రాచవేమారెడ్డి

కొండవీటి రెడ్డి రాజుల్లో రాచవేముడు చివరివాడు. ఈ రెడ్డి కుటుంబం కేంద్రం కొండవీడు కొండకోట.¹ సుమారు 1420లో తండ్రి పెదకోమటి వేముడు తర్వాత రాచవేముడు రాజయ్యాడు. ఆయన పాలించింది సుమారు నాలుగేళ్లే.²³ ఆ కొద్ది కాలం ముగిసేసరికి రాజ్యం పడిపోయింది.⁴ మొత్తం వంశం సుమారు వంద సంవత్సరాలు నిలిచిందని సోమశేఖర శర్మ లెక్కించారు.⁵ కొండవీటి రెడ్డి రాజులు చూడండి.

కుటుంబం

ఆయన తండ్రి పెదకోమటి వేముడు, తల్లి సూరాంబ.⁶³ రాచవేముడు పెదకోమటి వేముడికి తమ్ముడు కాదు, కొడుకే అని మద్రాసు మ్యూజియం వేముని తామ్రశాసనాలను పరిష్కరించినప్పుడు జె. రామయ్య నిరూపించారు.⁷ దానికి ఆయన చూపిన ఆధారం ఫిరంగిపురం పక్కనే ఉన్న అమీనాబాదు దగ్గరి ఒక చిన్న తెలుగు పద్య శాసనం.⁷ దాని చివర “శ్రీనాథ కృతి” అనే మాటలు ఉన్నాయి.⁷

శక 1337లో (1415) సంతాన సాగరం అనే చెరువుకు నీళ్లు అందించడానికి వేముని కొడుకు రాచవేముడు ఒక కాలువ తవ్వించాడని ఆ శాసనం చెబుతుంది.⁷ శక సంవత్సరం అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి. ఆ చెరువును తవ్వించింది ఆయన తల్లి సూరాంబే.⁷ ఫిరంగిపురంలోని ఒక స్తంభ శాసనం కూడా అదే చెరువును పేర్కొంటుంది. సూరాంబ ధాన్యవతి, అంటే ధరణికోట, రాజు గన్నని కూతురని అది చెబుతుంది.⁷⁸ అమరావతి–ధరణికోట చూడండి.

కొద్ది కాలం, కఠిన పాలన

రామయ్య చెప్పిన ప్రకారం, ఈ వంశపు పద్య చరిత్ర అయిన దండకవిలె రాచవేమునికి శక 1338 నుంచి 1341 వరకు కాలం ఇచ్చింది.⁷ రామయ్య తన సొంత జాబితాలో కూడా అవే నాలుగేళ్లు ఉంచారు.⁷ ఎన్. రమేశన్ (1962) ఆయనకు 1420 నుంచి 1424 వరకు కాలం ఇచ్చారు.²

ఆయన నాలుగేళ్లు పాలించాడని, ప్రజలను క్రూరంగా చూశాడని వంశచరిత్రలు, గ్రామాల కైఫీయతులు చెబుతాయి.⁶³ వాటి కథనం ప్రకారం ఆయన కొత్త పన్నులు వేసి కఠినంగా వసూలు చేశాడని సోమశేఖర శర్మ జోడిస్తారు.⁶ రాచవేముని సొంత పాలనలోని శాసనాలు ఆయనకు ఏవీ దొరకలేదు.⁶ 1415 నాటి అమీనాబాదు కాలువను ఆయన తండ్రి పాలనకే చెందినదిగా ఆయన భావించారు.⁶

బలహీనపడిన రాజ్యాన్ని బలమైన పొరుగువారు ఒత్తిడి చేశారు. శక 1342లో (1420) కళింగకు చెందిన లాంగూల గజపతి తీరప్రాంతాన్ని ఆక్రమించాడని కైఫీయతులు చెబుతాయి.⁶ దీన్ని ధ్రువపరిచే శాసనం సోమశేఖర శర్మకు దొరకలేదు.⁶ అయితే కొండవీడు దగ్గరి పొత్తూరు గ్రామంలో సుమారు 1420 నాటి విజయనగర రాజు శాసనాన్ని ఆయన గుర్తించారు.⁶⁵ పీడనకు గురైన ప్రజలు ఈ దండయాత్రలకు ఎదురు నిలవడంలో రాచవేమునికి పెద్దగా సాయపడలేదని, అందుకే ఆయన బహుశా పదవి కోల్పోయాడని రమేశన్ రాశారు.³⁴

మరణం

రాచవేముడు “నాలుగేళ్ల దుష్ట పాలన తర్వాత 1428లో చౌదరి యెల్లప్ప అనే బంట్రోతు చేతిలో హత్యకు గురయ్యాడు” అని కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ (1883) చెబుతుంది.¹ ఆయనను ప్రజల్లో ఒకడు చంపాడనే ఇదే కథ సోమశేఖర శర్మకూ తెలుసు. దానికి ఆధారం ఏదీ ఆయనకు కనిపించలేదు.⁵

1884లో రాబర్ట్ సూయెల్ సంగ్రహించిన కొండవీటి చరిత్ర ఒకటి, రాచవేముని తర్వాత లాంగూల గజపతి వచ్చాడని చెబుతుంది.⁹ ఈ గజపతి 1420 నుంచి 1431 వరకు పాలించాడని అది అంటుంది.⁹ సూయెల్ సొంత జాబితా మాత్రం ఈ వంశం “1427లో మహమ్మదీయుల చేతిలో” అంతమైందని ముగిస్తుంది.¹⁰

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

• ఆయన తండ్రి. కృష్ణా మాన్యువల్ ఆయనను కొమరగిరి రెడ్డి కొడుకుగా చెబుతుంది.¹ రామయ్య చెప్పిన ప్రకారం దండకవిలె ఆయనను పెదకోమటి వేముని తమ్ముడిగా చెప్పింది.⁷ అమీనాబాదు శాసనం ఆధారంగా ఆయన పెదకోమటి వేముని కొడుకేనని రామయ్య నిరూపించారు.⁷
• ఆయన శాసనాలు. ఆయన పాలనలోని శాసనం ఏదీ సోమశేఖర శర్మకూ (1948) రమేశన్‌కూ (1962) తెలియదు.⁶³ సత్తెనపల్లి తాలూకా వేమవరంలోని దెబ్బతిన్న ఒక తెలుగు పద్య శాసనం రాచవేమునిదని 1932–33 శాసన నివేదిక వర్ణించింది.¹¹ అది “వేమయ రాచవేముని”, ఆయన తల్లి సూరాంబను పేర్కొంటుంది; కానీ దాని తేదీలో చివరి అంకె పోయింది.¹¹ ఆ నివేదిక దాన్ని శక 133[7] నాటి అమీనాబాదు శాసనం కాలానికే చెందినదిగా భావించింది.¹¹ అమీనాబాదు శాసనాన్ని కూడా రాజు సొంత శాసనంగానే పేర్కొని, రెండూ శ్రీనాథుని రచనలని చెప్పింది.¹¹
• ఆయన కాలం. దండకవిలె శక 1338 నుంచి 1341 వరకు ఇస్తుంది.⁷ రమేశన్ 1420 నుంచి 1424 వరకు ఇస్తారు.² కృష్ణా మాన్యువల్ ఆయన పట్టాభిషేకాన్ని 1424కు, మరణాన్ని 1428కి చెబుతుంది.¹ సూయెల్ 1884 జాబితా ఆయనకు 1423 నుంచి 1427 వరకు ఇస్తుంది.¹⁰
• ఒకే పేరుతో ఇద్దరు. ఈ రాజు, శక 1320 నాటి ఒక శాసనంలో పినకోమటి కొడుకుగా కనిపించే రాచవేముడు ఒకరు కాదని 1932–33 నివేదిక హెచ్చరించింది.¹²

Footnotes

1. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (1883), p. 10 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (1962), p. 165, table of the Kondavidu kings (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

3. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 170 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 171 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 171 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

6. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (circa 1325 A.D. to circa 1448 A.D.) (1948), p. 170 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

7. J. Ramayya, “Madras Museum Plates of Vema”, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 13 and notes (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

8. J. Ramayya, “Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu”, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 315 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. Sewell, Lists of Inscriptions (1884), p. 188 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Robert Sewell, Lists of Inscriptions, and Sketch of the Dynasties of Southern India (Lists of Antiquarian Remains, Vol. II, 1884), p. 187 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

11. Annual Report on South-Indian Epigraphy for the Year ending 31st March 1933 (1936), Part II, para. 20, p. 63 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

12. Annual Report on South-Indian Epigraphy, 1932–33 (1936), Part II, para. 20, p. 64 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩