నృపతుంగుడు (పల్లవుడు)

నృపతుంగుడు 9వ శతాబ్దంలో కంచి పల్లవుల రాజు.¹² తెలుగు దేశపు దక్షిణ భాగంలో ఆయన అధికారం బాణ నాయకులపై ఆధారపడింది; వారు ఆయన సామంతులుగా కాళహస్తి ప్రాంతాన్ని పాలించారు.³⁴ గుడిమల్లంలోని ఆయన కాలపు శాసనమే దీనికి ఆధారం.⁵⁶

ఆయన ఎవరు

జి. జూవో-డుబ్రెయిల్ పల్లవ వంశవృక్షం (1920) నృపతుంగుని మూడవ నందివర్మ కొడుకుగా చూపి, ఆయనకు 854 నుంచి 880 వరకు ఇస్తుంది.¹ వి. రంగాచార్య ఆయనను దంతివర్మ మనవడు అంటారు.⁶ ఆయనకు విక్రమవర్మ, విడేల్విడుగు అనే మరో పేర్లు, “గంగ-పల్లవ” అనే బిరుదు ఉన్నాయని రాబర్ట్ సూయెల్ పల్లవ రాజుల పట్టిక చెబుతుంది.²

ఆయన పాలన చివర్లో తమిళ దేశంలో జరిగిన ఒక యుద్ధం గురించి సూయెల్ చెబుతారు.⁷ పాండ్య రాజు వరగుణునికి వ్యతిరేకంగా గంగ రాజు మొదటి పృథ్వీపతి నృపతుంగునితో చేతులు కలిపాడు.⁷ పల్లవ సైన్యాన్ని యువరాజు అపరాజితుడు నడిపించాడు.⁷

గుడిమల్లం

గుడిమల్లం పాత చిత్తూరు జిల్లాలో, శ్రీకాళహస్తికి దాదాపు 13 మైళ్ల నైరుతి దిక్కున ఉంది.⁸ అక్కడి పరశురామేశ్వర ఆలయం నుంచి ఐదు తొలి బాణ శాసనాలను వి. వెంకయ్య ప్రచురించారు.⁸ వాటిలో ఒకటైన C శాసనం, వెంకయ్య నృపతుంగుడని భావించిన రాజు 24వ పాలనా సంవత్సరం నాటిది.⁵³

బాణ నాయకుడు వాణవిద్యాధర మహాబలి వాణరాయుడు “వడుగవళికి పడమటి ప్రాంతాన్ని పాలిస్తుండగా” అది వేశారు.⁵ వడుగవళి అంటే తెలుగు దేశానికి వెళ్లే దారి; ఆ మాటకు ఆ దారికి పడమటి బాణ ప్రాంతం అని అర్థం.⁴⁶ శాసనంలో మొదటి భాగం మాత్రమే చదవగలుగుతున్నారు.⁵ సూయెల్ ఈ శాసనాన్ని 877–78 నాటిదిగా లెక్కించారు.⁴ ఆ నాయకుడు బాణుల మొదటి విక్రమాదిత్య ప్రభుమేరు అని ఆయన గుర్తించారు.⁴ మొదటి విక్రమాదిత్యుడు (బాణ), బాణులు చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

• ఆయన కుటుంబం. గుడిమల్లం శాసనంలో వంశం పేరు లేనందున నృపతుంగుడు దంతివర్మ కుటుంబానికే “బహుశా చెందినవాడు” అని వెంకయ్య రాశారు.³ ప్రస్తుతానికి ఆయనను దంతివర్మ మనవడు నృపతుంగ విక్రమవర్మగా ఆయన గుర్తించారు.³ జూవో-డుబ్రెయిల్ ఆయనను మూడవ నందివర్మ కొడుకుగా చూపారు.¹
• బాణ నాయకుడు. సూయెల్ ఆయనను వాణవిద్యాధరుడు అలియాస్ మొదటి విక్రమాదిత్య ప్రభుమేరు అన్నారు.⁴ వెంకయ్య అనువాదం వాణవిద్యాధర మహాబలి వాణరాయుడు అనే పేరును మాత్రమే ఇస్తుంది.⁵

Footnotes

1. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 70, genealogy of the Pallavas (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

2. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 376, notes to the table of Pallava kings (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩²

3. Venkayya, “Five Bana Inscriptions from Gudimallam” (1911–12), p. 229 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 38 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

5. Venkayya, “Five Bana Inscriptions from Gudimallam” (1911–12), p. 227, inscription C, translation (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

6. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency I (1919), p. 480, Chittoor district, No. 228 of 1903 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 37 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³

8. V. Venkayya, “Five Bana Inscriptions from Gudimallam”, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 222 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²