పంప (ఆదికవి పంప)

సాంప్రదాయిక కన్నడ సాహిత్య స్థాపకులలో పంప ఒకడు. అదే పేరుగల తర్వాతి కవి నుంచి వేరు చేయడానికి ఆయనను ఆదికవి పంప (“మొదటి పంప”) అంటారు.¹ ఇప్పటి కరీంనగర్ జిల్లాలోని వేములవాడ చాళుక్యుల రాజు రెండవ అరికేసరి ఆస్థానంలో ఆయన తన రెండు గొప్ప కావ్యాలను రాశాడు.¹²

కుటుంబం, మూలం

పంప 902లో పుట్టాడు.³¹ విక్రమార్జునవిజయం చివరలో ఆయన తన కుటుంబ వివరాలను ఇస్తాడు.⁴⁵ బి. లూయిస్ రైస్ (B. Lewis Rice) ఆయన కథనాన్ని ఇలా సంక్షిప్తం చేశారు:⁴⁵

• ఆయన పూర్వీకుడు వేంగి దేశంలోని వేంగిపాలు పట్టణానికి చెందిన, వత్స గోత్రం (వంశం) కు చెందిన మాధవ సోమయాజి
• ఆయన కొడుకు అభిరామచంద్రుడు
• అభిరామచంద్రుని కొడుకు కొమరయ్య
• కొమరయ్య కొడుకు అభిరామ దేవరాయుడు
• అభిరామ దేవరాయుని కొడుకు కవితాగుణార్ణవుడు అని పిలిచే పంప⁴⁵

తన తండ్రి జైన మతాన్ని తనదిగా చేసుకున్నాడని పంప జోడిస్తాడు.⁴⁵ ఆయన తండ్రి దానిని “ధర్మంలో అత్యంత సత్యమైనది, ప్రధానమైనది” అని నమ్మాడు.⁴⁵ పంప కృష్ణా, గోదావరి ముఖద్వారాల మధ్య ఉన్న వేంగికి చెందిన బ్రాహ్మణుడని రైస్ నిర్ణయించారు.⁶ రైస్ అభిప్రాయంలో తన తండ్రి జైనుడైనందున పంప జైనుడయ్యాడు.⁶

పంప తమ్ముడు జినవల్లభుని కురిక్యాల శాసనం ఇంకా పూర్తి వివరాలు ఇస్తుంది. అది జినవల్లభుని శ్రీవత్స గోత్రానికి చెందిన కమ్మె బ్రాహ్మణుడు అంటుందని ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) చదివారు.⁷⁸

ఆయన పఠనంలో, జినవల్లభుడు బెంగినాడులోని ఏడు గ్రామాలలో ఒకటైన వంగిపర్రుకు చెందినవాడు.⁷⁸ అదే పఠనంలో, అది ఆయనను భీమపయ్య, వబ్బనబ్బెల కొడుకుగా, విక్రమార్జునవిజయం రచయిత పంప తమ్ముడిగా పేర్కొంటుంది.⁷⁸ పంప కావ్యపు ముద్రిత పాఠం ఆయన తండ్రి పేరును అభిమానదేవరాయుడు అని ఇస్తుంది. అదే పద్యంలో పూనా, ఆగ్రాలలోని వ్రాతప్రతులు “భీమ” అని చదువుతాయని వెంకటరమణయ్య చూపించారు. అది శాసనంతో ఏకీభవిస్తుంది కాబట్టి ఆయన ఆ పఠనాన్ని అంగీకరించారు. వబ్బనబ్బె పంప సవతి తల్లి అని ఆయన సూచించారు. పంప ఆమెను, జినవల్లభుడిని ఎందుకు వదిలేశాడో దాని వల్ల వివరించవచ్చు.⁹

వెంకటరమణయ్య వంగిపర్రును గుంటూరు జిల్లాలోని వంగిపురంగా గుర్తించారు.² 1953 నాటి ఆయన పుస్తకం దానిని నరసరావుపేట తాలూకాలో ఉంచింది, కానీ కురిక్యాల శాసనంపై ఆయన వ్యాసం దానిని బాపట్ల తాలూకాలో ఉంచింది.²¹⁰ జైనుడైన తర్వాత పంప తండ్రి తీర దేశాన్ని వదిలి వేములవాడకు వెళ్లాడని ఆయన భావించారు.¹¹ ఆయన అభిప్రాయంలో అక్కడ రాజ పోషణలో జైన మతం వర్ధిల్లింది, ప్రజలు తెలుగు మాట్లాడారు.¹¹

అరికేసరి ఆస్థానంలో

పంప తన రెండు కావ్యాలు ఆదిపురాణం, విక్రమార్జునవిజయంలను శక 863 (941; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి)లో రాశాడు.¹² తాను భారతంను ఆరు నెలల్లో, ఆదిపురాణంను మూడు నెలల్లో రాశానని ఆయన చెబుతాడు.¹² వాటిని “ఒకే సంవత్సరంలో” రచించినప్పుడు ఆయన వయసు ముప్పై తొమ్మిది అని ఎడ్వర్డ్ రైస్ (Edward Rice) ఇచ్చారు.¹ విక్రమార్జునవిజయం ఆదిపురాణంను పేర్కొంటుంది కాబట్టి, ఆ రెండిటిలో అది తర్వాతిదని వెంకటరమణయ్య వాదించారు.¹³ ఈ అభిప్రాయం ప్రకారం అది 941 తర్వాత రాయబడింది.¹³

తన పోషకుని బిరుదు గుణార్ణవ నుంచి పంప తనను తాను కవితాగుణార్ణవుడు అని పిలుచుకుంటాడు.¹⁴ ఆయన మహాభారత రూపంలో అర్జునుడు ప్రధాన వీరుడు, ద్రౌపది ఆయనకు మాత్రమే భార్య.¹⁴ హస్తినాపురంలో అర్జునుడు, సుభద్రల పట్టాభిషేకంతో ఆ కావ్యం ముగుస్తుంది.¹⁴ తాను రాజును అర్జునునితో పోల్చానని చెబుతూ, ఆయన అరికేసరినే వీరునిగా చేశాడు.¹⁵¹⁶

పంప ప్రకారం, రాజు ఆయనను పిలిపించి గొప్ప బహుమతులు ఇచ్చాడు.⁵⁶ తన కీర్తిని నిలిపే ఒక కావ్యాన్ని ఆయన కోరాడు.⁵⁶ బహుమతిగా ఆయన పంపకు బచ్చె వేయిలోని ధర్మవురం అనే అగ్రహారం (బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన గ్రామం) ఇచ్చాడు.⁵⁶

“తన సొంత రాజు యుద్ధంలో శత్రు నాయకుల కిరీటాలను అప్పగించేలా చేసిన” సైనికుడిగా కూడా పంప తనను తాను వర్ణించుకుంటాడు.⁵ అరికేసరి ఆయనను సైన్యంలో సేనాపతిగా నియమించాడని దీని అర్థంగా వెంకటరమణయ్య భావించారు.²

ఆయన ఎక్కడ రాశాడు

తాను “రాజనగరం పులిగెరె యొక్క సారవంతమైన … కన్నడం”లో రాశానని పంప చెబుతాడు.¹⁷ పులిగెరె ధార్వాడ్ జిల్లాలోని లక్ష్మేశ్వర్. రైస్, ఫ్లీట్ (Fleet), ఎడ్వర్డ్ రైస్ దానిని అరికేసరి రాజధానిగా భావించారు.¹²¹⁸¹ ఫ్లీట్ బహుమతి గ్రామం ధర్మపురను లక్ష్మేశ్వర్ దగ్గరి డంబల్‌గా గుర్తించారు.¹²¹⁸¹

వేములవాడ, కురిక్యాల శాసనాలను చదివిన తర్వాత, వెంకటరమణయ్య పంప పోషకుడిని తెలంగాణలోని వేములవాడలో ఉంచారు.² కరీంనగర్ ప్రాంతమైన సబ్బినాడులో ధర్మవరం లేదా ధర్మపురం అనే గ్రామం కోసం ఆయన వెతికారు.²¹⁹¹⁰ అక్కడ ఆ పేరుగల చాలా ప్రదేశాలు ఆయనకు దొరికాయి, కానీ వాటిలో ఒకదానిని ఎంచుకోలేకపోయారు.²¹⁹¹⁰

కీర్తి

తర్వాతి కవులు ఆయనను గౌరవంగా “గురు హంప” అని పేర్కొంటారని రైస్ గుర్తించారు.⁶ 12వ శతాబ్దంలో నాగచంద్రుడు అభినవ పంప, అంటే కొత్త పంప అనే పేరు తీసుకున్నాడు.⁶ ఎడ్వర్డ్ రైస్ పంప, పొన్న, రన్నలను 10వ శతాబ్దపు కన్నడ కవిత్వపు “రత్నత్రయం” అన్నారు.¹

బోధన్ పాత కోట గోడ నుంచి తెచ్చిన ఒక స్తంభ శాసనం, స్థానిక సంప్రదాయం పంప సమాధి అని పిలిచే ఒక స్మారకంపై ఉంది. దేవేంద్ర సిద్ధాంతుని శిష్యుడైన శుభనంది అనే జైన ముని సమాధి (పవిత్ర మరణం) పొందాడని అది నమోదు చేస్తుంది. ఆ శాసనం పంపను పేర్కొనదు. ఆదిపురాణం ఆయనకు శుభ అనే మరో పేరు ఇస్తుంది కాబట్టి, శుభనంది అనేది పంప మునిగా తీసుకున్న పేరు అని దానిని ప్రచురించిన సీతారామ జాగీర్దార్ (Sitarama Jagirdar) వాదించారు.²⁰²¹

Footnotes

1. Edward P. Rice, A History of Kanarese Literature (2nd ed., 1921), p. 30 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 45 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 380 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

4. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 10 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

5. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 11 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

6. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 12 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

7. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 395, reprinting N. Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription of Jinavallabha”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 21–28. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

8. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 396, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

9. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 397, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩

10. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 399, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

11. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 400, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

12. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa (1898), introduction, p. 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

13. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 401, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

14. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 6 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

15. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 4 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

16. E. P. Rice, History of Kanarese Literature (1921), p. 31 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

17. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 8 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

18. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 381 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

19. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 398, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

20. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 403, reprinting Sitarama Jagirdar, “Pampa’s Samadhi”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 31–35. Cite-only; paraphrased. ↩

21. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 404, reprinting Jagirdar (1974). Cite-only; paraphrased. ↩