చందుర్తి

చందుర్తి గోదావరి జిల్లాలోని పాత పిఠాపురం విభాగంలో ఉన్న చిన్న గ్రామం. గోదావరి గెజిటీర్ (1907) ప్రకారం, అది “కాండోర్ అనే వక్రీకరించిన రూపంలో, ఉత్తర సర్కారులు మొత్తంపై సార్వభౌమాధికారాన్ని బ్రిటిష్ వారు ఫ్రెంచివారి నుంచి లాక్కున్న నిర్ణయాత్మక యుద్ధానికి తన పేరు ఇచ్చింది”.¹ గెజిటీర్ ఈ గ్రామాన్ని “పిఠాపురానికి ఏడు మైళ్లు ఉత్తర-తూర్పుగా” ఉంచుతుంది. దాని జనాభా 1,087.²

గెజిటీర్ ఓర్మ్ (Orme) కథనాన్ని అనుసరిస్తుంది.³ ఓర్మ్ ఈ గ్రామాన్ని “కాండోర్” అని పిలిచి, కొండల పాదాల దగ్గర, ఆయన “చాంబోల్” అని పిలిచే గ్రామం నుంచి సుమారు మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉంచుతారు.³ ఫ్రాన్సిస్ (Francis) విశాఖపట్నం గెజిటీర్ యుద్ధాన్ని “రాజమహేంద్రవరానికి సుమారు 35 మైళ్లు తూర్పు-ఈశాన్యంగా, కాండోర్ దగ్గర” ఉంచుతుంది.⁴ ఫ్రెంచి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పేజీ చూడండి.

యుద్ధం

1758 డిసెంబర్ ప్రారంభంలో మార్క్విస్ డి కాన్‌ఫ్లాన్స్ నాయకత్వంలోని ఫ్రెంచివారు పిఠాపురానికి ఈశాన్యంగా ప్రధాన రహదారిపై ఉన్న గొల్లప్రోలులో శిబిరం వేశారు.²⁵ కల్నల్ ఫోర్డ్ నాయకత్వంలోని ఇంగ్లీషువారు విజయనగరం రాజుతో కలిసి దానికి మూడు మైళ్లు ఉత్తరాన ఉన్న చేబ్రోలులో శిబిరం వేశారు.²⁵

9వ తేదీన “తెల్లవారుజామున నాలుగు గంటలకు ఇంగ్లీషు సైన్యం” కాండోర్ వైపు “కదిలింది” అని ఓర్మ్ చెబుతారు.³ ఫోర్డ్ ఫ్రెంచివారిని “వారి అశ్వదళం వారికి పెద్దగా సాయపడని నేలకు” రప్పించాలనుకున్నాడని గెజిటీర్ వివరిస్తుంది.⁵ కాన్‌ఫ్లాన్స్ ఆయనను ఎదుర్కోవడానికి మైదానం దాటి వచ్చాడు. గ్రామం దాటి సుమారు ఒక మైలు దూరంలో సైన్యాలు తలపడ్డాయి.³⁵⁶

ఫ్రెంచి మధ్య భాగం ఏటవాలుగా ముందుకు వచ్చింది.⁷⁸ పొడవైన జొన్న చేను వెనుక దాక్కున్న ఫోర్డ్ యూరోపియన్ దళం దాన్ని అకస్మాత్తుగా దాడి చేసింది.⁷⁸ ఫ్రెంచి సైన్యం మొత్తం చెల్లాచెదురై తన శిబిరానికి, తర్వాత రాజమహేంద్రవరం వైపు పారిపోయింది. అది ముప్పై ఫిరంగులను కోల్పోయింది.⁷⁸ ఫ్రాన్సిస్ ఫోర్డ్ పేజీ చూడండి.

“యుద్ధం జరిగిన చోటు గురించి చాలా ఖచ్చితమైన స్థానిక సంప్రదాయం ఈనాటికీ గ్రామంలో నిలిచి ఉంది” అని గెజిటీర్ జోడిస్తుంది.² పొలాలు దున్నుతున్న గ్రామస్తులకు “పాత కత్తులు, తూటాలు, ఫిరంగి గుండ్లు, తగరపు పాత్రల అవశేషాలు, ఏనుగుల ఎముకలు” దొరికాయి.² సంప్రదాయం యుద్ధభూమిని “ఇంగ్లీషువారి చోటు” అనే అర్థం గల ఆంగ్లేయులపాడు అనే చోట ఉంచింది.²⁹ ఈ చోటు చందుర్తి, వన్నిపూడి మధ్య ఉన్న ఒక మడుగుకు కొంచెం తూర్పు-ఉత్తరంగా ఉంది.²⁹ రాజమహేంద్రవరం, కాకినాడ పేజీలు చూడండి.

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

• తేదీ. ఓర్మ్, గెజిటీర్ చరిత్ర అధ్యాయం 1758 డిసెంబర్ 9 అని ఇస్తాయి.³¹⁰ కానీ చందుర్తి గురించిన తన ప్రవేశికలో గెజిటీర్ ఇచ్చిన యుద్ధ కథనంలోనే సైన్యాలు “పదవ తేదీ తెల్లవారుజామున” కదిలాయి.⁵
• ఫ్రెంచి శిబిరం. ఓర్మ్ దాన్ని గొల్లప్రోలులో ఉంచుతారు.³ ఆ కాలంలో జీవించిన రచయిత కేంబ్రిడ్జ్ “తల్లాపూల్ దగ్గర” అని చెబుతారని గెజిటీర్ గుర్తిస్తుంది. దాన్ని అది తాటిపర్తిగా అర్థం చేసుకుంటుంది.² స్థానిక సంప్రదాయం శిబిరాన్ని పాడుబడిన వోడులపెంట గ్రామంలో ఉంచుతుందని అది జోడిస్తుంది.²

Footnotes

1. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

2. Hemingway, Godavari (1907), p. 227, s.v. Chandurti (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

3. Robert Orme, A History of the Military Transactions of the British Nation in Indostan, Vol. II (Madras reprint, 1861), p. 377 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

4. W. Francis, Madras District Gazetteers: Vizagapatam, Vol. I (1907), p. 34 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

5. Hemingway, Godavari (1907), p. 228 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

6. Orme, Military Transactions, Vol. II (1861), p. 378 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. Orme, Military Transactions, Vol. II (1861), p. 379 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

8. Orme, Military Transactions, Vol. II (1861), p. 382 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

9. Hemingway, Godavari (1907), p. 229 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Hemingway, Godavari (1907), p. 31 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩