తెలుగు చరిత్రTelugu History

షాజహాన్

షాజహాన్ 1628 నుంచి 1658 వరకు మొఘల్ చక్రవర్తి. 1636లో దక్కనులో ఆయన సైన్యాలను చూసి గోల్కొండ రాజు అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా ఆయనను అధిరాజుగా అంగీకరించాడు; ఏటా కప్పం కడతానని మాట ఇచ్చి, ఆయన పేరుతో నాణేలు ముద్రించాడు. 1656లో గోల్కొండను కలుపుకోవాలనుకున్న కొడుకు ఔరంగజేబును షాజహాన్ ఆపి, సంధి చేయించాడు; కుంకుమలో ముంచిన తన అరచేతి ముద్రతో అబ్దుల్లాకు రక్షణ వాగ్దానం పంపాడు. ఆ సంధి ప్రకారం గోల్కొండ రామగిరి జిల్లాను వదులుకుంది.

షాజహాన్ 1628 నుంచి 1658 వరకు మొఘల్ చక్రవర్తి.12 ఆయన కాలంలోనే మొఘలులు తెలుగు దేశానికి అధిరాజులయ్యారు; మొదట గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజు ద్వారా.2 గోల్కొండ భవిష్యత్తును ఆయన రెండుసార్లు నిర్ణయించాడు: 1636లో అది ఆయన సామంత రాజ్యమైనప్పుడు, 1656లో కొడుకు ఔరంగజేబును ఆయన అడ్డుకున్నప్పుడు.23 తెలుగు దేశంలో మొఘలులు చూడండి.

గోల్కొండ సామంత రాజ్యం, 1636

1636 ఫిబ్రవరి 21న దక్కను యుద్ధాన్ని స్వయంగా నడిపించడానికి షాజహాన్ దౌలతాబాద్‌కు వచ్చాడు.2 బీజాపూర్, గోల్కొండలు లొంగకపోతే దండెత్తడానికి 50,000 మందితో కూడిన మూడు సైన్యాలను సిద్ధంగా ఉంచాడు.2 “ఈ భారీ సైన్యం వార్త గోల్కొండ రాజు అబ్దుల్లాను భయపెట్టింది” అని జదునాథ్ సర్కార్ రాశారు.2

అబ్దుల్లా విధేయత చూపాలని, ఖుత్బా (శుక్రవారం ప్రార్థన ప్రసంగం) చక్రవర్తి పేరుతో చదవాలని, కప్పం కట్టాలని కోరుతూ చక్రవర్తి ఒక ఫర్మానా (రాజాజ్ఞ) పంపాడు.4 అబ్దుల్లా ఆ దూతకు ఎదురేగి స్వాగతం పలికి, షాజహాన్ పేరుతో ఖుత్బా చదివించాడు.5 1636 ఏప్రిల్‌లో ఏటా కప్పం కడతానని మాట ఇచ్చి, తన రాజధానిలో చక్రవర్తి పేరుతో బంగారు, వెండి నాణేలు ముద్రించాడు.25 ఆ కప్పం ఏటా రెండు లక్షల హూణ్లు (వరహాలు) అని ఆ పాలనా కాలపు ఒక ఆస్థాన చరిత్ర చెబుతుంది.6 గోల్కొండ టంకశాలలో షాజహాన్ కాలంలో ముద్రించిన బంగారు, వెండి నాణేలను 1914 నాటి లాహోర్ మ్యూజియం జాబితా నమోదు చేసింది.7

1656 సంధి

1656లో షాజహాన్ కొడుకు ఔరంగజేబు గోల్కొండలో అబ్దుల్లాను ముట్టడించాడు.3 ఆ సంపన్న రాజ్యాన్ని కలుపుకోవాలని ఆజ్ఞ ఇవ్వమని తండ్రిని వేడుకున్నాడు.3 కానీ షాజహాన్ “తోటి రాజును నాశనం చేయడానికి ఇష్టపడలేదు” అని సర్కార్ రాశారు.3 ఢిల్లీలోని గోల్కొండ దూత యువరాజు దారా షికోహ్ మద్దతు సంపాదించాడు; పరిహారం కట్టే షరతుపై చక్రవర్తి సంధికి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.38

ఔరంగజేబు అబ్దుల్లాను ఎలా మోసం చేశాడో తెలుసుకున్న షాజహాన్ కొడుకుకు తీవ్రంగా మందలిస్తూ లేఖ రాశాడు.9 ముట్టడిని ఎత్తివేసి వెంటనే గోల్కొండ భూభాగాన్ని విడిచి వెళ్లమని ఆజ్ఞాపించాడు.9 1656 మార్చి 30న ఔరంగజేబు ముట్టడిని ఎత్తివేశాడు.9 అబ్దుల్లా చక్రవర్తికి విధేయుడిగా ఉంటానని ఖురాన్ మీద ప్రమాణం చేశాడు; ఆయన కూతురిని ఔరంగజేబు కొడుకు ముహమ్మద్ సుల్తాన్‌కు ఇచ్చి పెళ్లి చేశారు.9

ఏప్రిల్ 13న షాజహాన్ క్షమాపణ పత్రం, ఒక లిఖిత ఒప్పందం అబ్దుల్లాకు అందాయి.9 చక్రవర్తి స్వయంగా రాసిన ఆ ఒప్పందంపై కుంకుమలో ముంచిన ఆయన అరచేతి ముద్ర ఉంది; కుతుబ్ షాను కాపాడతానని అది వాగ్దానం చేసింది.9 1636 నుంచి కప్పం మారకం విలువలో వచ్చిన తేడాను లెక్కించి, షాజహాన్ తర్వాత పరిహారాన్ని ఇరవై లక్షలు తగ్గించాడు.9 కానీ గోల్కొండ రామగిరి జిల్లాను వదులుకోవలసి వచ్చింది; అది ఇప్పటి మాణిక్‌దుర్గ్, చినూర్ ప్రాంతమని సర్కార్ గుర్తించారు.910 అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా, ఔరంగజేబు చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • యుద్ధం జరిగిందా? ఏటా 2,00,000 వరహాల కప్పం కట్టే షరతుపై షాజహాన్ గోల్కొండ రాజుపై యుద్ధం చేయలేదని యాత్రికుడు టావెర్నియర్ రాశాడు.11 1656లో షాజహాన్ కొడుకు గోల్కొండను ముట్టడించిన కథను సర్కార్ వర్ణిస్తారు.39

Footnotes

  1. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (1892), pp. xlvii–xlix, table of mint cities (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I–II (1912), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Badshah-nama of Abdul Hamid Lahori, in H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. VII (1877), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Badshah-nama, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 53 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Inayat Khan, Shah Jahan-nama, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. R. B. Whitehead, Catalogue of Coins in the Panjab Museum, Lahore, Vol. II (1914), p. xcviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 132 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 133 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  10. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 134 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Jean-Baptiste Tavernier, tr. V. Ball, Travels in India, Vol. I (1889), p. 161 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో మొఘలులు

క్రీ.శ. 1636–1724

1636లో అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా షాజహాన్‌ను తన అధిరాజుగా అంగీకరించినప్పటి నుంచి మొఘల్ చక్రవర్తులు గోల్కొండకు అధిరాజులు. 1687లో ఔరంగజేబు గోల్కొండను స్వాధీనం చేసుకుని ఆ రాజ్యాన్ని హైదరాబాద్ సుబాగా చేసినప్పటి నుంచి వారు తెలుగు దేశమంతటినీ పాలించారు. ఆ ప్రాంతాన్ని హైదరాబాద్‌లోని సుబేదారు, జిల్లాల్లోని ఫౌజ్‌దారులు, పాత తెలుగు శిస్తు అధికారులైన దేశ్‌ముఖ్‌లు, దేశ్‌పాండేల ద్వారా పాలించారు. తీరం ఉత్తర సర్కారులుగా, దక్షిణం హైదరాబాదీ కర్ణాటకగా ఉన్నాయి. వారి అధికారం క్షీణించిన సంవత్సరాల్లో మరాఠా దాడులు, 1708–09లో హైదరాబాద్‌లో ఒక రాజకుమారుని తిరుగుబాటు, కల్లు గీత వృత్తికి చెందిన పాప్ రాయ్ తిరుగుబాటు జరిగాయి. 1724లో నిజాముల్ ముల్క్ శకర్ ఖేడా వద్ద సుబేదారు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి చంపి, అసఫ్ జాహీ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I and II (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1912, pp. 19, 131–134. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I–II. [Public domain]
  2. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. VII (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1877, pp. 51, 53, 84. [Public domain]
  3. Jean-Baptiste Tavernier (tr. V. Ball), Travels in India, Vol. I (opens in a new tab), Macmillan & Co., London, 1889, pp. 161. [Public domain]
  4. R. B. Whitehead, Catalogue of Coins in the Panjab Museum, Lahore, Vol. II: Coins of the Mughal Emperors (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1914, xcviii. [Public domain]
  5. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1892, xlvii–xlix. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: