ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ అరికేసరి (వేములవాడ చాళుక్య)

ఇప్పటి కరీంనగర్ జిల్లాలోని వేములవాడ చాళుక్య రాజు, రాష్ట్రకూటుల సామంతుడు. ఆయన దాదాపు 930 నుంచి దాదాపు 955 వరకు పాలించాడు. ఆయన కన్నడ కవి పంపని పోషించాడు. పంప తన విక్రమార్జునవిజయము (941)లో ఆయననే నాయకుడిగా చేశాడు. వేములవాడలోని ఆయన స్తంభ శాసనం వంశావళిని ఇస్తుంది. ఆయన రాజధాని లెంబులవాటకలోని ఒక సూర్య దేవాలయానికి ఇచ్చిన దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది. రాష్ట్రకూట రాజు నాల్గవ గోవిందుని నుంచి బిజ్జ అనే చాళుక్య రాకుమారుడికి ఆయన ఆశ్రయం ఇచ్చాడు. గోవిందుని పినతండ్రి బద్దెగ (మూడవ అమోఘవర్షుడు)ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టడానికి సాయం చేశాడు.

రెండవ అరికేసరి వేములవాడ చాళుక్యులలో అత్యంత ప్రసిద్ధ రాజు.123 ఈ కుటుంబం రాష్ట్రకూటుల సామంతులుగా ఇప్పటి కరీంనగర్ జిల్లాలోని వేములవాడ చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని పాలించింది.123 కన్నడ కవి పంపని పోషకుడిగానే ఆయనను అన్నిటికంటే ఎక్కువగా గుర్తుంచుకుంటారు.123 వేములవాడలోని ఆయన దీర్ఘమైన స్తంభ శాసనమే ఆయన కుటుంబం గురించిన ప్రధాన రికార్డు.123

కుటుంబం

రెండవ అరికేసరి రెండవ నరసింహుడు, ఆయన రాణి జాకవ్వల కొడుకు.45 1898 నాటి తన సంపుటం కోసం బి. లూయిస్ రైస్ (B. Lewis Rice) ఉపయోగించిన వ్రాతప్రతులలో పంప ఆ రాణి పేరును జాతవ్వగా ఇస్తాడు.6 రెండవ నరసింహుడు మూడవ యుద్ధమల్లుని కొడుకు. పంప ఆయనను దుగ్ధమల్లుడు అంటాడు.78 దుగ్ధమల్లుడు అనేది యుద్ధమల్లుడు అనే పేరుకు మరో రూపం అని వెంకటరమణయ్య భావించారు.9

జాకవ్వ రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ ఇంద్రుని సోదరి అనే ఎం. గోవింద పై (M. Govinda Pai) సూచనను ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) అంగీకరించారు.1011 పసిబిడ్డ అరికేసరికి ఇంద్రుని భుజమే ఉయ్యాల అని పంప రాసిన పంక్తి మీదే ఇది ఆధారపడి ఉందని, ప్రత్యక్ష రుజువు లేదని ఆయన గుర్తించారు.1011

రెండవ అరికేసరి రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ ఇంద్రుని కూతురు రేవకనిర్మడిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.124 ఆయన మనవడి పర్భణి ఫలకాలలో పేరు ఉన్న రాష్ట్రకూట కుటుంబపు రాకుమారి లోకాంబికను కూడా ఆయన పెళ్లి చేసుకున్నాడు.713 వెంకటరమణయ్య వీరిని ఇద్దరు వేర్వేరు రాణులుగా భావించారు. The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర) (1960) సంపాదకులు లోకాంబిక రెండవ రాణా లేక రేవకనిర్మడి బిరుదా అనే విషయాన్ని తేల్చలేదు.14 రెండవ అరికేసరికి వాగరాజు, బద్దెగ అని కూడా పిలిచే భద్రదేవుడు అనే ఇద్దరు కొడుకులు ఉన్నారు. పెద్దవాడైన వాగరాజు ఆయన తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడు.15

పంపని పోషకుడు

పంప అరికేసరి పోషణలో “పంప భారతం” అయిన తన విక్రమార్జునవిజయము రాశాడు. 941లో గానీ, ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికి గానీ దానిని పూర్తి చేశాడు.1617 ఆ కావ్యంలో తాను రాజును అర్జునుడితో సమానంగా చూపించానని, కాబట్టి రాజే ఆ ఇతిహాసానికి అసలు నాయకుడని పంప చెబుతాడు.618 అరికేసరి తనను పిలిపించి గొప్ప కానుకలు ఇచ్చిన తీరును కూడా ఆయన వర్ణిస్తాడు.618 రాజు “భూమిపై (రాజు) కీర్తిని స్థాపించే అటువంటి కథను … రచించమని ఆయనను ఆదేశించాడు”.618

బహుమతిగా రాజు కవికి బచ్చె వేయి ప్రాంతంలోని ధర్మ్మవురం అనే అగ్రహారాన్ని (గ్రామ దానం) ఇచ్చాడు.19 పోషకుడిని పొగడడం “రచన అందాన్ని పాడు చేసే” లోపం అని ఎడ్వర్డ్ రైస్ (Edward Rice) అన్నారు.20

పంప తమ్ముడు జినవల్లభుడు కురిక్యాలలోని బొమ్మలగుట్టపై ఒక శిలా శాసనం వేయించాడు. అది ఈ కథనే మళ్లీ చెబుతుంది.21 హరిగ, అరిగ అని కూడా పిలిచే చాళుక్య వంశపు రాజు అరికేసరి ఆ కావ్యానికి కృతజ్ఞతగా పంపకు ధర్మవుర గ్రామాన్ని అగ్రహారంగా ఇచ్చాడని అది చెబుతుంది.21 అనుమానం ఉన్నవారు వృషభాద్రి అనే కొండకు వెళ్లి అక్కడ ఆ దానశాసనాన్ని చదవాలని అది చెబుతుంది.21 జినవల్లభుని కురిక్యాల శాసనం చూడండి.

బిజ్జ, నాల్గవ గోవిందుడు, బద్దెగ

గోవిందరాజు కోపంగా ఉన్నప్పుడు తన దగ్గర ఆశ్రయం కోరి వచ్చిన బిజ్జను అరికేసరి కాపాడాడని వేములవాడ శాసనం చెబుతుంది.1213 తనపైకి పంపిన పాండ్యార్యుని నాయకత్వంలోని సైన్యాన్ని ఆయన నాశనం చేశాడని అది చెబుతుంది.1213

పంప మరిన్ని వివరాలు జోడిస్తాడు.2223 1903లో కె. బి. పాఠక్ (K. B. Pathak) డి. ఆర్. భండార్కర్ (D. R. Bhandarkar) కోసం ఆ భాగాన్ని అనువదించారు.2223 “గొజ్జిగ అనే చక్రవర్తి పంపిన మహాసామంతులను అరికేసరి జయించాడు” అని అది చెబుతుంది.2223 అది ఇంకా ఇలా చెబుతుంది: “ఎదిరించిన చక్రవర్తిని నాశనం చేసి, తనపై నమ్మకంతో వచ్చిన బద్దెగదేవునికి సార్వభౌమత్వం ఇచ్చాడు”.2223

భండార్కర్ గొజ్జిగను రాష్ట్రకూట రాజు నాల్గవ గోవిందుడిగా, బద్దెగదేవుడిని ఆయన పినతండ్రి మూడవ అమోఘవర్షుడిగా గుర్తించారు.23 తిరుగుబాటు చేసిన సామంతులు నాల్గవ గోవిందుడిని యుద్ధంలో చంపారని ఆయన నిర్ణయించారు.23 వెంకటరమణయ్య అదే ఆధారాన్ని వేరుగా చదివారు.2425 ఆయన అభిప్రాయంలో అరికేసరి బద్దెగను వేములవాడకు ఆహ్వానించాడు.2425 ఆయనతో, తిరుగుబాటుదారులతో కలిసి అరికేసరి గోవిందుడిని ఓడించి రాజ్యం నుంచి వెళ్లగొట్టాడు.2425 పంప మాటలకు చక్రవర్తి నాశనమయ్యాడు అని అర్థం, చంపబడ్డాడు అని తప్పనిసరిగా కాదు అని ఆయన భావించారు.2425

బిజ్జ ఎవరు అనే విషయంపై వివాదం ఉంది. అరికేసరి కాపాడిన విజయాదిత్యుడు తూర్పు చాళుక్య వంశపు రాజు అని ఆర్. జి. భండార్కర్ (R. G. Bhandarkar), జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) భావించారు. ఫ్లీట్ నాల్గవ విజయాదిత్యుడి పేరు చెప్పారు.2627 వెంకటరమణయ్య దీనిని తిరస్కరించారు.2824 నాల్గవ విజయాదిత్యుడు 922లో ఆరు నెలలు మాత్రమే పాలించాడు, బిజ్జ తిరుగుబాటు నాల్గవ గోవిందుడి పతనానికి కొంచెం ముందు జరిగింది.2824 ఆయన బిజ్జను పొరుగున ఉన్న ముదిగొండ చాళుక్యుల నాయకుడు బిజయితుడిగా గుర్తించారు.2824

అరికేసరి ఒంటరిగా బప్పువ పంపిన ఒక అంకకారుడిని (వీరుడు) తరిమికొట్టాడని కూడా పంప చెబుతాడు.1329 బప్పువ కక్కల తమ్ముడు, చాలా ఏనుగులతో ఆయనపై దాడి చేశాడు.1329 బప్పువ మూడవ అమోఘవర్షునికి శత్రువని వెంకటరమణయ్య భావించారు, కానీ ఖచ్చితంగా గుర్తించలేకపోయారు.1329

వేములవాడ శాసనం

ఆయన శాసనం వేములవాడలోని భీమేశ్వర దేవాలయంలో ఒక స్తంభంపై ఉంది.312 నాగమార్యుని కొడుకు, తన తంత్రపాలుడు (సైనిక అధికారి) పెద్దన కోరిక మేరకు ఇచ్చిన దానాన్ని అది నమోదు చేస్తుంది. పెద్దన రాజు బద్దెగ కింద కూడా ఇదే పదవిలో ఉన్నాడు.312 పెద్దన ఒక సూర్య దేవాలయాన్ని కట్టించాడు.312

శీతకాల అయనాంతం (ఉత్తరాయణం) పండుగ నాడు, అరికేసరి తన రాజధాని లెంబులవాటకకు ఈశాన్యంలో వంద నివర్తనాల (భూమి కొలత) భూమిని ఇచ్చాడు.312 ఆ భూమి ఆ దేవాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న అన్నదాన శాలను నడపడానికి. తాగునీరు పంచే ఒక చలివేంద్రం కోసం ఆయన మరో ఎనిమిది నివర్తనాలు ఇచ్చాడు.312 పట్టణంలోని నాలుగు దేవాలయాల నిర్వాహకులు, తొమ్మిది మంది వ్యాపారులు సాక్షులుగా ఉన్నారు.312 రెండవ అరికేసరి వేములవాడ శాసనం చూడండి.

ఆ శాసనం ఆయన బిరుదులను జాబితాగా ఇస్తుంది. వాటిలో పంబరంకుశ, అమ్మనగంధవారణ, ఆరూఢసర్వజ్ఞ, గుణార్ణవ, త్రిభువనమల్ల, సామంత-చూడామణి ఉన్నాయి.30 వాటిలో చాలా వరకు పంప కావ్యంలో కూడా కనిపిస్తాయి.30

ఇప్పుడు కరీంనగర్ మ్యూజియంలో ఉన్న అరికేసరి రెండవ శిలా దానశాసనం ఒక బ్రాహ్మణుడికి యాభై మత్తర్ల తడి భూమిని ఇస్తుంది.31 Epigraphia Telanganica (తెలంగాణ శాసనాలు) (2023) దానిని 946 నాటిదిగా చెబుతుంది.31 దాని ప్రారంభంలోని ఐదు శ్లోకాలు పంప కావ్యంలో (మొదటి ఆశ్వాసం, 15, 31, 41, 42, 50 పద్యాలు) ఉన్నాయని అది గుర్తిస్తుంది.31

గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న చెన్నూరులోని ఒక కన్నడ శాసనం తేదీ 940 జూలై 12.32 అరికేసరి-అరస కింద ఉన్న బద్దెగ అనే చాళుక్య నాయకుడు ఇచ్చిన దానాన్ని అది నమోదు చేస్తుంది. అరికేసరి-అరసను అది రాష్ట్రకూట రాజు సామంతుడిగా వర్ణిస్తుంది.32

తేదీలు, రాజధాని

వెంకటరమణయ్య అరికేసరి పాలనను దాదాపు 930 నుంచి 955 వరకు ఉంచారు.334 అదే పుస్తకంలో అరికేసరి బహుశా 935లో తన తండ్రి తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడని కూడా ఆయన సూచించారు.334 మరోచోట వెంకటరమణయ్య 930 నుంచి 958 వరకు అని ఇచ్చారు.5

పాత రచయితలు ఆయన రాజ్యాన్ని కన్నడ దేశంలో ఉంచారు. అరికేసరి రాజధాని ధార్వాడ్ జిల్లాలోని ఇప్పటి లక్ష్మేశ్వర్ అయిన పులిగెరె అని 1898లో రైస్ రాశారు.162723 తాను పులిగెరె కన్నడంలో రాశానని పంప చెప్పడమే ఆయనకు కారణం.162723 ఇదే కారణంతో ఫ్లీట్ అరికేసరి అధికారాన్ని అక్కడ ఉంచారు.162723 డి. ఆర్. భండార్కర్ ఆయనను “ప్రధానంగా ధార్వాడ్ జిల్లాతో సరిపోయే” జోల దేశపు పాలకుడు అన్నారు.162723

“జోల” పఠనం ఆధారపడిన పదానికి “వేరే అర్థం ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది” అని రైస్ స్వయంగా ఒక పాదసూచికలో జోడించారు.34 వేములవాడ శాసనం లెంబులవాటక (వేములవాడ)ను ఆయన రాజధాని అంటుంది.12

Footnotes

  1. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 83, introduction to the Lemulavada inscription (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  4. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 400, reprinting Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription” (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 93, introduction to the Parabhani plates (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  8. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata (1898), “Analysis of the Poem”, p. 1, stanzas 30–31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 9 and note (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  10. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  11. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  12. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  13. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  14. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Chalukyas of Vemulavada”, appendix C to “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 510. Cite-only; paraphrased. ↩

  15. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  16. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa (1898), introduction, p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  17. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 401, reprinting Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription” (1974). Cite-only; paraphrased. ↩

  18. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Edward P. Rice, A History of Kanarese Literature (2nd ed., 1921), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 395, reprinting N. Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription of Jinavallabha”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 21–28. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  22. D. R. Bhandarkar, “Cambay Plates of Govinda IV; Saka-Samvat 852”, Epigraphia Indica VII (1903), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  23. Bhandarkar, “Cambay Plates of Govinda IV” (1903), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  24. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 37 and note 55 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  25. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 38 and note 57 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  26. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 6, quoting R. G. Bhandarkar (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 381 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  28. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 35, note 55 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  29. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  30. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  31. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 87, summarising Inscriptions of Karimnagar District, pp. 1–5. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  32. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 81, summarising the Annual Report on Indian Epigraphy for 1959-60, p. 46. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  33. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  34. Rice, Pampa Bharata (1898), introduction, p. 2 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

వేములవాడ చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 750–973

తమ రాజధాని వేములవాడ (లెంబులవాటక) నుండి ఉత్తర తెలంగాణలోని సబ్బి దేశాన్ని, నేటి కరీంనగర్ జిల్లాను పాలించిన చాళుక్య నాయకుల కుటుంబం. సుమారు 750 నుండి సుమారు 970 వరకు వారు రాష్ట్రకూటుల సామంతులు. వారి రికార్డులు వినయాదిత్య యుద్ధమల్లునితో ప్రారంభమవుతాయి. అతను పోదన (బోధన్) వద్ద తన ఏనుగులకు నూనెతో స్నానం చేయించాడని చెబుతారు. రెండవ అరికేసరి (సుమారు 930–955) కన్నడ కవి పంపకు పోషకుడు. సోమదేవసూరి 959లో అరికేసరి కుమారుని పట్టణంలో తన యశస్తిలకం రాశాడు. 973కు ముందు కళ్యాణి చాళుక్యులు తెలంగాణను తీసుకున్నప్పుడు వారి పాలన ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (8)
  1. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (opens in a new tab), The Archaeological Department, Government of Hyderabad (printed at the G. S. Press, Madras), 1953, pp. 1–2, 5–6, 9, 12, 25, 30–41, 82–84. Hyderabad government work, 1953. Paraphrased. [Public domain in India]
  2. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa: An Ancient Jaina Poem of 941 A.D. (Bibliotheca Carnatica) (opens in a new tab), Mysore Government Central Press, Bangalore, 1898, pp. 1–5, 11–12. B. Lewis Rice, introduction to the Pampa Bharata. [Public domain]
  3. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 211–212, 380–381. R. G. Bhandarkar, Early History of the Dekkan; J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts. [Public domain]
  4. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VII (1902–03), with Kielhorn's List of Inscriptions of Southern India (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1903, pp. 33–34. D. R. Bhandarkar, Cambay Plates of Govinda IV. [Public domain]
  5. Edward P. Rice, A History of Kanarese Literature (2nd edition, The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press, Calcutta; Oxford University Press, London, 1921, pp. 30–31. [Public domain]
  6. Dr. P. SREENIVASACHAR, M.A., Ph. D. (London) & Prof. P. B. DESAI, M.A., Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 3. KANNADA INSCRIPTIONS OF ANDHRA PRADESH (opens in a new tab), 1961, pp. 6. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 81, 87–90, 395, 400–401. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  8. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 504–511. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: