ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

శ్రీరంగం

తమిళనాడులోని పాత తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలో, కావేరి ఒడ్డున ఉన్న ఆలయ పట్టణం. దాని రంగనాథ ఆలయంలోని 1317 నాటి ఒక శాసనం కాకతీయ సేనాని దేవరి నాయకుడు తిరువడికున్రంలో సాధించిన విజయాన్ని నమోదు చేస్తుంది. ఆయన సుందర పాండ్యుడిని తిరిగి సింహాసనంపై ఎలా కూర్చోబెట్టాడో కూడా అది నమోదు చేస్తుంది.

A tall white stepped temple gateway tower covered in rows of sculpted figures, under a clear blue sky.
A tall white stepped temple gateway tower covered in rows of sculpted figures, under a clear blue sky. · Richard Mortel from Riyadh, Saudi Arabia (opens in a new tab) · CC BY 2.0 (opens in a new tab)

కాకతీయ శాసనం

తిరుచిరాపల్లి (అప్పుడు ట్రిచినోపోలీ) జిల్లాలోని శ్రీరంగం రంగనాథ ఆలయంలో, దాని చందన మండపం దక్షిణ గోడపై 1317 నాటి దెబ్బతిన్న ఒక శాసనం ఉంది.1 అది తెలుగు భాషలో, గ్రంథ లిపిలో ఉంది.1 కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుడి సేనాని దేవరి నాయకుడు పాండ్యులపై దండెత్తాడని అది నమోదు చేస్తుంది.12

దేవరి నాయకుడు తిరువడికున్రంలో వీర పాండ్యుడిని, కేరళ రాజును ఓడించి, సుందర పాండ్యుడిని వీరధవళంలో ప్రతిష్ఠించాడు.12 ఆ విజయానికి గుర్తుగా ఆయన ఒక దానం చేశాడు. అది స్పష్టంగా రంగనాథ ఆలయానికే.12 శాసనపు ఒక చిన్న ప్రతి దగ్గరలోని తిరువానైక్కావల్ జంబుకేశ్వర ఆలయంలో ఉంది.1 ప్రతాపరుద్రుని శ్రీరంగం శాసనం పేజీ చూడండి.

Footnotes

  1. V. Venkatasubba Ayyar, “Srirangam Inscription of Kakatiya Prataparudra; Saka 1239”, Epigraphia Indica XXVII (1956), p. 304 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Venkatasubba Ayyar, “Srirangam Inscription of Kakatiya Prataparudra” (1956), p. 312 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

మొదటి జటావర్మ సుందర పాండ్యుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1251–1268

1251లో సింహాసనం ఎక్కి, రెండవ పాండ్య సామ్రాజ్యాన్ని శిఖరానికి తీసుకువెళ్లిన మదురై పాండ్య రాజు. హొయసల సోమేశ్వరుని ఓడించినట్లు, కొప్పెరుంజింగుని కోటను పట్టుకున్నట్లు, గండగోపాలుని చంపి కంచిని ఆక్రమించినట్లు, ముదుగూరు దగ్గర తెలుగువారిపై, వారి మిత్రులపై విజయం సాధించి వారిని కృష్ణా వరకు తరిమినట్లు ఆయన శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి. నెల్లూరులో ఆయనకు విజేతగా అభిషేకం జరిగింది. పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి ముత్తుకూరు యుద్ధాన్ని 1263 నాటిదిగా చెప్పి, ఆయన కాకతీయ వరాహంతో నాణేలు ముద్రించాడని జోడిస్తారు. రాబర్ట్ సూయెల్ ఉత్తర దండయాత్రను సందేహించారు.

మురారిరావు ఘోర్పడే

సుమారు క్రీ.శ. 1741–1776

జీతం కోసం పోరాడిన ఘోర్పడే కుటుంబానికి చెందిన మరాఠా సైనికుడు. 1740ల నుంచి 1776లో హైదర్ అలీ కోటను తీసుకునే వరకు ఆయన గుత్తి ప్రభువు. 1741లో మరాఠాలు ఆయనను తిరుచిరాపల్లి పాలకుడిగా వదిలారు. 1740ల మధ్యలో ఆయన దానిని మొదటి నిజాంకు అప్పగించి, దక్కన్ సుబేదార్ కింద గుత్తి నాయకుడిగా అంగీకారం పొందాడు. ఓర్మ్ ఆనాటి అత్యుత్తమ భారతీయ సైనికులుగా భావించిన ఆయన గుర్రపు సైనికులు కర్ణాటక యుద్ధాలలో ముహమ్మద్ అలీ, ఇంగ్లీషువారి తరఫున, మైసూరు తరఫున, ఫ్రెంచి వారి తరఫున పోరాడారు. తర్వాత వారు హైదర్‌కు వ్యతిరేకంగా ఇంగ్లీషువారితో కలిసి పోరాడారు. ఆయన పెనుకొండ, మడకశిరలను నిలుపుకుని, అనంతపురం పాలెగాళ్ల నుంచి కప్పం తీసుకున్నాడు. గుత్తి దీర్ఘ ముట్టడి తర్వాత ఆయన హైదర్‌కు లొంగిపోయి, కబ్బాళదుర్గంలో ఖైదీగా చనిపోయాడు.

శాసనాలు

ప్రతాపరుద్రుని శ్రీరంగం శాసనం

క్రీ.శ. 1317

శ్రీరంగంలోని రంగనాథ ఆలయంలో గ్రంథ లిపిలో ఉన్న 1317 మార్చి 28 నాటి తెలుగు శాసనం. ప్రతాపరుద్రుడి సేనాని దేవరి-నాయకుడు తిరువడికున్రం వద్ద వీర-పాండ్యుడిని, కేరళ రాజు రవివర్మ కులశేఖరుడిని ఓడించాడని అది నమోదు చేస్తుంది. తర్వాత ఆయన సుందర-పాండ్యుడిని తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (1)
  1. B. Ch. Chhabra and N. Lakshminarayan Rao (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXVII (1947–48) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1956, pp. 304, 312. V. Venkatasubba Ayyar. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: