్నడ కవి పంపకు పోషకుడు. సోమదేవసూరి 959లో అరికేసరి కుమారుని పట్టణంలో తన యశస్తిలకం రాశాడు. 973కు ముందు కళ్యాణి చాళుక్యులు తెలంగాణను తీసుకున్నప్పుడు వారి పాలన ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (opens in a new tab), The Archaeological Department, Government of Hyderabad (printed at the G. S. Press, Madras), 1953, pp. 9, 11–12, 24–30, 83, 93. Paraphrased. [Public domain in India]
  2. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa: An Ancient Jaina Poem of 941 A.D. (Bibliotheca Carnatica) (opens in a new tab), Mysore Government Central Press, Bangalore, 1898, pp. 3–4; Analysis p. 1. [Public domain]
  3. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 380–381. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts. [Public domain]
  4. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VII (1902–03), with Kielhorn's List of Inscriptions of Southern India (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1903, pp. 30. D. R. Bhandarkar, Cambay Plates of Govinda IV. [Public domain]
  5. B. Ch. Chhabra (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXIX (1951–52) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1952, pp. 23. M. Venkataramayya, Maser inscription of a Sulki chief. Paraphrased. [Public domain in India]
  6. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 508–510. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: