తెలుగు చరిత్రTelugu History

వినయాదిత్యుడు (బాదామి చాళుక్యుడు)

వినయాదిత్యుడు దాదాపు 680 నుంచి 696 వరకు బాదామి చాళుక్యుల రాజు, మొదటి విక్రమాదిత్యుని కొడుకు. ఇప్పటి జోగులాంబ గద్వాల జిల్లాలోని పల్లెపాడులో దొరికిన ఆయన తొలి దానపత్రం 682లో కృష్ణా దక్షిణ ఒడ్డున ఉన్న ఒక గ్రామాన్ని దానం చేసింది. 689, 692 నాటి ఆయన దానపత్రాలు కర్నూలు ప్రాంతం నుంచి వచ్చాయి. అలంపూర్‌లో ఆయన రాణి గౌరవార్థం ఒక ఆలయం కట్టారు.

వినయాదిత్యుడు బాదామి చాళుక్యుల రాజు.12 దాదాపు 680 నుంచి 696 వరకు పాలించాడు.12 కర్నూలు ప్రాంతం, ఇప్పటి తెలంగాణలో కృష్ణా తీరంలోని నేల ఆయన ఆధీనంలో ఉండేవని ఆయన దానపత్రాలు చూపుతాయి.34 అలంపూర్లో ఆయన రాణి గౌరవార్థం ఒక ఆలయం కట్టారు.5

ఆయన ఎవరు

వినయాదిత్యుడు మొదటి విక్రమాదిత్యుని కొడుకు.1 ఆయన 680లో సింహాసనం ఎక్కాడని జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ లెక్కించారు.1 తండ్రి ఆజ్ఞతో చోళ, పాండ్య, కేరళ రాజుల బలాన్నీ, పల్లవుల బలాన్నీ అణచానని ఆయన శాసనాలు చెబుతాయి.6 సింహళం (శ్రీలంక) నుంచి, పారసీకుల నుంచి ఆయన కప్పం తీసుకున్నాడని తర్వాతి శాసనాలు జోడిస్తాయి.6 ఉత్తర భారతదేశపు ఒక రాజును ఓడించి పాళిధ్వజం (వరుసలుగా జెండాలు ఉండే పతాకం, సార్వభౌమాధికారానికి గుర్తు) గెలుచుకున్నాడని కూడా అవి చెబుతాయి.6

తన తండ్రితో పోరాడిన దక్షిణాది రాజుల కూటమిని ఆయన చెదరగొట్టాడని కేందూర్ రాగి రేకులు చెబుతాయి.3 ఈ యుద్ధంలో ఆయన కొడుకు విజయాదిత్యుడు శత్రువులకు చిక్కాడు, కానీ తప్పించుకున్నాడు.3 విజయాదిత్యుడు చూడండి.

పల్లెపాడు దానపత్రం

ఆయన తొలి దానపత్రం రెండవ పాలనా సంవత్సరంలో, శక 604లో (682; శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) ఇచ్చినది.4 అప్పుడు రాజు బనుంగల్‌లోని యుద్ధ శిబిరంలో ఉన్నాడు.4 కృష్ణా దక్షిణ ఒడ్డున ఉన్న పనెయాల్ గ్రామాన్ని ఆయన మాధవస్వామి అనే బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చాడు.4 స్వామి శివరాజు కోరిక మేరకు ఈ దానం చేశాడు.4

ఈ రాగి రేకులు ఇప్పటి జోగులాంబ గద్వాల జిల్లాలోని పల్లెపాడులో దొరికాయి; గడియారం రామకృష్ణ శర్మ వాటిని వెలికి తెచ్చారు.7 బనుంగల్ అనేది వనపర్తికి దాదాపు పది మైళ్ల దూరంలోని పానగల్లు అని పండిత శర్మ గుర్తించారని, ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికాలో మళ్లీ అచ్చయిన సంపాదకుని వ్యాసం చెబుతుంది.8

కర్నూలు ప్రాంతంలో దానపత్రాలు

689లో, పదవ పాలనా సంవత్సరంలో, వినయాదిత్యుడు పంపాతీర్థంలో విడిది చేశాడు; అది హంపి అని ఫ్లీట్ గుర్తించారు.9 అక్కడి నుంచి తొగొచ్చేడుతో పాటు మరో మూడు గ్రామాల్లో భూమిని ఒక బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చాడు.9 కర్నూలు జిల్లా నుంచి వచ్చిన ఈ దానపత్రాన్ని ఫ్లీట్ తొగర్చేడు దానపత్రం అన్నారు.9 అదే ఏడాది కర్నూలు జిల్లాలోని నంద్యాల నుంచి వచ్చిన ఒక దానపత్రాన్ని రాబర్ట్ సూయెల్ నమోదు చేశారు.3 వినయాదిత్యుడు “అప్పుడు ఆ ప్రాంతాన్ని తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు” అని ఆయన రాశారు.3

692లో వినయాదిత్యుడు మరో దానం చేశాడు; ఆ దానపత్రం కూడా కర్నూలు జిల్లా నుంచే వచ్చింది.9 విజయాదిత్యుని కోరిక మేరకు కృష్ణా ఉత్తర ఒడ్డున ఉన్న ఒక గ్రామాన్ని కొందరు బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు.9 ఈ విజయాదిత్యుడు రాజు కొడుకే అని ఫ్లీట్ భావించారు.9

అలంపూర్

అలంపూర్‌లోని స్వర్గబ్రహ్మ ఆలయంలో ద్వారపాలకుని బొమ్మపైన ఒక కన్నడ శాసనం ఉంది.5 వినయాదిత్యుని రాణి గౌరవార్థం లోకాదిత్య ఎళ అరసుడు ఈ ఆలయాన్ని కట్టించాడని అది చెబుతుంది.5 లోకాదిత్యుడు వినయాదిత్యుని కొడుకు అని ఇన్‌స్క్రిప్షన్స్ ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ మహబూబ్‌నగర్ సంపుటం (2003) సంపాదకులు భావించారు; ఇది ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా సారాంశంలో ఉంది.8 వారి చదువు ప్రకారం ఆయన విజయాదిత్యుని సోదరుడు, ఎళ అరస (యువరాజు) హోదాలో ఉన్నాడు.8

అలంపూర్ బాలబ్రహ్మేశ్వర ఆలయంలోని ఒక స్తంభ శాసనం తర్వాతి రాజు కాలానిది.10 ఉత్తర భారత ప్రభువుపై వినయాదిత్యుడు సాధించిన విజయాన్ని అది పొగుడుతుంది.10 అలంపూర్ ఆలయాలు చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • సింహాసనం ఎక్కిన సంవత్సరం. ఫ్లీట్ దానిని 680లో ఉంచారు.1 రాజు తేదీ ఉన్న ఐదు శాసనాలన్నిటికీ సరిపోయే ఒకే ప్రారంభ దినం దొరకదని కూడా ఆయన గుర్తించారు.1 పల్లెపాడు రేకుల సంపాదకుడు ఈ తొలి దానపత్రాన్నే నమ్మదగిన ఆధారంగా తీసుకుని, పట్టాభిషేకాన్ని 681కి వేశారు.11
  • లోకాదిత్యుడు. 2003 సంపాదకులు ఆయనను వినయాదిత్యుని కొడుకుగా, విజయాదిత్యుని సోదరుడిగా చెప్పారు.8 1959–60 శాసన నివేదిక సారాంశం ఆయనను లోకాదిత్య ఎళ అరసుడు అని మాత్రమే అంటుంది.5

Footnotes

  1. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 367 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 370 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (Andhra Pradesh Government Archaeological Series 3, 1961), p. 40, No. 116 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 44, summarising the Annual Report on Indian Epigraphy for 1959-60, p. 60. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 368 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 41, Badami Chalukya No. 10. Cite-only; paraphrased. ↩

  8. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 43, Nos. 10–11. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 369 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  10. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 49, No. 19, summarising Inscriptions of Andhra Pradesh, Mahabubnagar District I (2003), pp. 15–16. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  11. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 42, reprinting the editor of Copper Plate Inscriptions of the Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad I (1962). Cite-only; paraphrased. ↩

రాజవంశాలు

బాదామి చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 550–757

బాదామి చాళుక్యులు సుమారు 550 నుంచి 757 వరకు వాతాపి (బాదామి) నుంచి పశ్చిమ దక్కన్‌ను పాలించారు. రెండవ పులకేశి సుమారు 615లో పిష్టపురం (పిఠాపురం), కొల్లేరు సరస్సు ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అతను తన తమ్ముడు విష్ణువర్ధనుడిని వేంగిలో ఉంచాడు. అక్కడ తూర్పు చాళుక్య వంశ పాలన మొదలైంది. వారి దానపత్రాలు, శాసనాల ప్రకారం, 631లో గుంటూరు ప్రాంతం, మొదటి విక్రమాదిత్యుడు, అతని వారసుల కాలంలో కర్నూలు, అలంపురం ప్రాంతం, 660లో నెల్లూరులో భూమి వారి ఆధీనంలో ఉండేవి. 750లలో రాష్ట్రకూట దంతిదుర్గుడు చివరి రాజు రెండవ కీర్తివర్మను అధికారం నుంచి తొలగించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 367–369. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts, chapter II, The Western Chalukyas of Badami. [Public domain]
  2. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 26. Paraphrased. [Public domain in India]
  3. Dr. P. SREENIVASACHAR, M.A., Ph. D. (London) & Prof. P. B. DESAI, M.A., Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 3. KANNADA INSCRIPTIONS OF ANDHRA PRADESH (opens in a new tab), 1961, pp. 40. Paraphrased. [Public domain in India]
  4. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 41–44, 49. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: