నిర్మల్

నిర్మల్ ఉత్తర తెలంగాణలో, గోదావరి నదికి కొంచెం ఉత్తరాన ఉన్న పట్టణం. దాని చుట్టూ గ్రానైట్ బండల కొండలు ఉన్నాయి. వాటిలో చాలా కొండలపై కోటలు ఉన్నాయి.¹ దాని గోడలను నిజాం సేవలోని ఫ్రెంచి అధికారులు కట్టించారు. దాని చిత్రకారులు రంగులు వేసిన బొమ్మలకు, పేక ముక్కలకు ప్రసిద్ధి.²³

నిర్మల్ రాజు

ఎ. క్లాడ్ క్యాంప్‌బెల్ (A. Claude Campbell) Glimpses of the Nizam’s Dominions (నిజాం రాజ్యపు చిత్రాలు) (1898) నిర్మల్‌ను సికింద్రాబాద్ నుంచి నాగపూర్‌కు వెళ్లే పాత రోడ్డుపై ఉంచుతుంది.¹ అది హైదరాబాద్‌కు సుమారు 127 మైళ్లు, నాగపూర్‌కు 150 మైళ్ల దూరంలో ఉంది.¹ నిర్మల్ మొదట గోల్కొండ రాజులకు, తర్వాత నిజాములకు కప్పం చెల్లించిన ఒక శక్తివంతమైన రాజు దుర్గం అని క్యాంప్‌బెల్ చెబుతారు.¹

1752లో ఫ్రెంచి సేనాని బుస్సీతో కలిసి ఔరంగాబాద్ నుంచి గోల్కొండకు దండెత్తుతున్న నిజాం సలాబత్ జంగ్‌పై రాజు దాడి చేశాడు.¹⁴ నిర్మల్ దగ్గర జరిగిన యుద్ధంలో రాజు చనిపోయాడు, ఆయన సైన్యాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి.¹² చార్లెస్ డి బుస్సీ పేజీ చూడండి.

కోటలు

హైదరాబాద్ గురించిన Imperial Gazetteer of India (భారత సామ్రాజ్య గెజిటీర్) సంపుటి (1909) నిర్మల్ చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని “అక్షరాలా కొండలతో నిండి ఉంది” అని వర్ణిస్తుంది.⁵ వాటిలో చాలా కొండలపై ఇంకా పాత కోట కట్టడాల గుర్తులు కనిపించేవి.⁵ అన్నిటికంటే పెద్ద బండ పట్టణం మధ్యలో, పాత రాజభవన శిథిలాలతో ఉంది.² ప్రధాన రక్షణ కట్టడాలు “యూరోపియన్ రూపకల్పన, నిర్మాణం కలవి” అని గెజిటీర్ చెబుతుంది.⁵ నిజాం సేవలోని ఫ్రెంచి అధికారులు వాటిని కట్టించారు.⁵ అవి రాతి పైపొరతో ఉన్న ఇటుకతో కట్టినవని, ఎక్కువగా మంచి స్థితిలో ఉన్నాయని క్యాంప్‌బెల్ జోడిస్తారు.¹ మూడు బురుజులను ఫిరంగులకు రంధ్రం తొలవడానికి చేసినట్లు కనిపిస్తుంది.²

చేతివృత్తులు

నిర్మల్, బీంగల్‌లలో చిత్రకారులు పల్లకీలు, పళ్లేలు, కుర్చీలు, బల్లలు, బొమ్మలు, పేక ముక్కలు, తోలు డాళ్లు, తెర పలకలను అలంకరించేవారని గెజిటీర్ చెబుతుంది.³ వారు స్థానికంగా తయారు చేసిన రంగులను, ఉబ్బెత్తు నమూనాలను వాడేవారు.³ ఇత్తడి పాత్రలు, గాజు గాజులు, ఉక్కు కత్తులు కూడా తయారు చేసి బయటకు పంపేవారు.³ నిర్మల్ తాలూకా ఒకప్పుడు మంచి పశువులకు ప్రసిద్ధి.³

తాలూకా

1901లో నిర్మల్ తాలూకాలో 45,551 మంది ఉండేవారు. 1891లో అది 54,455.⁴ ఈ తగ్గుదలకు 1900 కరువే కారణమని గెజిటీర్ చెబుతుంది.⁴ పట్టణంలో 7,751 మంది ఉండేవారు.⁴ దానిలో తహసీల్దార్ (తాలూకా అధికారి), పోలీసు, అటవీ అధికారి, ప్రజా పనుల పర్యవేక్షకుడి కార్యాలయాలు, ఒక వైద్యశాల, ఒక తపాలా కార్యాలయం, ఒక పాఠశాల ఉండేవి.²

1905 వరకు నిర్మల్ తాలూకా ఇందూరు (ఇప్పుడు నిజామాబాద్) జిల్లాకు చెందినది.⁵ ఆ సంవత్సరం అది కొత్త ఆదిలాబాద్ జిల్లాకు మారింది.⁶ దాని ఉత్తర గ్రామాలు కొత్త కిన్వట్ తాలూకా ఏర్పాటుకు వెళ్లాయి.⁴ ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్ పేజీలు చూడండి.

Footnotes

1. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 473 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 193 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 126 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 192 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

5. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 124 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

6. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 187 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩