ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

పెదకోమటి వేమారెడ్డి

కొండవీటి ఐదవ రెడ్డి రాజు (దాదాపు 1402–1420), ప్రోలయ వేముని అన్న మాచ మనవడు. ఆయన పండిత రాజుగా ప్రసిద్ధుడు. అమరుశతకంపై శృంగారదీపిక వ్యాఖ్యానాన్ని, ఇతర రచనలను ఆయనకు ఆపాదిస్తారు. కవి శ్రీనాథుడు ఆయన దగ్గర విద్యాధికారిగా పనిచేసి, ఆయన దానశాసనాలను రచించాడు. ఆయన పాలన రాజమహేంద్రవరం రెడ్లు, విజయనగరం, రేచర్ల వెలమలతో యుద్ధాలలో గడిచింది.

పెదకోమటి వేముడు కొండవీటి రెడ్ల ఐదవ రాజు, వారిలో అత్యంత పండితుడు. ఆయన “పండితుడిగా, పండితుల పోషకుడిగా కూడా ఉన్నట్లు కనిపిస్తాడు” అని 1912లో జె. రామయ్య (J. Ramayya) రాశారు.1 శృంగారదీపిక రచయితగా ఆయన ప్రసిద్ధుడు.1 ఆయన ఆస్థానం “గొప్ప సంస్కృత కవి వామనభట్ట బాణునితో సహా కవులకు నిలయం” అని రామయ్య రాశారు.1

కుటుంబం

పెదకోమటి వేముడు పెదకోమటి కొడుకు. పెదకోమటి ప్రోలయ వేముని అన్న మాచ ముగ్గురు కొడుకులలో ఒకడు.23 ఫిరంగిపురం స్తంభ శాసనం మాచ కొడుకుల పేర్లను రెడ్డివోత, కోమటీంద్ర, నాగ అని ఇస్తుంది.2 “పెద్ద కోమటి దానాలలో కర్ణునంత గొప్పవాడైన వేముడు అనే కొడుకును కన్నాడు” అని అది చెబుతుంది.2

ఆయన రాణి సూరాంబ, ధాన్యవతి (ధరణికోట)కి చెందిన గన్న కూతురు.21 తన తల్లి కట్టించిన చెరువుకు నీరు అందించడానికి ఆయన కొడుకు రాచ వేముడు ఒక కాలువ తవ్వించాడని అమీనాబాద్‌లోని 1415 నాటి ఒక శాసనం చూపిస్తుంది.45 కృష్ణా మాన్యువల్ ఆయనను “కోమటి వెంక రెడ్డి” అని పిలిచి, కుమారగిరి కొడుకుగా చేస్తుంది.6

సింహాసనానికి రావడం

ప్రోలయ వేముని వంశంలో చివరివాడైన కుమారగిరి మరణించినప్పుడు కిరీటం ఆయనకు శాంతియుతంగా వచ్చిందని రామయ్య భావించారు.3 ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma) ఆయన మొదటి శాసనాన్ని 1402 ఆగస్టు నాటిదిగా చెప్పారు.789 కొందరు సామంతుల సాయంతో, అనారోగ్యంతో ఉన్న కుమారగిరి నుంచి పెదకోమటి వేముడు బలవంతంగా కొండవీడును స్వాధీనం చేసుకున్నాడని ఆయన వాదించారు.789 ఆయన కథనంలో పెదకోమటి వేముడు యుద్ధంలో కుమారగిరి మంత్రి కాటయ వేముడిని ఓడించాడు. ఎన్. రమేశన్ (N. Ramesan) ఈ కథనాన్ని అనుసరిస్తారు.789

పెదకోమటి వేముడు కృష్ణకు ఉత్తరాన ఉన్న దేశాన్ని తన తమ్ముడు మాచకు ఇచ్చాడని సోమశేఖర శర్మ చెబుతారు.10 మాచ కొండపల్లిని బలపరిచి, దానిని తన కేంద్రంగా చేసుకున్నాడు.10

పండిత రాజు, ఆయన కవి

ఆయన వీరనారాయణ అని సంతకం చేశాడు.1 రంగాచార్య (Rangacharya) ఆయనను “అమరుశతకంపై వ్యాఖ్యానమైన శృంగారదీపిక రచయిత” అంటారు.1112 సోమశేఖర శర్మను అనుసరించి, రమేశన్ కావ్యశాస్త్రంపై సాహిత్య చింతామణి, సంగీతంపై సంగీత చింతామణి అనే రచనలను ఆయనకు ఆపాదిస్తారు.1314

ఆయన ఉదారతను ప్రశంసించిన ఒక తెలుగు పద్యాన్ని కూడా రమేశన్ నమోదు చేస్తారు.1314 కానీ కల్పవృక్షం దగ్గర పాములా తురగ రామ అనే మంత్రి ఆయన దగ్గర నిలిచాడని ఆ పద్యం ఫిర్యాదు చేసింది.1314 1928 నాటి History of Telugu Literature (తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర) దానికి బదులు శృంగారదీపికను కుమారగిరికి ఆపాదించినదిగా చూస్తుంది.15

శ్రీనాథుడు ఆయన దగ్గర విద్యాధికారి పదవిలో ఉన్నాడు.1 హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) ఈ పదవిని పరీక్షకుల “అధ్యక్షుడి”తో పోల్చారు.1 ఆ కవి తన పోషకుని శాసనాలను రచించాడు:21613

  • 1410 నాటి ఫిరంగిపురం శాసనం2
  • శివరాత్రి రాత్రి శ్రీశైలంలో చేసిన పినపాడు దానశాసనం16
  • రమేశన్ ప్రకారం, పొనుపల్లి దానశాసనం నుంచి 1419 నాటి రుద్రవరం దానశాసనం వరకు ఆయన దానశాసనాలన్నీ13

ఫిరంగిపురం శాసనం చూడండి.

దానశాసనాలు, ఫిరంగిపురం చెరువు

శక 1329 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), 1333 నాటి దానశాసనాలు కల్వవాములు, నందమూరు గ్రామాలను జ్యోతిష్కుడు పెద్దికి ఇచ్చాయి.17 పెద్దికి అంతకుముందే అనవేముని నుంచి ఒక గ్రామం లభించింది.17

శక 1334 (1413) శివరాత్రి రాత్రి ఆయన ఆలపాడును విశ్వేశ్వర భట్టుకు ఇచ్చాడు.18 ఆలపాడు వెలనాడు జిల్లాలో కృష్ణ నది తుంగభద్ర పాయపై ఉంది.18 వేమవరం అని పేరు మార్చిన ఆ గ్రామాన్ని విశ్వేశ్వర భట్టు అరవై వాటాలుగా విభజించాడు.18 ఆ దానశాసనాన్ని శ్రీనాథుడు రచించాడు. దానిపై “శ్రీ వీరనారాయణునిది” అని సంతకం ఉంది.18

1410 ఫిబ్రవరిలో ఆయన రాణి సూరాంబ ఫిరంగిపురంలో సంతాన సాగరం అనే చెరువును పూర్తి చేసింది.2 సగం సంస్కృతం, సగం తెలుగు పద్యాలలో ఉన్న ఒక స్తంభ శాసనం ఆ చెరువును ప్రశంసిస్తుంది.2 అది రాజును శ్రీశైలం నుంచి కాశీ వరకు దానాలు చేసిన “ఏడవ చక్రవర్తి”గా వర్ణిస్తుంది.2 కొండవీడు కొండపై వరహాలకొట్టు అనే శిథిల మండపంలో ఉన్న ఆయన శాసనం ఒకటి బాగా దెబ్బతింది.1912

యుద్ధాలు

రాజమహేంద్రవరంలోని కాటయ వేముని విధేయతను పెదకోమటి వేముడు ఎప్పుడూ పొందలేదని సోమశేఖర శర్మ కనుగొన్నారు.202122 ఆయన కథనంలో కాటయ వేమునికి వ్యతిరేకంగా తెలుగు చోడ నాయకుడు అన్నదేవునికి పెదకోమటి వేముడు సాయం చేశాడు.202122 దానికి జవాబుగా కాటయ వేముడు విజయనగరం మొదటి దేవరాయలను రంగంలోకి దించాడు.202122 బాపట్ల తాలూకాలోని ఇంకొల్లులో 1412 నాటి దేవరాయల శాసనం రెడ్డి తీరంపై ఒక దండయాత్రను సూచిస్తుంది. దానిని పెదకోమటి వేముడు తర్వాత తిప్పికొట్టాడు.202122

కాటయ వేముని మరణం తర్వాత ఆయన రాజమహేంద్రవరం కొత్త పాలకుడు అల్లాడరెడ్డితో పోరాడాడు.2324 1434 నాటి వేమవరం దానశాసనంలో అల్లాడ తాను “రామేశ్వరంలో కోమటి వేముడిని ఓడించాను” అని చెప్పుకున్నాడు.2324 ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett) ఈ కోమటి వేముడిని పెదకోమటి వేముడిగా గుర్తించారు.24 సోమశేఖర శర్మ ఆ యుద్ధాన్ని 1417లో ఫిరోజ్ షా బహమనీ రాజమహేంద్రవరం వైపు చేసిన దండయాత్రతో ముడిపెట్టారు.2526 పెదకోమటి వేముని మిత్రుడిగా ఆ దండయాత్ర జరిగిందని ఆయన భావించారు.2526

పెదకోమటి వేమునికి మాచ అనే తమ్ముడు ఉన్నాడని ఆలపాడు దానశాసనమే చూపిస్తుందని రామయ్య గుర్తించారు.18 ఈ మాచ “వెలుగోటి కుటుంబానికి చెందిన కుమార వేదగిరి నాయుడి చేతిలో యుద్ధంలో చంపబడ్డాడని తెలుసు”.18 వెలుగోటి కుటుంబ చరిత్ర రేచర్ల నాయకులతో ఒక పగ గురించి చెబుతుంది: కుమార వేదగిరి మాచను చంపాడు, తర్వాత వేదగిరి చంపబడ్డాడు, పెదకోమటి వేముడు బందీ అయి చివరకు వేదగిరి చిన్న తమ్ముడు లింగమ, ఒక దాయాది చేతిలో చంపబడ్డాడు. ఈ కథలకు మరే ఆధారం మద్దతు ఇవ్వదని సోమశేఖర శర్మ గుర్తించారు.2728

1906లో అదే చరిత్రను చదివిన జె. రామయ్య, చివరి రాజు రాచ వేముడు పెదకోమటి వేముని తమ్ముడు కాదు, కొడుకు అని వాదించడానికి దానిని ఉపయోగించారు.4

మరణం

రుద్రవరం నుంచి వచ్చిన ఆయన చివరి తెలిసిన దానశాసనం 1419 డిసెంబర్‌లో చేయబడింది.728 సోమశేఖర శర్మ ఆయన పాలన ముగింపును 1420లో ఉంచారు.728 దండకావిలిని, శాసనాలను ఉపయోగించి రామయ్య ఆయనకు శక 1321–1337 (దాదాపు 1399–1415) ఇచ్చారు.4 1884లో సూయెల్ (Sewell) ఆయనకు 1395 నుంచి 1423 వరకు ఇచ్చారు.29

Footnotes

  1. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu (1911–12), p. 315 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. J. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 314 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  3. J. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema (1905–06), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 835, Guntur No. 766 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 46 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), pp. 157–159 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (1962), p. 169 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 158 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 821, Guntur No. 604-A (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 772 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 170 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  14. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. A. Rangaswami Saraswati and N. Lakshminarayan Rao, Three Copper-plate Inscriptions of the Reddis, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 271 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. A. Rangaswami Saraswati and N. Lakshminarayan Rao, Three Copper-plate Inscriptions of the Reddis, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 270 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu (1911–12), p. 317 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  19. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 771, Guntur No. 217 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 159 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  21. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 160 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  22. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 161 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  23. L. D. Barnett, Vemavaram Grant of Allaya-Vema Reddi: Saka 1356, Epigraphia Indica XIII (1915–16), p. 238 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. Barnett, Vemavaram Grant of Allaya-Vema Reddi (1915–16), p. 239 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  25. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 162 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 163 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  27. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 167 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  29. Robert Sewell, Lists of Inscriptions, and Sketch of the Dynasties of Southern India (1884), p. 187 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కొండవీటి రెడ్డి రాజులు

సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424

పంట రెడ్డి కుటుంబానికి చెందిన తెలుగు రాజవంశం. కాకతీయుల పతనం తర్వాత తీరంలో ఎదిగి, సుమారు 1325 నుండి 1420ల వరకు సుమారు వంద సంవత్సరాలు, మొదట అద్దంకి నుండి, తర్వాత కొండవీడు కొండ కోట నుండి పాలించింది. ప్రోలయ వేమ నుండి రాచ వేమ వరకు దాని ఆరుగురు రాజులు శ్రీశైలానికి, సముద్రానికి మధ్య ఉన్న దేశాన్ని, కొన్నిసార్లు గోదావరి డెల్టాను పట్టుకున్నారు. వారు శ్రీశైలం, అహోబిలంలలో మెట్ల వరుసలు కట్టించారు. రేచర్ల వెలమలతో, విజయనగరంతో, బహమనీలతో పోరాడారు. ఎఱ్ఱాప్రెగడ, శ్రీనాథుడు రచనలు చేసిన ఆస్థానాన్ని నిర్వహించారు. కుమారగిరి కాలంలో రాజ్యపు తూర్పు సగం రాజమహేంద్రవరం వద్ద వేరే రాజ్యమైంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (11)
  1. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XI (1911–12) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1912, pp. 313–316. J. Ramayya, Three inscriptions of the Reddis of Kondavidu (No. 33). [Public domain]
  2. Archaeological Survey of India, Epigraphia Indica, Vol. VIII (1905–06) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1906, pp. 12–13. J. Ramayya, Madras Museum plates of Vema (No. 3). [Public domain]
  3. Hirananda Sastri, K. N. Dikshit and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXI (1931–32) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 270–271. Pinapadu grant of Komati-Vema (No. 41 C); paraphrased. [Public domain in India]
  4. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIII (1915–16) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1916, pp. 238–239. L. D. Barnett, Vemavaram grant (No. 23). [Public domain]
  5. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 771–772, 821, 835, 838. [Public domain]
  6. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 208, 210. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. Robert Sewell, Archaeological Survey of Southern India, Vol. II: Lists of Inscriptions, and Sketch of the Dynasties of Southern India (Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. II) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1884, pp. 187. [Public domain]
  8. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 10. [Public domain]
  9. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 6) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1962, pp. 169–171. Paraphrased. [Public domain in India]
  10. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (circa 1325 A.D. to circa 1448 A.D.) (opens in a new tab), Andhra University, Waltair (Andhra University Historical Series No. 38), 1948, pp. 46, 157–168. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  11. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: