ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

శ్రీ శాతకర్ణి

మూడవ శాతవాహన రాజు, నానాఘాట్ శాసనాలలోని రాణి నాయనిక భర్త. హాథిగుంఫా శాసనంలో కళింగ ఖారవేలుడు ధిక్కరించిన శాతకర్ణి బహుశా ఆయనే. తెలుగు దేశం నుంచి ఆయనకు సంబంధించినది ఏదీ తెలియదు, కానీ ఖారవేలుని దండయాత్ర కృష్ణ వరకు చేరిందని చెబుతారు.

పురాణ జాబితాల క్రమంలో శ్రీ శాతకర్ణి శాతవాహన వంశపు మూడవ రాజు.12 ఇ. జె. రాప్సన్ (E. J. Rapson), విన్సెంట్ స్మిత్ (Vincent Smith) ఇద్దరూ ఆయనను పశ్చిమ కనుమలలోని నానాఘాట్ శాసనాలలోని రాజు సిరి సాతకణిగా గుర్తించారు.12 సుదీర్ఘ నానాఘాట్ శాసనం, ఒరిస్సాలోని ఖారవేలుని హాథిగుంఫా శాసనం ఆయన పాలనకు ప్రధాన ఆధారాలు. రెండిటిలో ఏదీ సంవత్సరాలలో తేదీ ఇవ్వదు.

కుటుంబం

రాప్సన్ సంక్షిప్తం చేసినట్లు, నానాఘాట్ శాసనాలపై జి. బ్యూలర్ (G. Bühler) అధ్యయనం శ్రీ శాతకర్ణిని రాజు సిముక శాతవాహనుని కొడుకుగా చేసింది.3 ఆయన రాణి నాయనిక (నాగనిక), ఒక మహారథి, అంటే గొప్ప సామంతుని కూతురు.3 దానికి బదులు పురాణాలు ఆయనను రెండవ రాజు కృష్ణుని కొడుకుగా చేస్తాయి. దీనిని రాప్సన్ శాసనాలతో సమన్వయం చేయలేకపోయారు.1

తన కొడుకు వేదిశ్రీ తరఫున రాజప్రతినిధిగా వ్యవహరిస్తూ, భర్త మరణం తర్వాత నాయనిక వేయించిన యాగాల, బ్రాహ్మణులకు దానాల రికార్డుగా రాప్సన్ నానాఘాట్ శాసనాన్ని చదివారు.345 ఆమెకు శక్తిశ్రీ అనే రెండవ కొడుకు ఉన్నాడు.345

ఆ శాసనంలో రాణి తండ్రికి “అంగ వంశ పోషకుడు” అనే బిరుదు ఉంది.6 అంగ తూర్పు భారతదేశంలో, బీహార్ దగ్గర ఉండేదని రాప్సన్ గుర్తించి, ఆ కుటుంబం అక్కడి నుంచి వచ్చి ఉండవచ్చని భావించారు.6 గుహలోని శిథిలమైన శిల్పాలపై ఉన్న పేరు పలకలు “దేవి నాయనిక”, “రాజు సిరి సాతకణి” పేర్లను కలిపి చెబుతాయి.7

పురాణ పేరు వికృతమైంది. స్మిత్ పది సంవత్సరాల పాలనతో శాతకర్ణి లేదా మల్లకర్ణి అని ఇస్తారు.8 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) జాబితా ఆయనను “యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి, లేదా శ్రీమల్లకర్ణి, లేదా శాంతకర్ణ” అంటుంది.9 అది ఆయన సింహాసనారోహణను దాదాపు క్రీ.పూ. 179 నాటిదిగా చెబుతుంది.9

మరో నమోదులో సూయెల్ ఒక “యజ్ఞశ్రీ శాతకరణి” సింహాసనారోహణను క్రీ.పూ. 179లో ఉంచి, శుంగ రాకుమారుడు అగ్నిమిత్రునితో యుద్ధాన్ని నివేదించారు.10 ఇది ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett)పై ఆధారపడిందని సూయెల్ పుస్తక సంపాదకుడు గుర్తించారు.10 ఆ యుద్ధంలోని రాజు విదర్భ పాలకుడు, ఆంధ్రుడు కాదని సంపాదకుడు జోడించారు.10

ఖారవేలుడు, కృష్ణ

కళింగ రాజు ఖారవేలుని హాథిగుంఫా శాసనం ఖారవేలుని పాలనలో 2వ సంవత్సరంలో ఒక శాతకర్ణిని పేర్కొంటుంది.11 జేమ్స్ బర్జెస్ (James Burgess) భగవాన్‌లాల్ ఇంద్రజీ (Bhagvanlal Indraji) పఠనాన్ని అనుసరించారు.11 పెద్ద సైన్యంతో శాతకర్ణి “పశ్చిమాన్ని రక్షిస్తున్నట్లు” అది వర్ణిస్తుందని ఆయన అర్థం చేసుకున్నారు.11

కె. పి. జయస్వాల్ (K. P. Jayaswal), ఆర్. డి. బెనర్జీ (R. D. Banerji) ఆ రాతిని మళ్లీ చదివారు. వారి అనువాదంలో ఖారవేలుడు “శాతకంణిని లెక్క చేయకుండా” పశ్చిమ ప్రాంతాలకు సైన్యాన్ని పంపాడు.12 నాయనిక భర్త శ్రీ శాతకర్ణి మాత్రమే ఖారవేలుని కాలంలో జీవించేంత ముందువాడని వారు వాదించారు.1314

వారి పాదసూచికలు సైన్యం చేరిన కణ్హబెమ్న నదిని కృష్ణగా గుర్తిస్తాయి.14 సైన్యం బెదిరించిన “మూషికుల నగరం” గురించి కూడా అవి చర్చిస్తాయి.14 ఆ వ్యాసంలోని మరో పాదసూచిక సైన్యం మహారాష్ట్రలో కృష్ణ పుట్టుక దగ్గర దానిని తాకిందని వాదిస్తుంది.15

డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) అదే భాగాన్ని కణ్హవేణ (కృష్ణ) ఒడ్డున ఉన్న అసికనగర ముట్టడిగా చదివారు.1617 ఆయన అభిప్రాయంలో ఆ పట్టణం బహుశా శాతకర్ణి భూములలో ఉంది.1617 కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతంలో ఖారవేలుని సొంత కుటుంబ నామమైన ఐర కుటుంబం తర్వాతి పాలనతో ఆయన దానిని ముడిపెట్టారు.1617

తేదీలు

హాథిగుంఫా సమకాలికత తొలి రాజులకు ఏకైక స్థిర బిందువు. దానిని చాలా భిన్నంగా తేదీ వేశారు:

  • బర్జెస్ (1887): ఆ శాసనం మౌర్య శకంలో తేదీ వేయబడింది. ఆ శకం ఎప్పుడు మొదలైందనే దాని ప్రకారం అది క్రీ.పూ. 157 లేదా 92లో వచ్చింది.11
  • రాప్సన్ (1908): దాదాపు క్రీ.పూ. 168, తొలి ఆంధ్ర కాలక్రమంలో ఏకైక స్థిర బిందువు.183
  • స్మిత్ (1924): దాదాపు క్రీ.పూ. 171.19
  • స్మిత్‌ను అనుసరించి సూయెల్ (1932): దాదాపు క్రీ.పూ. 179లో సింహాసనారోహణ.9
  • జయస్వాల్, బెనర్జీ (1933): రాతిపై మౌర్య శకపు తేదీ ఏదీ లేదు. వారు ఖారవేలుడిని క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం మొదటి సగంలో ఉంచారు.13
  • సర్కార్ (1959): ఖారవేలుడు దాదాపు క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం చివరలో.16

నాణేలు

“రానో సిరి-సాతస” అని రాసిన కొన్ని అరుదైన గుండ్రని నాణేలను రాప్సన్ శ్రీ శాతకర్ణికి ఆపాదించారు.20721 అవి సీసంతో, పోటిన్ (మిశ్రమ లోహం)తో చేసినవి, ఏనుగు, చేపలతో కూడిన నది చిత్రాలతో ఉన్నాయి. అవి మాళ్వాతో సంబంధమున్న రకానికి చెందినవి. రాప్సన్ వాటి అక్షరాలను నాయనిక, సిరి సాతకణిల నానాఘాట్ పేరు పలకతో పోల్చి, వాటిని దాదాపు క్రీ.పూ. 150 నాటివిగా చెప్పారు.20721

ఉత్తర మైసూరులోని చిత్రదుర్గ నుంచి వచ్చిన పెద్ద సీసపు నాణేలు “సదకణ కళలాయ మహారథి” పేరు చెబుతాయి.2223 ఇది నానాఘాట్ శాసనంలోని మహారథి, నాయనిక తండ్రి కావచ్చని రాప్సన్ భావించారు.2223 కానీ ఆ నాణేలు ఆ కుటుంబపు తర్వాతి సభ్యునికి కూడా చెంది ఉండవచ్చు.2223

శ్రీ శాతకర్ణి, తెలుగు దేశం

ఈ ఆధారాలలో తెలుగు దేశం నుంచి శ్రీ శాతకర్ణి శాసనం గానీ నాణెం గానీ ఏదీ నమోదు కాలేదు. తొలి శాతవాహనులు కృష్ణకు ఉత్తరాన ఉన్న భూములను పాలించారని సర్కార్ భావించారు.17 ఆయన అభిప్రాయంలో వారి రాజ్యం క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దంలో వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావి కాలంలో మాత్రమే కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతానికి చేరింది.17 కాబట్టి ఆయన పాలనను కృష్ణతో ముడిపెట్టే ఏకైక రికార్డు హాథిగుంఫా భాగమే. దాని పఠనం వివాదాస్పదం.

Footnotes

  1. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xix and n. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Smith, Early History of India (1924), p. 230 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xx (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xlv (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xxi and n. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xciii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Smith, Early History of India (1924), p. 231 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 12 and n. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 3, n. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. Jayaswal and Banerji, “The Hathigumpha Inscription” (1933), p. 86, translation of line 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. K. P. Jayaswal and R. D. Banerji, “The Hathigumpha Inscription of Kharavela”, Epigraphia Indica XX (1933), p. 74 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Jayaswal and Banerji, “The Hathigumpha Inscription” (1933), p. 83 and nn. 22–24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Jayaswal and Banerji, “The Hathigumpha Inscription” (1933), p. 84, note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. D. C. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District”, Epigraphia Indica XXXII (1959), pp. 84–85 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District” (1959), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. E. J. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka Dynasty, and the “Bodhi” Dynasty (1908), p. xvii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Vincent A. Smith, The Early History of India, 4th ed. (1924), p. 219 and n. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xcii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xciv (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. lxxxii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. lxxxiii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

శాతవాహనులు

సుమారు క్రీ.పూ. 200 – క్రీ.శ. 225

పురాణాలు ఆంధ్రులు అని పిలిచే దక్కన్ రాజవంశం. దాని తర్వాతి రాజులు సామాన్య శకం 2వ శతాబ్దంలో, 3వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కృష్ణా లోయను, గోదావరి డెల్టాను, రాయలసీమలోని కొన్ని భాగాలను పాలించారు. దాని ప్రారంభం, దాని తేదీలు, అది తెలుగు దేశానికి ఎప్పుడు చేరింది అనేవన్నీ చర్చలో ఉన్నాయి.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. E. J. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka Dynasty, and the 'Bodhi' Dynasty (Catalogue of the Indian Coins in the British Museum) (opens in a new tab), British Museum, London, 1908, xvii–xxi, xxiv, xlv–xlvii, lxxxii–lxxxiii, xcii–xciv. [Public domain]
  2. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–30) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 74, 83–84, 86. K. P. Jayaswal and R. D. Banerji, 'The Hathigumpha Inscription of Kharavela' (No. 7). [Public domain]
  3. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 85–86. D. C. Sircar, 'Two Inscriptions from Guntur District' (No. 8). [Public domain in India]
  4. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta in the Krishna District, Madras Presidency, Surveyed in 1882 (opens in a new tab), Trübner & Co. for the Archaeological Survey of Southern India, 1887, pp. 3. [Public domain]
  5. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 12, 324. [Public domain in India]
  6. Vincent A. Smith (rev. S. M. Edwardes), The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest, 4th ed. (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1924, pp. 219, 230–231. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: