జయంతి రామయ్య పంతులు

జయంతి రామయ్య పంతులు తెలుగు పండితుడు.¹² ఉద్యోగ జీవితమంతా రెవెన్యూ అధికారిగా గడిపారు.¹² తీరిక సమయాన్ని పాత శాసనాలకు, గ్రంథాలకు కేటాయించారు.¹² ఎన్నో తెలుగు శాసనాలను కనుగొని ప్రచురించారు.¹³ ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు ఏర్పాటుకు కృషి చేశారు.¹³ భారత ప్రభుత్వం కోసం తెలుగు శాసనాల పెద్ద సంపుటాన్ని సిద్ధం చేశారు.¹³ ఆయన 75వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక సంఘం తన పత్రిక ప్రత్యేక సంపుటాన్ని ఆయనకు అంకితం చేసింది.⁴

బాల్యం, చదువు

ఆ సంపుటంలో అచ్చయిన జీవిత చిత్రం ప్రకారం ఆయన 1860 జూలై 18న సూర్యోదయ సమయంలో అమలాపురం తాలూకాలో గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న ముక్తేశ్వరంలో పుట్టారు.⁴ మొదట ముక్తేశ్వరస్వామి గుడిలో నడిచే ఊరి బడిలో తాటాకుల మీద రాస్తూ, బట్టీ పడుతూ చదువుకున్నారు.⁴ 1874లో అన్నయ్య ఆయనకు ఇంగ్లీషు అక్షరాలు నేర్పారు. ఆ తర్వాత ఆయన రాజమహేంద్రవరం పట్టణ పాఠశాలలో చేరారు.⁴

తర్వాత రాజమహేంద్రవరం కళాశాలలో చదివారు. 1882లో బి.ఎ. పాసయ్యారు.⁵ కొద్దికాలం పిఠాపురం రాజా వారి ఉన్నత పాఠశాలకు ప్రధానోపాధ్యాయులుగా ఉన్నారు.⁵ తర్వాత మద్రాసు వెళ్లి 1886లో బి.ఎల్. పాసయ్యారు. ఆ పట్టా పొందిన మొదటి గోదావరి జిల్లావాసి ఆయనే అని జీవిత చిత్రం చెబుతుంది.⁵

రెవెన్యూ అధికారి

ఆయన న్యాయవాదిగా పనిచేయాలనుకున్నారు.⁵ కానీ ఒక మిత్రుడు నచ్చజెప్పడంతో 1886లో రెవెన్యూ శాఖలో చేరారు.⁵ 1891 నాటికి తాత్కాలిక డిప్యూటీ కలెక్టర్ అయ్యారు.⁵ అనంతపురం, విశాఖపట్నం, బళ్లారి, కృష్ణా, కడప, నెల్లూరు, గుంటూరు వంటి ఎన్నో జిల్లాల్లో పనిచేశారు.⁵¹ 31 ఏళ్ల ఉద్యోగం తర్వాత 1917 ఆగస్టులో పదవీ విరమణ చేశారు.¹

శాసనాలు

శాసనాలపై ఆయన పని యాదృచ్ఛికంగా మొదలైంది. 1891లో సెలవుపై ఊరిలో ఉన్నప్పుడు ఆయన ఒక రాగి రేకుల శాసనాన్ని చూశారు. దానినే ఇప్పుడు కాటయ వేముని తొట్టరాముడి శాసనం అంటారు.¹ దానిని చదివి అనువదించారు. ప్రభుత్వ శాసన పరిశోధకుడు ఇ. హుల్ట్‌ష్ దానిని ఎపిగ్రాఫియా ఇండికాలో ప్రచురించమని ఆయనను కోరారు.¹ ఆ తర్వాత ఆయన అందులో ప్రచురించిన శాసనాలలో ఈ మూడు అత్యంత ముఖ్యమైనవని జీవిత చిత్రం చెబుతుంది:¹

• ఇమ్మడి నరసింహరాయల దేవులపల్లి రాగి రేకులు
• విజయవాడలోని యుద్ధమల్లుని శాసనం
• గణపతిదేవుని మల్కాపురం శాసనం¹

అవి ఎందుకు ముఖ్యమో కూడా జీవిత చిత్రం వివరిస్తుంది. విజయనగరం మొదటి, మూడవ వంశాల మధ్య సాళువ రాజులు పాలించారని దేవులపల్లి రేకులు చూపాయి.² విజయవాడ శాసనం పాత తెలుగు పద్యంలో ఉంది. అంటే నన్నయకు ముందే తెలుగు కవిత్వం ఉంది.² గుంటూరు, కడప జిల్లాలకు చెందిన దాదాపు 500 శాసనాల కాగితపు నకళ్లను ఆయన ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి ఇచ్చారు.²

మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ తెలుగు శాసనాలతో కూడిన సౌత్ ఇండియన్ ఇన్‌స్క్రిప్షన్స్ పదవ సంపుటం ఆయన చేసిన అతి పెద్ద పని.² 1948లో అది అచ్చయినప్పుడు ప్రభుత్వ శాసన పరిశోధకుడు బి. సిహెచ్. ఛాబ్రా పీఠిక రాశారు. విష్ణుకుండినుల నుంచి మొఘలుల వరకు పదిహేను వంశాలకు చెందిన 781 శాసనాలు అందులో ఉన్నాయని చెప్పారు.³ ఈ సంపుటానికి సంపాదకుడైన రామయ్య పంతులు తన శ్రమ ఫలాన్ని చూడకుండానే కన్నుమూయడం ఎంతో విచారకరమని రాశారు.³

తెలుగు భాష, సాహిత్యం

తెలుగు గ్రంథాల కోసం కూడా ఆయన పనిచేశారు. మద్రాసులో ఉండగా ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు ఆలోచన ఆయనకు వచ్చింది. పిఠాపురం, వెంకటగిరి మహారాజులు స్థాపకులుగా 1911 ఏప్రిల్‌లో మద్రాసులో పరిషత్తు ఏర్పడింది. మొదటి నుంచీ ఆయనే దాని కార్యనిర్వాహక సంఘం అధ్యక్షులు.¹

పరిషత్తు కోసం ఆయన పాత తెలుగు గ్రంథాలను పరిష్కరించారు.⁶ వాటిలో తెలుగు ఛందస్సుపై పాత గ్రంథమైన కవిజనాశ్రయము, రాయవాచకము ఉన్నాయి.⁶ ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీషు నిఘంటువు పద్ధతిలో రూపొందిన సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువుకు సంపాదకత్వం వహించారు.⁶ 1920లో గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాల తరఫున మొదటి భారత శాసన సభకు ఎన్నికయ్యారు.¹

రాతలో ఏ తెలుగు వాడాలనే వివాదంలో ఆయన పాత గ్రాంథిక భాష వైపు నిలిచారు. పబ్లిక్ పరీక్షల్లో వ్యావహారిక భాషను ప్రవేశపెట్టే ప్రయత్నాన్ని ఆయన ఎదిరించారని, చివరికి ఆయన పక్షమే గెలిచిందని జీవిత చిత్రం చెబుతుంది.¹ గిడుగు రామమూర్తి, తెలుగు వ్యాకరణం పేజీలు కూడా చూడండి.

తర్వాతి రచయితల అభిప్రాయం

సాహిత్య, చారిత్రక పరిశోధనలో విస్తారమైన రచనలు అందించిన పెద్దలలో మానవల్లి రామకృష్ణకవితో పాటు ఆయన పేరును 1943లో కె. సీతారామయ్య పేర్కొన్నారు.⁷

Footnotes

1. “Jayanti Ramayya Pantulu: Life and Work”, JAHRS X (1936–37), p. xviii (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

2. “Jayanti Ramayya Pantulu: Life and Work”, JAHRS X (1936–37), p. xix (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. B. Ch. Chhabra, preface (November 1947) to J. Ramayya Pantulu (ed.), South Indian Inscriptions, Vol. X (1948), PDF p. 7 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. “Mr. Jayanti Ramayya Pantulu: His Life and Work, a Sketch”, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. X (1936–37), p. xvi (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. “Jayanti Ramayya Pantulu: Life and Work”, JAHRS X (1936–37), p. xvii (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

6. “Jayanti Ramayya Pantulu: Life and Work”, JAHRS X (1936–37), p. xx (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

7. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 99 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩