ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కళ్యాణి (బసవకళ్యాణ్)

తెలుగు దేశం బయట, కర్ణాటకలోని బీదర్ జిల్లాలో ఉన్న పట్టణం. పూర్వం ఇది నిజాం రాజ్యంలో ఉండేది. మొదటి సోమేశ్వరుడి కాలం నుంచి పశ్చిమ చాళుక్యులకు, వారి తర్వాత కలచురులకు రాజధాని అయిన కళ్యాణ లేదా కళ్యాణపురగా జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ దీన్ని గుర్తించారు. కవి బిల్హణుడి ప్రకారం, మొదటి సోమేశ్వరుడు 'పట్టణాన్ని తయారు చేశాడు'. ఫ్లీట్‌కు అక్కడ ప్రాచీన అవశేషాలు ఏవీ కనిపించలేదు.

కళ్యాణి చాళుక్యుల (పశ్చిమ చాళుక్యుల) రాజధాని కళ్యాణ లేదా కళ్యాణపురను జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) నిజాం రాజ్యంలోని ఈనాటి కళ్యాణిగా గుర్తించారు.1 ఆయన సర్ వాల్టర్ ఎలియట్ (Walter Elliot) చేసిన గుర్తింపును అనుసరించారు. దాన్ని ప్రశ్నించడానికి ఆయనకు ఆధారాలు కనిపించలేదు.1 ఆ చోటు గురించిన ఒక కథనం “ఇప్పుడు అక్కడ ప్రాచీన అవశేషాలు ఏవీ లేవని చూపిస్తుంది” అని ఆయన గుర్తించారు.1

మొదటి సోమేశ్వరుడు కళ్యాణను రాజధానిగా చేశాడు.12 1053 నాటి ఆయన శాసనాలలో ఒకటి దాన్ని రాజధానిగా పేర్కొంటుంది.12 అది ఆయన వారసులకు, వారి తర్వాత కలచురులకు రాజధానిగా కొనసాగింది.12 మొదటి సోమేశ్వరుడు “పట్టణాన్ని తయారు చేశాడు” అని కవి బిల్హణుడు చెబుతాడు.3 దీనికి ఆయన దాన్ని స్థాపించాడని గానీ, రాజధానిగా అభివృద్ధి చేశాడని గానీ అర్థం అని ఫ్లీట్ భావించారు.3

కళ్యాణ అంతకు ముందు బాదామి చాళుక్యులకు రాజధాని అనే ఆలోచనను ఫ్లీట్ తిరస్కరించారు.12 వారి శాసనాలలో గానీ, రాష్ట్రకూటుల శాసనాలలో గానీ ఈ చోటు పేర్కొనబడలేదని ఆయన ఎత్తి చూపారు.12 ఆయన మాటల్లో, “ఆ ఆలోచన పూర్తిగా ఒక పొరపాటు తప్ప మరేమీ కాదు”.12 అయినప్పటికీ, సుమారు 550లో అధికారంలోకి వచ్చిన చాళుక్యులు “కళ్యాణి రాజధానిగా” ఒక రాజ్యాన్ని స్థాపించారని హైదరాబాద్ Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) (1909) చెబుతుంది.4

కళ్యాణిలోని ఒక కన్నడ శాసనం తేదీ 1326 నవంబర్ 10, సుల్తాన్ ముహమ్మద్ తుగ్లక్ పాలన కాలం.5 మధుకేశ్వర లింగాన్ని (శివుడి చిహ్నాన్ని) మళ్లీ ప్రతిష్ఠించి, దాని ఆలయంలో పూజను మళ్లీ ఎలా మొదలుపెట్టారో అది వర్ణిస్తుంది.5 బహావుద్దీన్ గుర్షాస్ప్ తిరుగుబాటు తర్వాత జరిగిన అల్లర్లలో ఆ ఆలయం దెబ్బతింది.5

Footnotes

  1. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 427 and note 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 428 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 440 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. P. B. Desai, introduction to P. Sreenivasachar, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (Andhra Pradesh Government Archaeological Series 3, 1961), p. 31, No. 79 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కళ్యాణి చాళుక్యులు (పశ్చిమ చాళుక్యులు)

సుమారు క్రీ.శ. 973–1189

973లో రాష్ట్రకూటులను పడగొట్టి, సుమారు 1189 వరకు కళ్యాణ (కళ్యాణి) నుండి పాలించిన పశ్చిమ దక్కన్ రాజవంశం. తెలంగాణ వారి రాజ్యంలో భాగం. వారి పాలనా కాలపు కన్నడ శాసనాలు మెదక్ జిల్లాలోని కోరపోలు (973) నుండి అలంపురం, గంగాపురం, కొలనుపాక, హనుమకొండల వరకు ఉన్నాయి. అక్కడ తొలి కాకతీయ నాయకులు, పొలవాస నాయకులు, కందూరు చోడులు వారి సామంతులుగా సేవ చేశారు. వేంగి కోసం వారు ఒక శతాబ్దం పాటు చోళులతో పోరాడారు. 1118 నుండి సుమారు 1126 వరకు ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు అక్కడ రాజుగా గుర్తింపు పొందాడు. 1150లలో కలచూరులు అధికారం తీసుకున్న తర్వాత, 1163లో కాకతీయులు తమ సొంత సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రకటించుకున్నారు.

వ్యక్తులు

మొదటి సోమేశ్వరుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1042–1068

త్రైలోక్యమల్లుడు, ఆహవమల్లుడు అని పిలిచే పశ్చిమ చాళుక్య రాజు. ఆయన దాదాపు 1042 నుంచి 1068 వరకు పాలించి, కళ్యాణ (కళ్యాణి)ని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. ఆయన పాలనలోని శాసనాలు తెలంగాణలోని అలంపురం, బోధన్, కొలనుపాకలలో దొరుకుతాయి. తొలి కాకతీయ నాయకులు మొదటి బేతరాజు, మొదటి ప్రోలరాజు ఆయనకు సేవ చేశారు. చోళులతో ఆయన యుద్ధాలు వేంగి దేశం వరకు చేరాయి. వేంగికి ఆయన పంపిన సైన్యం నాశనమైందని, ఆయన కొడుకులు కూడలసంగమం వద్ద ఓడిపోయారని చోళ శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి. 1068లో ఆయన తుంగభద్రలో మునిగి చనిపోయాడు.

ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1076–1126

త్రిభువనమల్ల అని పిలిచే కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్య రాజు. 1076లో ఆయన తన సోదరుడు రెండవ సోమేశ్వరుని పదవి నుంచి తొలగించి, 1126 వరకు యాభై సంవత్సరాలు పాలించాడు. ఆయన శక శకానికి బదులు తన సొంత చాళుక్య-విక్రమ శకాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఆ కాలపు తెలంగాణ శాసనాలలో చాలా వరకు దానిలోనే తేదీ వేయబడ్డాయి. యువరాజుగా ఆయన వేంగి కోసం చోళులతో, వారి తూర్పు చాళుక్య మిత్రులతో పోరాడాడు. పాలన చివరలో, 1118లో చోళ రాజప్రతినిధి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, వేంగిలో, తీర తెలుగు దేశంలో ఆయనను రాజుగా గుర్తించారు. తెలంగాణలో ఆయన సామంతులలో కాకతీయులు రెండవ బేతరాజు, రెండవ ప్రోలరాజు, కందూరు చోడ నాయకులు ఉన్నారు.

మూడవ సోమేశ్వరుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1126–1138

భూలోకమల్లుడు అని పిలిచే పశ్చిమ చాళుక్య రాజు. ఆయన 1126 నుంచి 1138 వరకు పాలించాడు. విజ్ఞాన సర్వస్వం లాంటి సంస్కృత గ్రంథం మానసోల్లాసం ఆయనకు ఆపాదించబడింది. రాకుమారుడు సోమేశ్వరునిగా ఆయన తెలంగాణలోని కొలనుపాక నుంచి కొల్లిపాకె రాష్ట్రాన్ని పాలించాడు. అక్కడ 1125 నాటి ఒక స్తంభం త్రికళింగ ప్రభువుపై ఆయన విజయాన్ని కీర్తిస్తుంది. ఆయన పట్టాభిషేక దినం, 1127 ఫిబ్రవరి 20న చేసిన దానాలను పటాన్‌చెరులోని ఒక శాసనం నమోదు చేస్తుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 427–428, 440. [Public domain]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 10. [Public domain]
  3. Dr. P. SREENIVASACHAR, M.A., Ph. D. (London) & Prof. P. B. DESAI, M.A., Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 3. KANNADA INSCRIPTIONS OF ANDHRA PRADESH (opens in a new tab), 1961, pp. 31. P. B. Desai's summary of No. 79; paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: