ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఔరంగజేబు (ఆలంగీర్)

ఆరవ మొఘల్ చక్రవర్తి (1658–1707). తండ్రి తరఫున దక్కన్ వైస్రాయ్‌గా ఉన్నప్పుడు ఆయన గోల్కొండ చేత బాకీ కప్పం కట్టించాడు. 1656లో మీర్ జుమ్లా సాయంతో గోల్కొండలో అబ్దుల్లా కుతుబ్ షాను ముట్టడించాడు. రామగిరిని, కర్ణాటకను అప్పగించేలా చేశాడు. చక్రవర్తిగా ఆయన 1687లో ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత గోల్కొండను తీసుకున్నాడు. ఆ రాజ్యాన్ని హైదరాబాద్ మొఘల్ రాష్ట్రం (సుబా)గా చేశాడు. దానిని స్థిరపరచడానికి 1688 జనవరి వరకు కోట దగ్గరే ఉన్నాడు. ఈ పేజీ తెలుగు దేశ చరిత్రలో ఆయన పాత్రను మాత్రమే వివరిస్తుంది.

చక్రవర్తిగా ఆలంగీర్ అనే బిరుదు తీసుకున్న ఔరంగజేబు 1658 నుంచి 1707 వరకు మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని పాలించాడు.12 తెలుగు దేశానికి ఆయన రెండు విధాలుగా ముఖ్యం.12 యువరాజుగా ఆయన మొదటిసారి గోల్కొండపై మొఘల్ ఆధిపత్యపు బరువును చూపించాడు.12 చక్రవర్తిగా ఆయన కుతుబ్ షాహీ రాజ్యాన్ని అంతం చేసి, దానిని మొఘల్ రాష్ట్రంగా చేశాడు.12 ఆయన విస్తృత పాలన ఈ సైట్ పరిధికి బయట ఉంది; తెలుగు దేశంలో మొఘలులు చూడండి.

దక్కన్ వైస్రాయ్

దక్కన్‌ను పాలించడానికి ఔరంగజేబు 1636 జూలై 14న దౌలతాబాద్‌లో తన తండ్రి షాజహాన్ దగ్గర సెలవు తీసుకున్నాడు.34 అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా చక్రవర్తిని తన అధిపతిగా అంగీకరించిన మూడు నెలల తర్వాత ఇది జరిగింది.34

ఆయన 1653లో మళ్లీ వైస్రాయ్‌గా వచ్చాడు.51 అప్పటి నుంచి ఆయనకు “గోల్కొండ రాజుతో గొడవ పడడానికి తరచుగా కారణం ఉండేది” అని సర్కార్ (Sarkar) రాశారు.51 రెండు లక్షల హూన్ల (బంగారు నాణేలు) కప్పం “ఎప్పుడూ బాకీలోనే ఉండేది”.51 దానిని చెల్లించడానికి గోల్కొండ భూమిలో కొంత భాగాన్ని కేటాయించాలని ఆయన కోరాడు.51 1636 నుంచి హూన్ మారకం విలువలో వచ్చిన మార్పుపై మొఘల్ హక్కుకు కూడా ఆయన ఒత్తిడి చేశాడు.51

1656 జనవరిలో ఆయన అబ్దుల్లా మంత్రి మీర్ జుమ్లా పక్షం వహించాడు.67 ఆయన తన కొడుకు ముహమ్మద్ సుల్తాన్‌ను వేగంగా హైదరాబాద్‌పైకి పంపి, ప్రధాన సైన్యంతో వెనకాలే వెళ్లాడు.67 యువరాజుకు ఆయన ఇచ్చిన రహస్య ఆదేశాలను సర్కార్ అనువదించారు.67 యువరాజు రాజు మహల్‌ను చుట్టుముట్టాలి, వీలైతే “ఆయన మెడను తల బరువు నుంచి తేలిక చేయాలి”.67

ఆయన గోల్కొండలో అబ్దుల్లాను ముట్టడించి, రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకోమని ఆదేశించమని తండ్రిని కోరాడు.8 “గోల్కొండ విశాలమైన రాజ్యం, బాగా సాగు చేసినది, వజ్రాల గనులతో సంపన్నమైనది” అని ఆయన రాశాడు.8 కానీ దారా షుకోహ్, గోల్కొండ రాయబారి యుద్ధ పరిహారానికి బదులుగా శాంతికి ఆదేశించమని షాజహాన్‌ను ఒప్పించారు.89 ఔరంగజేబు 1656 మార్చి 30న ముట్టడిని ముగించాడు.89

ఆయన ముహమ్మద్ సుల్తాన్‌కు రాజు కూతురుతో పెళ్లి ఏర్పాటు చేశాడు.91011 రామగిరిని కూడా అప్పగించేలా చేశాడు. దాంతో మొఘల్ రాష్ట్రమైన తెలింగాణ కర్ణాటకకు దగ్గరైంది.91011 కర్ణాటకలో మీర్ జుమ్లా జయించిన భూములను సామ్రాజ్య భూమిగా పరిగణించమని ఆయన తండ్రిని ఒప్పించాడు.91011 గోల్కొండ కోట చూడండి.

గోల్కొండ విజయం

చక్రవర్తిగా ఔరంగజేబు దాదాపు ముప్పై సంవత్సరాలు గోల్కొండ జోలికి వెళ్లలేదు.1213 ఆ కాలంలో పేరుకుపోయిన ఫిర్యాదులను సర్కార్ జాబితాగా ఇచ్చారు.1213 అవి బాకీ కప్పం నుంచి, రాజు బీజాపూర్‌కు చేసిన సాయం, 1677లో హైదరాబాద్‌లో శివాజీకి స్వాగతం వరకు ఉన్నాయి.1213 “ఔరంగజేబు దృష్టిలో ఆయన అతి పెద్ద నేరం అవిశ్వాసులతో స్నేహం” అని సర్కార్ చెప్పారు.1213 అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా దీని అర్థం బ్రాహ్మణ మంత్రులు మాదన్న, అక్కన్నలను పదవులలో ఉంచడం.1213

యుద్ధానికి ముందు ఔరంగజేబు రెండు పెద్ద వజ్రాలను కోరడానికి ఒక రాయబారిని పంపాడని ఖాఫీ ఖాన్ (Khafi Khan) చెప్పారు.1415 తనకు ఆ రాళ్లు అక్కర్లేదని ఆయన రహస్యంగా రాయబారికి చెప్పాడు.1415 తాను విన్న వార్తలలో నిజం ఏమిటో రాయబారి తెలుసుకోవాలని ఆయన కోరుకున్నాడు.1415

1686లో బీజాపూర్ పడిపోయింది. తర్వాత ఆయన గోల్కొండపైకి దండెత్తాడు.16 అబుల్ హసన్‌కు ఆయన రాసిన లేఖను ఖాఫీ ఖాన్ ఉదహరించారు.16 “అధికారం, పాలన పగ్గాలను నీచులైన నిరంకుశ అవిశ్వాసుల చేతుల్లో పెట్టాడు” అని అది ఆయనపై నేరం మోపింది.16 మరాఠా రాజు శంభాజీకి డబ్బు పంపాడని కూడా అది నేరం మోపింది.16

ముట్టడి సమయంలో ఔరంగజేబు స్వయంగా “శుద్ధి కర్మ పాటించిన తర్వాత, మట్టితో నింపి కందకంలో వేసే మొదటి పత్తి సంచి అంచులను కుట్టాడు” అని ఆ చరిత్రకారుడు చెప్పారు.17

1687 జూలైలో ఆయన ఆ రాజ్యాన్ని తన సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ప్రకటించి, దాని అంతటా తన సొంత అధికారులను నియమించాడు.218 శుక్రవారపు ప్రార్థన ప్రసంగం ఆయన పేరు మీద చదివారు.218 దేవాలయాలను కూల్చి ఒక మసీదు కట్టమనే ఆదేశాలతో హైదరాబాద్‌లో ఒక నైతిక పర్యవేక్షకుడిని ఉంచారు.218

కోట 1687 సెప్టెంబర్ 21న పడిపోయింది.19202122 ఔరంగజేబు బందీ అయిన రాజును మర్యాదగా స్వీకరించి దౌలతాబాద్‌కు పంపాడని ఖాఫీ ఖాన్, సర్కార్ చెబుతారు.19202122 మనూచీ (Manucci) దానికి బదులు, తన సంపద లెక్క చెప్పడానికి నిరాకరించినందుకు ఆయన ఖైదీని ఎలా కొట్టించాడో చెబుతారు.19202122

రాష్ట్రాన్ని స్థిరపరచడం

ఔరంగజేబు “జయించిన దేశపు పాలనను స్థిరపరచడానికి” 1688 జనవరి 25 వరకు గోల్కొండ దగ్గరే ఉన్నాడు.23 ఆయన మొదట కుతుబ్ షాహీ అధికారులను వారి పదవులలోనే ఉంచాడని సర్కార్ చెప్పారు.2425 తర్వాత 1688 జనవరిలో వారి స్థానంలో తన సొంత మనుషులను పెట్టాడు.2425

విజయం తర్వాత నగరానికి దార్-ఉల్-జిహాద్ అని పేరు మార్చారని బిల్గ్రామీ (Bilgrami) చెప్పారు.262728 కుతుబ్ షాహీల కాలంలో మొదలైన మక్కా మసీదు ఔరంగజేబు కాలంలో హిజ్రీ 1104 (1692–93; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి)లో పూర్తయింది.262728 దాని ప్రవేశ ద్వారం, సూర్య గడియారం ఆయన పాలన నాటివి.262728

హైదరాబాద్ Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) కరీంనగర్ జిల్లాలోని మూడు మసీదులను ఆయనకు ఆపాదిస్తుంది.29 అవి మహదేవపూర్ తాలూకాలోని కలేసర్, సోనిపేటలలో, సిద్దిపేట తాలూకాలోని రాజగోపాల్‌పేటలో ఉన్నాయి.29 ఆయన పేరుతో నాణేలు గోల్కొండ, హైదరాబాద్, మచిలీపట్నం (అప్పుడు మసులిపటం)లలో ముద్రించారు.3031

రాయలసీమలో ఔరంగజేబు “తాను స్థిరపడి ఉన్నట్లు చూసిన కామిల్‌నే స్వీకరించినట్లు కనిపిస్తుంది” అని థామస్ మన్రో (Thomas Munro) నిర్ణయించారు.32 (కామిల్ అంటే ప్రామాణిక రెవెన్యూ అంచనా.) బంజరు భూమికి కొంత తగ్గింపుతో ఆయన దానిని తన దానశాసనాలలో నమోదు చేశాడు.32

పాలెగాళ్ల (స్థానిక నాయకులు)తో ఆయన వ్యవహారాలకు అనంతపురం గెజిటీర్ ఒక ఉదాహరణ ఇస్తుంది.33 ఒక కుటుంబపు కప్పాన్ని 11,200 వరహాలకు తగ్గించారు.33 దానికి బదులుగా అది ఆయన సేవ కోసం 1,200 మంది కాల్బలాన్ని, 150 మంది గుర్రపు సైనికులను పోషించాలి.33

తీరంలో, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో ఆయన యుద్ధం సమయంలో, 1689లో ఆయన అధికారులు విశాఖపట్నం (అప్పుడు విజగపటం), మచిలీపట్నంలలోని ఇంగ్లీషు ఫ్యాక్టరీల (వ్యాపార కేంద్రాలు)ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.34 ఒక శతాబ్దం తర్వాత జేమ్స్ గ్రాంట్ (James Grant) కంపెనీ కోసం రాశారు.35 ఔరంగజేబు “దక్కన్‌లోని పెద్ద రాష్ట్రాలను జయించడంలో, కొత్తగా ఎదిగిన మరాఠా శక్తిని అణచడంలో చాలా తీరిక లేకుండా ఉన్నాడు”. అందుకే తీర జిల్లాలను అవి ఉండవలసినంత ఉత్పాదకంగా చేయలేకపోయాడని ఆయన భావించారు.35

Footnotes

  1. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 450 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I–II (1912), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I–II (1912), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 117 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  6. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 127 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 128 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 133 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  10. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 136 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 137 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (2nd ed., 1930), p. 405 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Sarkar, Aurangzib IV (1930), pp. 406–407 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  14. Khafi Khan, Muntakhabu-l Lubab, in H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. VII (1877), p. 315 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 316 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 328 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 451 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 333–334 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  20. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 454 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Niccolao Manucci, tr. William Irvine, Storia do Mogor, Vol. II (1907), p. 307 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  22. Manucci, Storia do Mogor, Vol. II (1907), p. 308 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. V (1924), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Sarkar, Aurangzib V (1924), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Sarkar, Aurangzib V (1924), p. 57 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  27. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  28. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  29. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 177 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  30. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (1892), p. xxxi (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  31. Lane-Poole, Coins of the Moghul Emperors (1892), p. lvii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  32. Thomas Munro, quoted in W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (1905), p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  33. Francis, Anantapur (1905), p. 144 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  34. Sarkar, Aurangzib V (1924), p. 333 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  35. James Grant, “Political Survey of the Northern Circars”, in W. K. Firminger (ed.), The Fifth Report from the Select Committee … on the Affairs of the East India Company, Vol. III (1918), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో మొఘలులు

క్రీ.శ. 1636–1724

1636లో అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా షాజహాన్‌ను తన అధిరాజుగా అంగీకరించినప్పటి నుండి మొఘల్ చక్రవర్తులు గోల్కొండకు అధిరాజులు. 1687లో ఔరంగజేబు గోల్కొండను తీసుకుని ఆ రాజ్యాన్ని హైదరాబాద్ సుబాగా చేసినప్పటి నుండి వారు తెలుగు దేశమంతటినీ పాలించారు. ఆ ప్రాంతాన్ని హైదరాబాద్‌లోని సుబేదారు, జిల్లాల్లోని ఫౌజ్‌దారులు, పాత తెలుగు శిస్తు అధికారులైన దేశ్‌ముఖ్‌లు, దేశ్‌పాండేల ద్వారా పాలించారు. తీరం ఉత్తర సర్కారులుగా, దక్షిణం హైదరాబాదీ కర్ణాటకగా ఉన్నాయి. మరాఠా దాడులు, 1708–09లో హైదరాబాద్‌లో ఒక రాజకుమారుని తిరుగుబాటు, కల్లు గీత వృత్తికి చెందిన పాప్ రాయ్ తిరుగుబాటు క్షీణత సంవత్సరాలను గుర్తించాయి. 1724లో నిజాముల్ ముల్క్ శకర్ ఖేడా వద్ద సుబేదారు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి చంపి, అసఫ్ జాహీ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I and II (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1912, pp. 16, 117–118, 127–137, 381. [Public domain]
  2. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV: Southern India, 1645-1689 (2nd ed.) (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1930, pp. 405–406, 449–456. [Public domain]
  3. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. V: The Closing Years, 1689-1707 (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1924, pp. 4–5, 56–57, 333. [Public domain]
  4. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. VII (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1877, pp. 315–316, 325, 328, 330–334. [Public domain]
  5. Niccolao Manucci (tr. William Irvine), Storia do Mogor, or Mogul India 1653-1708, Vol. II (opens in a new tab), John Murray, London (Indian Texts Series), 1907, pp. 306–308. [Public domain]
  6. Walter Kelly Firminger (ed.), The Fifth Report from the Select Committee of the House of Commons on the Affairs of the East India Company, Vol. III: British Acquisitions in the Presidency of Fort St. George, Madras Appendices, Wilkins' Glossary and Index (opens in a new tab), R. Cambray and Co., Calcutta, 1918, pp. 11. [Public domain]
  7. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (opens in a new tab), Government of Madras (Addison & Co.), 1905, pp. 103, 144. [Public domain]
  8. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 17, 40–41. [Public domain]
  9. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 177. [Public domain]
  10. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1892, xxxi, xlviii, lvii–lviii. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: