ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు

త్రిభువనమల్ల అని పిలిచే కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్య రాజు. 1076లో ఆయన తన సోదరుడు రెండవ సోమేశ్వరుని పదవి నుంచి తొలగించి, 1126 వరకు యాభై సంవత్సరాలు పాలించాడు. ఆయన శక శకానికి బదులు తన సొంత చాళుక్య-విక్రమ శకాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఆ కాలపు తెలంగాణ శాసనాలలో చాలా వరకు దానిలోనే తేదీ వేయబడ్డాయి. యువరాజుగా ఆయన వేంగి కోసం చోళులతో, వారి తూర్పు చాళుక్య మిత్రులతో పోరాడాడు. పాలన చివరలో, 1118లో చోళ రాజప్రతినిధి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, వేంగిలో, తీర తెలుగు దేశంలో ఆయనను రాజుగా గుర్తించారు. తెలంగాణలో ఆయన సామంతులలో కాకతీయులు రెండవ బేతరాజు, రెండవ ప్రోలరాజు, కందూరు చోడ నాయకులు ఉన్నారు.

ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు 1076–77 నుంచి 1126లోని ఏదో ఒక తేదీ వరకు కనీసం యాభై సంవత్సరాలు పాలించిన చాళుక్య రాజు.1 ఆయన శక శకానికి బదులు తన సొంత చాళుక్య-విక్రమ శకాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పాలనలోని చాలా తెలంగాణ శాసనాలు దానిలో తేదీ వేయబడ్డాయి.234 పాలన చివరలో వేంగిలో కూడా ఆయనను రాజుగా గుర్తించారు.5

యువరాజు

ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు మొదటి సోమేశ్వరుడు, బాచలదేవిల రెండవ కొడుకు.67 ఆయన సోదరులు పెద్దవాడైన రెండవ సోమేశ్వరుడు, మూడవ జయసింహుడు, విష్ణువర్ధన-విజయాదిత్యుడు.89

జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) కవి బిల్హణుని కథనాన్ని అనుసరించారు. బిల్హణుని సంస్కృత కావ్యం విక్రమాంకదేవచరితం విక్రమాదిత్యుని కోసం రాయబడింది. బిల్హణుని ప్రకారం, మొదటి సోమేశ్వరుడు విక్రమాదిత్యుని ఆయన అన్నకు బదులు వారసునిగా చేయాలనుకున్నాడు. కానీ విక్రమాదిత్యుడు నిరాకరించాడు.10 తర్వాత ఆయన వరుస దండయాత్రలకు నాయకత్వం వహించాడు.10 ఆయన చోళులను మళ్లీ మళ్లీ ఓడించి, కాంచిని దోచుకున్నాడని చెబుతారు.10 చివరకు ఆయన గంగకుండం, “తూర్పు చాళుక్యుల రాజధాని వేంగి”, చక్రకోటలను జయించాడని చెబుతారు.10

ఇంటికి తిరిగి వస్తూ ఆయన కృష్ణా నదిపై ఉన్నప్పుడు, తన తండ్రి తుంగభద్రలో మునిగి చనిపోయాడని ఆయనకు తెలిసింది.10 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) బస్తర్ రాష్ట్రంలోని రాజపుర నుంచి వచ్చిన రాగి ఫలకాల దానశాసనంలో అవే విజయాల జాబితాను కనుగొన్నారు.11 దానిలో గంగ, వేంగి రాజ్యాలు, చక్రకోటల విజయం ఉంది.11 వాటిలో చాలా “స్పష్టంగా కల్పితమైనవి” అని సూయెల్ భావించారు.11

చోళ శాసనాలు మరో వైపు చెబుతాయి. సూయెల్ సంక్షిప్తం చేసినట్లు, మొదటి సోమేశ్వరుడు వేంగి దేశంలోకి పంపిన సైన్యాన్ని చోళ రాజు వీరరాజేంద్రుడు ఓడించాడు.12 ఆయన యువరాజులు విక్రమాదిత్యుడు, జయసింహులను తుంగభద్ర దాటి తరిమి, కూడలసంగమం వద్ద ఓడించాడు.12 విక్రమాదిత్యుడు రెండుసార్లు వేంగిపై దండెత్తాడని గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ (1907) చెబుతుంది.13 కానీ చోళ రాజు ఆయనను ఓడించి, అక్కడ ఏడవ విజయాదిత్యుని సింహాసనంపై తిరిగి నిలిపాడు.13

ఆయన రాజు ఎలా అయ్యాడు

తండ్రి మరణం తర్వాత సోదరులు కళ్యాణంలో స్నేహంగా జీవించారని బిల్హణుడు చెబుతాడు. తర్వాత రెండవ సోమేశ్వరుడు చెడు మార్గాలు పట్టాడు. విక్రమాదిత్యుడు తన అనుచరులతో, తమ్ముడు జయసింహునితో వెళ్లిపోయాడు. ఆయన చోళ రాజు కూతురిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.14 మామ మరణం తర్వాత ఆయన తన బావమరిదిని (brother-in-law) చోళ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.14

తర్వాత కొత్త తిరుగుబాటులో బావమరిది చంపబడ్డాడని ఆయనకు తెలిసింది.14 “వేంగి ప్రభువు రాజిగ” కాంచి సింహాసనాన్ని ఆక్రమించాడని కూడా ఆయనకు తెలిసి, ఆయన అతనిపై కవాతు చేశాడు.14 రాజిగ తర్వాత మొదటి కులోత్తుంగుడుగా పేరు పొందిన తూర్పు చాళుక్య యువరాజు.14 రాజిగ రెండవ సోమేశ్వరునితో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు.14 యుద్ధంలో రాజిగ పారిపోయాడు, సోమేశ్వరుడు బందీ అయ్యాడు. విక్రమాదిత్యుడు తనను తాను రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు.14

ఫ్లీట్ ఈ సంఘటనలను 1076 చివరి నాటివిగా చెప్పారు.141 కులోత్తుంగుడు చోళ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని అంతకుముందు ఉంచినట్లు కనిపించే తూర్పు చాళుక్య శాసనాలకు అవి సరిపోవని ఆయన గుర్తించారు.141 తాను విక్రమాదిత్యుని నంగిలి నుంచి మణలూరు మీదుగా తుంగభద్ర వరకు తరిమానని కులోత్తుంగుని శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి.12 ఫ్లీట్ దానిని నంగిలి నుంచి తుంగభద్రపై ఉన్న మణలూరు వరకు తరమడంగా చదివారు.15

1076–77 సంవత్సరాన్ని ఆయన పాలన మొదటి సంవత్సరంగా లెక్కించారు.1 1077 జనవరి 31న ఆయన పట్టాభిషేక ఉత్సవం కోసం చేసిన దానాలను నిజాం రాజ్యంలోని వాడగేరిలో ఉన్న ఒక శాసనం నమోదు చేస్తుంది.1 ఆయన 1126లోని ఏదో ఒక తేదీ వరకు కనీసం యాభై సంవత్సరాలు పాలించాడు.1 తూర్పు చాళుక్య శాసనాలు ఆయనను విక్కల, విక్కిల అంటాయి.1

ఆయన బిరుదు త్రిభువనమల్ల.14 కాకతీయ నాయకుడు రెండవ బేతరాజుకు కూడా అదే బిరుదు ఉంది. బేతరాజు దానిని తన అధిపతి నుంచి తీసుకున్నాడని హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) భావించారు.16

చాళుక్య-విక్రమ శకం

శక శకానికి బదులు చాళుక్య-విక్రమ-కాలం అనే కొత్త శకాన్ని ప్రవేశపెట్టడం ఆయన మొదటి పనులలో ఒకటి అని ఫ్లీట్ రాశారు.2 దాని మొదటి సంవత్సరం ఆయన సొంత పాలన మొదటి సంవత్సరం, 1076–77.2 ఫ్లీట్ అనువదించిన ఒక శాసనంలో, “విక్రమాదిత్య, నంద రాజుల కీర్తి” ఇంకా “ఎందుకు అడ్డంకి కావాలి” అని రాజు అడుగుతాడు.2 తర్వాత “బిగ్గరగా పలికిన ఆజ్ఞతో” ఆయన శక శకాన్ని రద్దు చేసి, “చాళుక్య లెక్క”తో శకాన్ని చేశాడు.2

ఆ శకాన్ని స్వీకరించిన మరే వంశమూ ఫ్లీట్‌కు కనిపించలేదు.2 కానీ విక్రమాదిత్యుని పాలనలోని దాదాపు అన్ని శాసనాలు దానిలో తేదీ వేయబడ్డాయి.2 ఆయన వారసుడు, కొందరు సామంతులు (అధీన పాలకులు) 1126 తర్వాత కూడా దానిని వాడుకలో ఉంచడానికి ప్రయత్నించారు.2 ఆయన పాలనలోని చాలా తెలంగాణ శాసనాలు దానిలో తేదీ వేయబడ్డాయి. అవి అలంపూర్‌లో సంవత్సరం 2 (1078) నుంచి కొలనుపాకలో సంవత్సరం 50 (1125) వరకు ఉన్నాయి.34

ఆరవ విక్రమాదిత్యుని కింద తెలంగాణ

ఆయన పాలనలోని కన్నడ శాసనాలు తెలంగాణ అంతటా దొరుకుతాయి. పాత కొల్లిపాకె అయిన కొలనుపాక కొల్లిపాకె ఏడు వేల రాష్ట్రానికి కేంద్రం.41718 దాని శాసనాలు ఇవి చూపిస్తాయి:41718

  • 1088లో కందూరు చోడ నాయకుడు తొండరస దానిని పాలించడం41718
  • 1104లో రాజు “తన సొంత కొడుకులా చూసుకున్న” పరమార యువరాజు జగద్దేవుడు దానిని పాలించడం41718
  • 1107లో రాజు సేనాపతి అనంతపాలుడు అక్కడి జగద్దేవ-నారాయణ ఆలయానికి దానాలు చేయడం41718
  • 1124–25లో ఆయన కొడుకు యువరాజు సోమేశ్వరుడు ఆ రాష్ట్రాన్ని పాలించడం41718

జగద్దేవుని కొలనుపాక శాసనం, కుమార సోమేశ్వరుని కొలనుపాక స్తంభ శాసనం చూడండి.

పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) జగద్దేవుని పాలనను 1104–1108 నాటిదిగా చెప్పారు.1920 ఆ రాష్ట్రాన్ని ఆయన రాజు ప్రత్యక్ష నియంత్రణలో ఉన్న ప్రాంతంగా వివరించారు.1920 మరో కొడుకు కుమార తైలపుడు 1110 నుంచి తెలంగాణ దక్షిణాన కందూరు వేయి జిల్లాను ఉంచుకున్నాడు.21

చోడ నాయకుడు రెండవ భీముడు “విక్రమ-చక్రవర్తి”, అంటే ఆరవ విక్రమాదిత్యుని నుంచి కందూరునాడు దేశాన్ని పొందాడని ఒల్లాల శాసనం చెబుతున్నట్లు పరబ్రహ్మశాస్త్రి చదివారు.22 రాజు సింహాసనం గెలవడానికి సహాయం చేసినందుకు అది బహుమతి అని ఆయన సూచించారు.22

అలంపూర్లో 1078 నుంచి 1107 వరకు ఆయన పాలనలోని శాసనాలు బ్రహ్మేశ్వర దేవునికి దానాలను నమోదు చేస్తాయి. 1107 నాటి ఒకటి ఆయన పట్టపు రాణి అభినవ-సరస్వతి చేసిన దానాలను నమోదు చేస్తుంది.233 పి. బి. దేశాయి (P. B. Desai) ఈ పేరును చందలదేవి బిరుదుగా వివరించారు.233

ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు అనుమకొండ భూభాగాన్ని కాకతీయ నాయకుడు “త్రిభువనమల్ల” బేతరాజుకు ఇచ్చాడని రాబర్ట్ సూయెల్ రాశారు.24 ఆయన సబ్బి వేయి జిల్లాను బేతరాజుకు ఇచ్చాడని 1908లో కృష్ణశాస్త్రి రాశారు.25 అనుమకొండలోని 1117 నాటి పద్మాక్షి ఆలయ శాసనం బేతరాజు కొడుకు రెండవ ప్రోలరాజు రాజు సామంతునిగా పాలిస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది.26

వేంగి, 1118–1126

పాలన చివరలో విక్రమాదిత్యుని వేంగిలో రాజుగా గుర్తించారు. 1896లో రాసిన ఫ్లీట్ “ద్రాక్షారామం, తెలుగు దేశంలోని ఇతర చోట్లలో ఆరవ విక్రమాదిత్యుని పాలనను సూచించే చాలా శాసనాలను” గుర్తించారు.15 ఈ చోట్లు “పశ్చిమ చాళుక్య రాజ్యపు సాధారణ సరిహద్దులకు బయట” ఉన్నాయి.15 రెండవసారి కాంచిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడనే బిల్హణుని కథనం వాటిని వివరిస్తుందని ఆయన భావించారు.15

దానికి బదులు సూయెల్ వాటిని 1118లో చోళ రాజప్రతినిధి విక్రమ చోళుడు వేంగి నుంచి వెళ్లిపోవడంతో ముడిపెట్టారు.242728 ఆయన ఈ ఆధారాలు ఇచ్చారు:242728

  • 1118 డిసెంబర్ 18 నాటి ఒక శాసనం ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు “వేంగి 14000 దేశాన్ని” పాలిస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది.242728
  • ద్రాక్షారామంలోని శాసనాలు 1120–22, 1123–24లో ఆయన వేంగి దేశాన్ని పాలిస్తున్నట్లు చూపిస్తాయి.242728
  • వేంగిలో కొంత భాగాన్ని పాలించిన వెలనాడు నాయకుడు రాజేంద్ర చోడుడు ఆయన వైపుకు మారాడు.242728

గుంటూరు జిల్లాలోని కొమ్మూరులో అదే నెల, 1118 డిసెంబర్ నాటి ఒక కన్నడ శాసనం సేనాపతి అనంతపాలయ్య “వేంగి పద్నాలుగు వేలను” పాలిస్తున్నాడని చెబుతుంది.29 “1120 నుంచి 1124 వరకు విక్రమాదిత్యుడు వేంగికి తిరుగులేని రాజు” అని గోదావరి గెజిటీర్ చెబుతుంది.5

అత్యంత వివరమైన శాసనం త్రిపురాంతకంలోని 1126 జూన్ నాటి శాసనం.30 ఆయన సేనాపతి అనంతపాలుడు వేంగి పన్నెండు వేలను, ఎమ్మెదలె ఆరు వేలను పాలిస్తున్నాడని అది చెబుతుంది.30 కొండపల్లి మూడు వందలను పాలించిన అనంతపాలుని మేనల్లుడు గోవిందుడు చోళ దేశాన్ని జయించాడని కూడా అది చెబుతుంది.30 ఈ సమయానికి చోళ రాజ్యం వేంగిని, పొరుగు భూములను పశ్చిమ చాళుక్యులకు కోల్పోయిందనడానికి సూయెల్ దీనిని ధ్రువీకరణగా తీసుకున్నారు.31

అనంతపాలుని త్రిపురాంతకం శాసనం చూడండి. గుంటూరు ప్రాంతంలోని 1127 నాటి విక్రమ చోళుని శాసనాలు చోళులు త్వరలోనే కృష్ణాకు దక్షిణాన ఉన్న భూమిని తిరిగి పొందారని సూయెల్‌కు సూచించాయి.32

కుటుంబం, మరణం

ఫ్లీట్ ఆరవ విక్రమాదిత్యుని ఆరుగురు భార్యలను జాబితా చేశారు.3334 వారిలో పట్టపు రాణి లక్ష్మాదేవి, కరాడ్ శిలాహార యువరాజు కూతురు చందలదేవి ఉన్నారు.3334 చందలదేవి ద్వారా ఆయన కొడుకు, బహుశా పెద్ద కొడుకు అయిన జయకర్ణుడు ఆయన కంటే ముందే చనిపోయినట్లు కనిపిస్తుంది.35 ఆయన తర్వాత ఆయన కొడుకు మూడవ సోమేశ్వరుడు వచ్చాడు.35 సూయెల్ ఆయన మరణాన్ని 1126 మార్చి తర్వాత కొద్ది కాలానికి ఉంచారు.31

Footnotes

  1. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 446 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 447 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  3. Desai, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (1961), p. 34, No. 88 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Desai, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (1961), pp. 16–17, Nos. 44–46 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  5. Hemingway, Godavari (1907), p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 438 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 441 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 440 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 454 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 442 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩2 ↩3

  12. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 79 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  13. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 21 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 445 and note 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  15. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 453 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  16. Krishna Sastri, “Anmakonda Inscription of Prola” (1908), p. 260 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Desai, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (1961), p. 18, Nos. 46–48 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  18. Desai, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (1961), p. 19, Nos. 49–50 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  19. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 69. ↩ ↩2

  20. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 70. ↩ ↩2

  21. P. B. Desai, introduction to P. Sreenivasachar, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (Andhra Pradesh Government Archaeological Series 3, 1961), pp. 6–7, Nos. 14–16 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  22. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 65. ↩ ↩2

  23. Desai, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (1961), pp. 33–34, Nos. 86–87 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  24. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 96 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrases quoted. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  25. H. Krishna Sastri, “Anmakonda Inscription of Prola; the Chalukya-Vikrama Year Forty-Two”, Epigraphia Indica IX (1908), p. 258 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. Desai, Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (1961), p. 24, No. 68 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  27. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  28. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 98 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  29. R. Shama Sastry (ed.), South-Indian Inscriptions IX, pt. I (1939), p. 191, Kommuru inscription (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrase quoted. ↩

  30. South-Indian Inscriptions IX, pt. I (1939), p. 214, No. 213 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  31. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 99 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  32. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  33. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 448 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  34. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 449 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  35. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 455 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కళ్యాణి చాళుక్యులు (పశ్చిమ చాళుక్యులు)

సుమారు క్రీ.శ. 973–1189

973లో రాష్ట్రకూటులను పడగొట్టి, సుమారు 1189 వరకు కళ్యాణ (కళ్యాణి) నుండి పాలించిన పశ్చిమ దక్కన్ రాజవంశం. తెలంగాణ వారి రాజ్యంలో భాగం. వారి పాలనా కాలపు కన్నడ శాసనాలు మెదక్ జిల్లాలోని కోరపోలు (973) నుండి అలంపురం, గంగాపురం, కొలనుపాక, హనుమకొండల వరకు ఉన్నాయి. అక్కడ తొలి కాకతీయ నాయకులు, పొలవాస నాయకులు, కందూరు చోడులు వారి సామంతులుగా సేవ చేశారు. వేంగి కోసం వారు ఒక శతాబ్దం పాటు చోళులతో పోరాడారు. 1118 నుండి సుమారు 1126 వరకు ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు అక్కడ రాజుగా గుర్తింపు పొందాడు. 1150లలో కలచూరులు అధికారం తీసుకున్న తర్వాత, 1163లో కాకతీయులు తమ సొంత సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రకటించుకున్నారు.

తంజావూరు చోళులు

సుమారు క్రీ.శ. 985–1268

తమిళ దేశంలోని తంజావూరు, గంగైకొండచోళపురం నుండి పాలించిన చోళ సామ్రాజ్య వంశం. సుమారు 1000 నుండి 12వ శతాబ్దం వరకు వారు తెలుగు దేశంలో చాలా భాగానికి సర్వాధిపతులు. మొదటి రాజరాజు సుమారు 999లో తూర్పు చాళుక్య మొదటి శక్తివర్మను వేంగిలో మళ్లీ నిలిపి, తన కుమార్తెను శక్తివర్మ తమ్ముడు విమలాదిత్యునికి ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడు. మొదటి రాజేంద్రుడు గోదావరి వద్ద వేచి ఉండగా అతని సేనాని గంగ వరకు నడిచాడు. వీరరాజేంద్రుడు బెజవాడ వద్ద పశ్చిమ చాళుక్యులతో పోరాడాడు. 1070లో తూర్పు చాళుక్య వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. అతని కుమారులు 1118 వరకు వేంగిని పాలించారు. పశ్చిమ చాళుక్యుల ఆక్రమణ తర్వాత విక్రమ చోళుడు తీరాన్ని తిరిగి పొందాడు. కానీ 12వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి కృష్ణాకు ఉత్తరాన చోళ పాలన నామమాత్రమైంది. దక్షిణాన నెల్లూరు, పొత్తపి తెలుగు చోడ నాయకులు 1260లలో వంశం అంతమయ్యే వరకు చోళ రాజును అంగీకరించారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 442–455. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts, chapter IV. [Public domain]
  2. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 84–86, 96–99. Paraphrased. [Public domain in India]
  3. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 21–22. [Public domain]
  4. Dr. P. SREENIVASACHAR, M.A., Ph. D. (London) & Prof. P. B. DESAI, M.A., Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 3. KANNADA INSCRIPTIONS OF ANDHRA PRADESH (opens in a new tab), 1961, pp. 11, 15–19, 24, 33–34. P. B. Desai's summaries; paraphrased. [Public domain in India]
  5. R. Shama Sastry (ed.), South-Indian Inscriptions (Texts), Vol. IX, Part I: Kannada Inscriptions from the Madras Presidency (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1939, pp. 191, 214. South-Indian Inscriptions IX, pt. I; paraphrased. [Public domain in India]
  6. E. Hultzsch and Sten Konow (eds.), Epigraphia Indica, Vol. IX (1907–08) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1908, pp. 258, 260. H. Krishna Sastri, Anmakonda inscription of Prola. [Public domain]
  7. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 65, 69–70. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: