రాంజీ గోండు

రాంజీ గోండు ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని నిర్మల్ ప్రాంతపు గోండుల నాయకుడు.¹ 1860లో ఆయన నాయకత్వంలోని గోండులు నిజాం భూభాగంలో దాడులు చేస్తున్న రోహిల్లా (ఆఫ్ఘన్ సంతతికి చెందిన ఆయుధధారులు) బృందాలతో చేరారు.¹ నిర్మల్ కలెక్టర్ వారి శిబిరంపై దాడి చేసినప్పుడు ఆయన తప్పించుకున్నారు. కానీ తర్వాత ఆయనను పట్టుకుని ఉరి తీశారు.²

1956లో హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కమిటీ సంకలనం చేసిన The Freedom Struggle in Hyderabad (హైదరాబాద్‌లో స్వాతంత్ర్య పోరాటం)లో ఆయన కథ ఉంది.¹ తన సంపుటం వెలుగులోకి తెచ్చే వరకు రాంజీ గోండు నాయకత్వంలోని గోండుల తిరుగుబాటు తెలియదని కమిటీ రాసింది.³

రోహిల్లా తిరుగుబాట్లు, 1857–1860

1857 తర్వాత ఉత్తర భారతదేశంలో సైనిక సేవ నుంచి తొలగించబడిన రోహిల్లాలు దక్కన్‌లోకి వచ్చారు.⁴ అక్కడి అసంతృప్త ప్రజలు వారితో చేరారని కమిటీ రాసింది.⁴ రోహిల్లా బృందాలు చాలా చోట్ల గుమిగూడాయి. వాటిలో నిర్మల్ ఒకటి.⁴ ఈ తిరుగుబాట్లను అణచివేయడానికి హైదరాబాద్ కంటింజెంట్ సైన్యానికి దాదాపు రెండు సంవత్సరాలు పట్టింది.⁴

నిర్మల్‌లో రాంజీ గోండు నాయకత్వంలోని గోండులు రోహిల్లాలతో చేరారు.¹ తిరుగుబాటుదారులు దాదాపు వేయి మంది ఉన్నారని, వారికి నాగపూర్ నుంచి సహాయం అందుతోందని చెప్పారని నిర్మల్ తాలూక్దారు నివేదించారు.²

నిర్మల్ దగ్గర పోరాటం, 1860 ఏప్రిల్

1860 ఏప్రిల్‌లో నిర్మల్‌కు కొంత దూరంలో ఉన్న ఒక కొండ దగ్గర రాంజీ, ఇతర తిరుగుబాటుదారులు శిబిరం వేశారని కలెక్టర్‌కు తెలిసింది.⁵ ఆ చోటుకు చేరడం కష్టం. ఇద్దరు మనుషులు పక్కపక్కన నడవలేనంత ఇరుకుగా దారి ఉంది.⁵ కలెక్టర్ దళం మధ్యాహ్నం శిబిరానికి చేరి దాడి చేసింది.⁵ మొదట కాల్పులు జరిగాయి, తర్వాత కత్తులతో పోరాటం జరిగింది.⁵

కలెక్టర్ నివేదిక ప్రకారం, తిరుగుబాటుదారులు దాదాపు 200 మంది రోహిల్లాలు, 300 మంది గోండులు, దక్కనీలు.⁵ పోరాటం తర్వాత తిరుగుబాటుదారుల ముప్పై శవాలు దొరికాయి.⁵ వాటిలో నారాయణఖేడ్‌కు చెందిన రోహిల్లా నాయకుడు మియాన్ సాహెబ్ ఖుర్ద్, పేరు తెలియని ఒక గోండు పెద్ద ఉన్నారు.⁵ ప్రభుత్వం వైపు ఒక సిక్కు సైనికుడు, ఒక అరబ్బు సైనికుడు, ఒక అశ్వికుడు చనిపోయారు. మరికొందరు గాయపడ్డారు.⁵

అలసిపోయి, ఆకలితో ఉన్న సైనికులు తిరుగుబాటుదారులను వెంబడించలేదు. వారు తప్పించుకున్నారు.⁵² తిరుగుబాటు నాయకుడు రాంజీ తప్పించుకున్నారని తాలూక్దారు నివేదించారు.² రెసిడెంట్ తాలూక్దారును ప్రశంసించి, రాంజీని అరెస్టు చేయమని కోరారు.²

పట్టుబడటం, మరణం

తాను ఉపయోగించిన ఫైలు రాంజీ అరెస్టు గురించి ఏమీ చెప్పదని కమిటీ గుర్తించింది.² అయితే తర్వాత ఆయనను అరెస్టు చేసి, విచారించి, నిర్మల్‌లో ఉరి తీశారని అది పేర్కొంటుంది.² ఈ కాలంలో హైదరాబాద్‌లో జరిగిన ప్రాణ నష్టాలలో అది ఆయన ఉరిని లెక్కిస్తుంది.³

Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh (ఆంధ్రప్రదేశ్ స్వాతంత్ర్య పోరాట ప్రముఖులు) (1980)లో మియాన్ సాహెబ్ ఖుర్ద్‌కు ఒక నమోదు ఉంది.⁶ 1860లో బ్రిటిష్‌వారికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాటులో ఆయన రాంజీ గోండుకు సహాయం చేశారని అది చెబుతుంది.⁶ నిర్మల్ దగ్గర పోరాటంలో ఆయన మరణాన్ని అది 1860 ఏప్రిల్ 9 నాటిదిగా చెబుతుంది.⁶

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

రెండు పుస్తకాలు శత్రువును వేర్వేరుగా వర్ణిస్తాయి:

• హైదరాబాద్ కమిటీ పుస్తకం నిజాం అధికారులకు, తిరుగుబాటుదారులకు మధ్య జరిగిన పోరాట నివేదికలను ముద్రించి, ఆ తిరుగుబాట్లను రోహిల్లాల తిరుగుబాట్లు అంటుంది.¹²
• Who’s Who అవే సంఘటనలను “బ్రిటిష్‌వారికి వ్యతిరేకంగా” జరిగిన తిరుగుబాటుగా వర్ణిస్తుంది.⁶

Footnotes

1. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. II (1956), p. 155 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. II (1956), p. 157 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. The Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. II (1956), pp. xv–xvi (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

4. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. II (1956), p. 118 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. II (1956), p. 156, the Collector’s report of April 1860 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

6. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 420 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴