తెలుగు చరిత్రTelugu History

తొలి గ్రంథాలలో ఆంధ్రులు

ఐతరేయ బ్రాహ్మణం, అశోకుని పదమూడవ శిలా శాసనం, పురాణాల రాజుల జాబితాల్లో ఆంధ్రుల ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. ఈ పేజీ ఆ తొలి సంస్కృత, ప్రాకృత ఆధారాలతో పాటు హాలుని ప్రాకృత గాథల కాలాన్ని పరిచయం చేస్తుంది. అప్పటి ఆంధ్రులు తెలుగు మాట్లాడారా అనే ప్రశ్నకు ఆధారాలు ఏమి చెబుతాయో, ఏమి చెప్పలేవో వివరిస్తుంది. ఆంధ్ర అనే పేరు తెలుగు భాషను మొదట ఎప్పుడు సూచించిందో కూడా చూస్తుంది.

సంస్కృత రచయితలు కాలక్రమంలో ఆంధ్ర అనే పేరును తెలుగు ప్రజలకు, వారి భాషకు వాడారు.1 ఆ పేరు దానికంటే చాలా పాతది. అది ఒక వైదిక గ్రంథంలో, అశోకుని ఒక శాసనంలో, పురాణాల రాజుల జాబితాలలో కనిపిస్తుంది.234 ఈ తొలి గ్రంథాలు ఆంధ్రులను ఎక్కడ పేర్కొంటాయో ఈ పేజీ కాలక్రమంలో చెబుతుంది. ఆ ఆంధ్రులు తెలుగు మాట్లాడారా అనే ప్రశ్నకు ఆధారాలు ఏమి చెప్పగలవో కూడా పరిశీలిస్తుంది.56

ఆధారాల గురించి. ఈ పేజీలో ఉదహరించిన తొలి గ్రంథాలలో ఏదీ ఆంధ్రులు ఏ భాష మాట్లాడారో చెప్పదు. ఈ తొలి ఆంధ్రులను తెలుగు ప్రజలతో ముడిపెట్టినవారు ఆధునిక పండితులే; ప్రతి అభిప్రాయం ఎవరిదో ఈ పేజీలో పేర్కొన్నాం. పాణిని, పతంజలి రచనలలో గానీ, కాళిదాసు రఘువంశంలో గానీ ఆంధ్రులను పేర్కొనే భాగం ఈ పేజీ కోసం దొరకలేదు. ఆ రచనల గురించి పండితులు చెప్పిన విషయాలను బదులుగా ఇక్కడ ఇచ్చాం. పురాణాలు ఆంధ్రులు అని పిలిచే శాతవాహన రాజుల కోసం శాతవాహనులు చూడండి. అశోకుని శాసనాల కోసం అశోకుడు చూడండి.

ఐతరేయ బ్రాహ్మణం

ఐతరేయ బ్రాహ్మణం ఋగ్వేదానికి చెందిన వచన గ్రంథం; వైదిక యజ్ఞం అర్థాన్ని, దాన్ని నిర్వహించే పద్ధతులను వివరిస్తుంది.7 మార్టిన్ హాగ్ (Martin Haug) దాన్ని 1863లో, ఎ. బి. కీత్ (A. B. Keith) 1920లో ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు.78

దాని ఏడవ గ్రంథం శునఃశేపుని కథ చెబుతుంది.98 అతన్ని విశ్వామిత్ర మహర్షి తన పెద్ద కుమారుడిగా దత్తత తీసుకున్నాడు.98 మధుచ్ఛందసుని కంటే పెద్దవారైన విశ్వామిత్రుని యాభై మంది కుమారులు అతన్ని అంగీకరించలేదు.98 విశ్వామిత్రుడు వారిని శపించాడు.9

హాగ్ అనువాదంలో, వారి సంతతి “మనుషులలో అత్యంత హీనమైన వర్గాలు” (“the most degraded classes of men”); ఆంధ్రులు, పుండ్రులు, శబరులు, పులిందులు, మూతిబులు అలాంటివారు.9 ఈ జాతులు “సరిహద్దులకు ఆవల పెద్ద సంఖ్యలో నివసిస్తాయి” అని కీత్ అనువాదం చెబుతుంది.8 దస్యులు (వైదిక సమాజానికి బయటి జాతులు) చాలామంది విశ్వామిత్రుని సంతతి అని అది జోడిస్తుంది.8

ఈ తెగలు “ప్రధానంగా నిస్సందేహంగా ఆర్యేతరులు” అని కీత్ ఒక గమనికలో అన్నారు.8 తన ఉపోద్ఘాతంలో ఆయన దీన్ని ఆంధ్రుల గురించిన మొదటి ప్రస్తావన అన్నారు, అయితే “ఆర్యుల కార్యక్షేత్రానికి బయట ఉన్నవారిగా”.2 కథలోని గద్యం దాని పద్యాల కంటే తర్వాతిదని కూడా కీత్ భావించారు.10 ఆయన అభిప్రాయంలో, తప్పుగా చదివిన ఒక పద్యం విశ్వామిత్రుని కుమారుల నుంచి “ఆంధ్రుల పుట్టుక అనే కల్పన” ఏర్పడటానికి సాయపడి ఉండవచ్చు.10

ఈ భాగం కాలాన్ని పండితులు వేర్వేరుగా చెబుతారు. మెక్‌డోనెల్‌ను అనుసరిస్తూ రాప్సన్ ఈ కథ గ్రంథంలోని తర్వాతి భాగంలో ఉందని, ఆ భాగం సుమారు క్రీ.పూ. 500 నాటిది కూడా కావచ్చని పేర్కొన్నారు.11 డి. ఆర్. భండార్కర్‌ను ఉదహరిస్తూ విన్సెంట్ స్మిత్ దాన్ని “క్రీ.పూ. 500 కంటే ముందే నిశ్చయంగా రచించిన” గ్రంథం అన్నారు.12

శాపం గురించిన కథనాలు వివరాలలో విభేదిస్తాయని ఎఫ్. ఇ. పార్జిటర్ (F. E. Pargiter, 1922) గుర్తించారు.13 వాటిలో శునఃశేపుని తిరస్కరించిన కుమారులను విశ్వామిత్రుడు “కుక్క మాంసం తినేవారిగా లేదా మ్లేచ్ఛులుగా” (వెలివేయబడినవారిగా) కమ్మని శపించాడు; ఆంధ్రులు, పుండ్రులు, శబరులు అలాంటివారు.13 దీనికి ఆయన ఐతరేయ బ్రాహ్మణాన్ని, శాంఖాయన శ్రౌత సూత్రాన్ని ఉదహరించారు.13 “హీనులైన” విశ్వామిత్రుల కథలకు బహుశా వేరే అర్థం ఉందని పార్జిటర్ భావించారు. ఆయన అభిప్రాయంలో విశ్వామిత్రుని సంతతిలో కొందరు ఆర్యేతర తెగలకు పురోహితులై, వారి స్థాయికి దిగిపోయారు.13

గ్రంథం స్వయంగా ఈ జాతులను “సరిహద్దులకు ఆవల” అని మాత్రమే ఉంచుతుంది.8 తర్వాతి సాహిత్యం పులిందులను, శబరులను వింధ్య కొండల అడవి తెగలుగా చూపుతుందని ఆర్. జి. భండార్కర్ (R. G. Bhandarkar, 1896) గుర్తించారు.14 “ఈ రోజుల్లో తెలుగు ప్రజలతో గుర్తించబడుతున్న” ఆంధ్రులు గోదావరి నదీముఖం దగ్గర, లేదా బహుశా ఇంకా ఉత్తరాన నివసించారని ఆయన రాశారు.14 వారి నివాసం అప్పుడూ, తర్వాతా కృష్ణా, గోదావరి మధ్య ఉన్న తెలుగు దేశమే అని ఇ. జె. రాప్సన్ (E. J. Rapson) భావించారు.15

వ్యాకరణకర్తలు

పాణిని సంస్కృత వ్యాకరణం చాలా జాతులను, దేశాలను పేర్కొంటుంది. దానిపై కాత్యాయనుడు, పతంజలి రాసిన వివరణలూ అలాగే పేర్కొంటాయి.1416 ప్రతి రచయితకు దక్షిణం ఎంతవరకు తెలుసో చూడటానికి ఆర్. జి. భండార్కర్ ఈ మూడింటినీ పరిశీలించారు.141617

భండార్కర్ ప్రకారం, పాణిని పేర్కొనే అత్యంత దక్షిణ దేశాలు కచ్ఛ, అవంతి, కోసల, కరూశ, కళింగ.1416 దీన్నిబట్టి పాణిని కాలంలో ఆర్యులు వింధ్యలకు దక్షిణాన నివసించలేదని ఆయన భావించారు.16 కాత్యాయనుడు పాండ్యులను, చోళులను, మాహిష్మత్ దేశాన్ని చేరుస్తాడు.1617 భండార్కర్ క్రీ.పూ. 150 నాటివాడిగా చెప్పిన పతంజలి మాహిష్మతి, వైదర్భ, కాంచీపురం (అప్పుడు కాంచీపుర), కేరళను పేర్కొంటాడు.17

ఈ జాబితాలలో దేనిలోనూ ఆంధ్రులు లేరు.141617 ఈ ముగ్గురు వ్యాకరణకర్తలూ ఆంధ్రుల గురించి, వారి దేశం గురించి ఏమీ చెప్పలేదని కె. రాఘవాచార్యులు (K. Raghavacharyulu, 1937) అంటారు.18

అశోకుని పదమూడవ శిలా శాసనం

చక్రవర్తి అశోకుడు క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో తన పదమూడవ శిలా శాసనంలో ఆంధ్రులను పేర్కొన్నాడు. దాని ఒక ప్రతి కర్నూలు జిల్లాలోని ఎర్రగుడి వద్ద చెక్కబడి ఉంది.3 ఆ ప్రతికి డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) చేసిన అనువాదంలో, రాజు సొంత భూములలోని ప్రజలలో ఆంధ్రులు, పౌలిందులు ఉన్నారు. వారు ఆయన ధమ్మ (నైతిక ధర్మం) బోధనను అనుసరిస్తారని శాసనం చెబుతుంది.3

ఇ. హుల్ట్‌ష్ (E. Hultzsch, 1925) అవే మాటలను “ఇక్కడ రాజు భూభాగంలో” (“here in the king’s territory”) అని అనువదించారు.19 “ఆంధ్ర అనేది తూర్పు తీరంలోని తెలుగు ప్రజల పాత పేరు” అని ఆయన రాశారు.19 శాసనంపై తన గమనికలలో ఆయన దాన్ని “తెలుగు దేశానికి, ప్రజలకు పాత పేరు” అన్నారు.20 సామ్రాజ్యంలో ఆంధ్రుల స్థానం గురించి పండితులు వేర్వేరు అభిప్రాయాలు చెప్పారు; వాటిని అశోకుని పేజీలో చూడవచ్చు.319

పురాణాల రాజుల జాబితాలు

పురాణాలు ఐతిహ్యాల, వంశావళుల సంస్కృత సంకలనాలు. వాటిలో చాలా కలియుగ రాజులతో ముగుస్తాయి; వారిలో ఆంధ్రులు ఉన్నారు.214 ఎఫ్. ఇ. పార్జిటర్ 1913లో ఈ జాబితాలను ఇంగ్లీషు అనువాదంతో ప్రచురించారు.4 పురాణాలు ఈ చరిత్రను భవిష్యత్ కాలంలో, ఒక జోస్యంగా చెబుతాయి.21

పార్జిటర్ అనువాదంలో, “ఆంధ్రుడైన సిముకుడు” తన తోటి తెగవారితో కలిసి కణ్వ రాజు సుశర్మపై దాడి చేస్తాడు.4 వారు శుంగుల అధికారంలో మిగిలినదాన్ని నాశనం చేసి రాజ్యాన్ని తీసుకుంటారు.4 తర్వాత జాబితాలో ప్రతి రాజు పేరు, అతను పాలించిన సంవత్సరాలు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు హాలుడు “5 సంవత్సరాలు రాజుగా ఉంటాడు”.4 జాబితా ఇలా ముగుస్తుంది: “ఈ 30 మంది ఆంధ్ర రాజులు 460 సంవత్సరాలు భూమిని అనుభవిస్తారు”.22

మొత్తం కాలం విషయంలో పురాణాలు ఏకీభవించవు. మత్స్య పురాణంలో 460, వాయు పురాణంలో 411, బ్రహ్మాండ, విష్ణు, భాగవతాలలో 456 సంవత్సరాలు పార్జిటర్‌కు కనిపించాయి.23 ఈ వంశం తర్వాత, జాబితాలు వారి సేవకుల వంశానికి చెందిన “7 మంది ఆంధ్రుల”ను పేర్కొంటాయి.22 52 సంవత్సరాలు నిలిచిన “శ్రీపర్వతీయ ఆంధ్రుల”ను కూడా పేర్కొంటాయి.22

ఈ కథనాలు మగధలో గానీ, దాని దగ్గర గానీ రచించిన ప్రాకృత పద్యాలుగా మొదలై, తర్వాత సంస్కృతంలోకి మారాయని పార్జిటర్ భావించారు.21 ఆంధ్రుల భాగాన్ని మొదట సా.శ. 2వ శతాబ్దం చివరలో యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి పాలనలో కూర్చారని సూచించే ఆనవాళ్లు ఆయనకు కనిపించాయి.2124 ఈ వంశాన్ని ఆంధ్రభృత్యులు లేదా శాతవాహనులు అని కూడా పిలిచారని రాప్సన్ గుర్తించారు. శాతవాహన అనేది రాజ కుటుంబపు తెగ పేరు అని ఆయన భావించారు.11 జాబితాలు శాసనాలతో, నాణేలతో ఎలా పోలుతాయో శాతవాహనులు పేజీలో చూడండి.11

సంప్రదాయ సంస్కృత కావ్యం

కాళిదాసు రఘువంశం రఘు మహారాజు దిగ్విజయాలను వర్ణిస్తుంది.25 రాఘవాచార్యుల ప్రకారం, రఘువు వంగులను, ఉత్కలులను, కళింగులను జయించి దక్షిణాన కావేరి వరకు వెళతాడు. అయినా ఆ కావ్యం ఆంధ్రుల పేరును గానీ, వారి రాజు పేరును గానీ ఎక్కడా చెప్పదు.25 కాళిదాసు క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంలో జీవించినా, సా.శ. 4వ శతాబ్దంలో జీవించినా, ఈ మౌనాన్ని వివరించడం కష్టమని రాఘవాచార్యులు భావించారు.25

హాలుని గాథలు, శాతవాహన కాలపు ప్రాకృతం

గాథా సప్తశతి (ఏడు వందల పద్యాలు) చిన్న ప్రాకృత పద్యాల సంకలనం; వాటిలో చాలావరకు ప్రేమ గురించినవి.26 అది పాత మహారాష్ట్రీ మాండలికంలో రాసినదని ఆర్. జి. భండార్కర్ వర్ణించారు.26 దాని మూడవ పద్యం సంకలనకర్తను హాలుడు అని చెబుతుంది; అతన్ని సాధారణంగా శాలివాహనుడు అని పిలుస్తారు.26

పురాణాల జాబితాలు ఆంధ్రులలో హాలుడు అనే రాజును చేరుస్తాయి.4 ఈ హాలుడే బహుశా ఆ గ్రంథాన్ని రచించాడని, లేదా అది అతనికి అంకితం చేయబడిందని భండార్కర్ భావించారు.26 ఈ రాజుల కాలంలోనే ప్రాకృతాన్ని, ముఖ్యంగా మహారాష్ట్రీని, బహుశా మొదటిసారి సాహిత్యానికి వాడారని ఆయన నిర్ధారించారు.26 విన్సెంట్ స్మిత్ కూడా ఆ పద్యాలు “మహారాష్ట్ర ప్రాచీన మాండలికంలో” రాసినవని వర్ణించారు.27

ఆల్బ్రెక్ట్ వెబర్ (Albrecht Weber) 1870లో, 1881లో ఈ పద్యాలను జర్మన్ భాషలో అధ్యయనం చేసి ప్రచురించారు. అవి వింధ్య కొండలను, గోదావరిని తరచూ పేర్కొంటాయని ఆయన 1870లో గుర్తించారు.28 దీని ఆధారంగా ఆయన వాటిని ఈశాన్య దక్కన్‌లో, వింధ్యలకు, గోదావరికి మధ్య, “nach Telinga” (తెలుగు దేశంలో) ఉంచారు.28 1881 నాటికి నర్మద, తపతి నదులను పేర్కొనే మరిన్ని పద్యాలు ఆయనకు దొరికాయి.29 అప్పుడు ఆయన వాటిని వాయువ్య దక్కన్‌లో ఉంచి, ఇంతకు ముందు తాను “ఈశాన్య” అని రాశానని గుర్తించారు.29

ఈ పద్యాలను సంకలనం చేసింది పురాణాల్లోని హాలుడే అని, అతను శాతవాహన కుటుంబపు రాజు అని వెబర్ భావించారు.30 జాబితాల్లో హాలుడు 30 మంది రాజులలో 11వ లేదా 17వ రాజుగా ఉన్నాడని, అతని పాలన ఐదు సంవత్సరాలు లేదా ఒక్క సంవత్సరంగా ఉందని ఆయన గుర్తించారు.31 అలాంటి ఖచ్చితమైన తేదీల విలువ చాలా సందేహాస్పదమని ఆయన హెచ్చరించారు.31

వెబర్ y అని పిలిచిన ఒక పాత వ్యాఖ్యానం, 204వ పద్యంలోని addāa (అద్దం) అనే పదం “tilaṃgā deśī” పదం అని చెబుతుంది.3233 దీని అర్థం తెలుగు పదం అని వెబర్ భావించారు.32 ఆ గమనిక నిజానికి తప్పు, అయినా ఆసక్తికరమైనది అని ఆయన అన్నారు. addāa సంస్కృత ఆదర్శ (అద్దం) నుండి వచ్చిందని ఆయన గుర్తించారు.32

వ్యావహారిక తెలుగు రూపాలు ఆ పద్యాలలో ఉన్నాయని చెబుతారని మాత్రమే కె. ఆర్. సుబ్రమణియన్ (K. R. Subramanian, 1932) ఉదాహరణలు లేకుండా నివేదించారు.34 సా.శ. తొలి శతాబ్దాలలో తెలుగు ఎలా ఉండేదో మనకు తెలియదని కూడా ఆయన రాశారు.35 ఇక్కడ పేర్కొన్న రచయితల్లో ఎవరూ సప్తశతిలో ఏదైనా పదం తెలుగుదేనని అంగీకరించి చూపలేదు. ఈ వాదన జనాదరణ పొందిన రచనలలో కనిపిస్తుంది, కానీ ఈ ఆధారాలు దాన్ని నిర్ధారించవు.3234

రాప్సన్ ఆంధ్ర శాసనాలలో, నాణేలలో వేరే రకమైన సాక్ష్యాన్ని చూశారు. కృష్ణా జిల్లాలో రెండు మాండలికాలు వాడుకలో ఉండేవని ఆయన భావించారు.36 ఒకటి శాసనాల సాధారణ ప్రాకృతం. రెండవది “బహుశా ద్రావిడ అంశాలు కలిగిన” ఒక స్థానిక ప్రాకృతం.36 శక్తికి హకు, శాతకు హాల వంటి పేర్లలో దాని ఆనవాళ్లను ఆయన చూశారు.3637 ఒక గమనికలో ఆయన దాన్ని “ఆంధ్రుల ద్రావిడ ప్రాకృతం” అన్నారు; అందులో సంస్కృత స స్థానంలో హ వస్తుంది.37 తెలుగులో రాసిన తొలి రికార్డుల కోసం భాష, సాహిత్యం చూడండి.

ఆంధ్ర అనేది తెలుగు భాష పేరు ఎప్పుడైంది

సంస్కృత రచయితలు తెలుగును “ఆంధ్ర”, అంటే ఆంధ్రుల భాష, అని పిలుస్తారని రాబర్ట్ కాల్డ్‌వెల్ (Robert Caldwell, 1875) రాశారు.1 ఆయన అభిప్రాయంలో తెలుగు ప్రజలు తొలి కాలం నుండీ ఆంధ్రులు, కళింగులు అనే రెండు జాతులుగా ఉన్నట్లు తోస్తుంది.1

ఆంధ్రను ఒక భాషగా మొదట పేర్కొన్న రచయిత సా.శ. 7వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుడు షువాన్‌జాంగ్ (హ్యూయెన్ త్సాంగ్) అని జి. ఎ. గ్రియర్సన్ (G. A. Grierson, 1906) చెబుతారు.38 ఆంధ్రులకు సొంత భాష ఉండేదని షువాన్‌జాంగ్ చెప్పాడు. అది ఉత్తర భారతదేశపు లిపులకు దగ్గరగా ఉన్న లిపిలో రాయబడేది.381

బహుశా 7వ శతాబ్దానికి చెందిన కుమారిల భట్టు ద్రావిడ భాషలను ఆంధ్ర-ద్రావిడ-భాష అని పిలిచాడు.39 గ్రియర్సన్ ఈ పదాన్ని “ఆంధ్రుల (అంటే తెలుగు), ద్రావిడుల (అంటే తమిళుల) భాష” అని వివరించారు.39 ఈ పదం రెండు వేర్వేరు మాండలికాలను సూచిస్తుందనేది “ఏమాత్రం నిశ్చయం కాదు” అని ఆయన జోడించారు.40

ఈ ఇద్దరు పండితులూ ఆ పేరునే వివరించలేకపోయారు. చాలా వైదిక వ్యక్తి నామాల లాగే ఆంధ్ర కూడా “వివరించడానికి వీలుకానిది” అని కాల్డ్‌వెల్ భావించారు.41 దాని మూలం గురించి ఏమీ తెలియదని గ్రియర్సన్ అన్నారు.6 ఆంధ్ర అనేది తెలుగు దేశానికి పాత ఆర్య పేరు అని ఆయన భావించారు.6 తెలుగును ఆయన “ప్రాచీన ద్రావిడంలోని ఆంధ్ర మాండలికానికి ఉన్న ఏకైక వారసురాలు” అన్నారు.42

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

  • ఐతరేయ బ్రాహ్మణంలోని ఆంధ్రులు తెలుగు ప్రజలేనా? వారు అప్పుడూ, తర్వాతా కృష్ణా, గోదావరి మధ్య ఉన్న తెలుగు దేశంలోనే నివసించారని రాప్సన్ భావించారు.15 స్మిత్ వారిని ఇప్పుడు తెలుగు మాట్లాడేవారు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఒక ద్రావిడ జాతి అన్నారు.12 ఆంధ్రులను “ఈ రోజుల్లో” తెలుగు ప్రజలతో గుర్తిస్తున్నారని మాత్రమే భండార్కర్ రాశారు.14 గ్రంథం వారిని ఆర్యుల కార్యక్షేత్రానికి బయట, సరిహద్దులకు ఆవల ఉన్న జాతులుగా మాత్రమే చూస్తుందని కీత్ చదివారు.28
  • అశోకుని ఆంధ్రులు తెలుగు ప్రజలేనా? హుల్ట్‌ష్ వారిని తూర్పు తీరంలోని తెలుగు ప్రజలతో గుర్తించారు.19 అదే శాసనాన్ని చదివిన సూయెల్ వారిని వింధ్య కొండల దగ్గర ఉంచారు.43 వారు తెలుగువారి పూర్వికులు కాకపోతే వారికి తెలిసిన నివాసమే ఉండదని సుబ్రమణియన్ వాదించారు.34
  • ఆంధ్రులు తెలుగు మాట్లాడారా, ప్రాకృతమా? ఆంధ్రులు తెలుగు కాదు, ప్రాకృతం మాట్లాడారని, వారి పాలన పడమటి నుంచి తూర్పుకు విస్తరించిందని పి. టి. శ్రీనివాస అయ్యంగార్ (1913) అభిప్రాయాన్ని స్మిత్ నివేదిస్తారు.5 సా.శ. 3వ శతాబ్దం తర్వాతే ఆంధ్ర అనేది తెలుగు నేల పేరు అయిందనే ఆయన అభిప్రాయాన్ని సుబ్రమణియన్ నివేదిస్తారు.34 ఆంధ్ర ప్రజలు మొదట ఉత్తర దక్కన్‌లో నివసించారని సర్కార్ వాదించారు.44 కృష్ణా జిల్లాలో ద్రావిడ అంశాలు ఉండే అవకాశమున్న ఒక స్థానిక ప్రాకృతాన్ని రాప్సన్ చూశారు.36
  • పదమూడవ శిలా శాసనంలో ఆంధ్రుల పక్కన ఎవరి పేరు ఉంది? సర్కార్ అనువాదం ఆంధ్రులను పౌలిందులతో జతచేస్తుంది.3 జి. బ్యూలర్ ఆ పేరును పులిందులుగా చదివారు; ఐతరేయ బ్రాహ్మణంలో కూడా వారు ఆంధ్రుల పక్కనే ఉన్నారు.20 హుల్ట్‌ష్ పాలదులు అని చదివి, శాసనపు ఇతర ప్రతులను బట్టి బ్యూలర్ పఠనం సరయ్యే అవకాశం చాలా తక్కువని భావించారు.20
  • హాలుని గాథలు ఎక్కడ పుట్టాయి? 1870లో వెబర్ వాటిని ఈశాన్య దక్కన్‌లో, తెలుగు దేశంలో ఉంచారు.28 1881లో ఆయన వాటిని వాయువ్య దక్కన్‌కు మార్చారు.29

Footnotes

  1. Caldwell, Comparative Grammar (1875), Introduction, p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Arthur Berriedale Keith (tr.), Rigveda Brahmanas: the Aitareya and Kausitaki Brahmanas of the Rigveda (1920), p. 45 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. D. C. Sircar, “Erragudi Edicts of Asoka”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 24, translation of Rock Edict XIII (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Pargiter, Dynasties of the Kali Age (1913), p. 71, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Smith, Early History of India (1924), p. 218 and nn. 1–2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Grierson, Linguistic Survey of India, Vol. IV (1906), p. 576, “Telugu” (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Martin Haug (tr.), The Aitareya Brahmanam of the Rigveda, Vol. II: Translation, with notes (1863), title page (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Keith, Rigveda Brahmanas (1920), p. 307, Aitareya Brahmana VII.18 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  9. Haug, Aitareya Brahmanam, Vol. II (1863), pp. 469–470, Book VII, section 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  10. Keith, Rigveda Brahmanas (1920), p. 65 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. E. J. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka Dynasty, and the “Bodhi” Dynasty (1908), p. xv and n. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Vincent A. Smith, The Early History of India, 4th ed. (1924), p. 217 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. F. E. Pargiter, Ancient Indian Historical Tradition (1922), p. 235 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. R. G. Bhandarkar, “Early History of the Dekkan”, in Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II (1896), p. 138 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  15. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xvi and n. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Bhandarkar, “Early History of the Dekkan” (1896), p. 139 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  17. Bhandarkar, “Early History of the Dekkan” (1896), p. 140 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  18. K. Raghavacharyulu, “The Term Andhra and Early References Thereto”, Journal of the Andhra Historical Research Society X (1937), p. 110 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  19. E. Hultzsch, Corpus Inscriptionum Indicarum, Vol. I: Inscriptions of Asoka (1925), p. xxxix (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  20. Hultzsch, Inscriptions of Asoka (1925), p. 48, Rock Edict XIII (Kalsi), translation and notes 13–14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Pargiter, Dynasties of the Kali Age (1913), p. xxvii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  22. Pargiter, Dynasties of the Kali Age (1913), p. 72, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Pargiter, Dynasties of the Kali Age (1913), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. F. E. Pargiter, The Purana Text of the Dynasties of the Kali Age (1913), p. xiii, note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. Raghavacharyulu, “The Term Andhra and Early References Thereto” (1937), p. 112 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  26. Bhandarkar, “Early History of the Dekkan” (1896), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  27. Smith, Early History of India (1924), p. 220 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Albrecht Weber, Ueber das Saptaçatakam des Hâla (1870), pp. 13–14 (archive.org (opens in a new tab)). In German; summarised. ↩ ↩2 ↩3

  29. Weber, Das Saptaçatakam des Hâla (1881), p. xvi and n. 5 (archive.org (opens in a new tab)). In German; summarised. ↩ ↩2 ↩3

  30. Albrecht Weber, Das Saptaçatakam des Hâla (1881), p. xiv (archive.org (opens in a new tab)). In German; summarised. ↩

  31. Weber, Das Saptaçatakam des Hâla (1881), p. xv (archive.org (opens in a new tab)). In German; summarised. ↩ ↩2

  32. Weber, Das Saptaçatakam des Hâla (1881), text p. 15, notes on verse 204 (archive.org (opens in a new tab)). In German; summarised. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  33. Weber, Das Saptaçatakam des Hâla (1881), pp. xxxvii–xxxviii (archive.org (opens in a new tab)). In German; summarised. ↩

  34. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra (1932), p. 9 and notes (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  35. K. R. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra and the History of Andhra between 225 and 610 A.D. (1932), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  36. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xci (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  37. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. xx, n. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  38. Grierson, Linguistic Survey of India, Vol. IV (1906), p. 580 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  39. G. A. Grierson (ed.), Linguistic Survey of India, Vol. IV: Munda and Dravidian Languages (1906), p. 277 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  40. Grierson, Linguistic Survey of India, Vol. IV (1906), p. 284 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  41. Robert Caldwell, A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages, 2nd ed. (1875), Introduction, p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  42. Grierson, Linguistic Survey of India, Vol. IV (1906), p. 285 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  43. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  44. D. C. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (16)
  1. Martin Haug (ed. and tr.), The Aitareya Brahmanam of the Rigveda, Vol. II: Translation, with notes (opens in a new tab), Government Central Book Depot, Bombay; Trubner and Co., London, 1863, title page, 469–470. [Public domain]
  2. Arthur Berriedale Keith (tr.), Rigveda Brahmanas: the Aitareya and Kausitaki Brahmanas of the Rigveda (Harvard Oriental Series, Vol. 25) (opens in a new tab), Harvard University Press, Cambridge, Mass., 1920, pp. 45, 65, 307. [Public domain]
  3. F. E. Pargiter (ed.), The Purana Text of the Dynasties of the Kali Age, with Introduction and Notes (opens in a new tab), Oxford University Press (Humphrey Milford), London, 1913, xiii, xxvii, 37, 71–72. [Public domain]
  4. F. E. Pargiter, Ancient Indian Historical Tradition (opens in a new tab), Oxford University Press (Humphrey Milford), London, 1922, pp. 235. [Public domain]
  5. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 138–140, 171. R. G. Bhandarkar, Early History of the Dekkan. [Public domain]
  6. K. Raghavacharyulu, The Term Andhra and Early References Thereto, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. X, pts. 1-4 (opens in a new tab), Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, 1937, pp. 110, 112. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 24. D. C. Sircar, 'Erragudi Edicts of Asoka' (No. 1). Paraphrased. [Public domain in India]
  8. E. Hultzsch, Corpus Inscriptionum Indicarum, Vol. I: Inscriptions of Asoka (New Edition) (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, for the Government of India, 1925, xxxix, 48. [Public domain]
  9. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 324. [Public domain in India]
  10. E. J. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka Dynasty, and the 'Bodhi' Dynasty (Catalogue of the Indian Coins in the British Museum) (opens in a new tab), British Museum, London, 1908, xv–xvi, xx, xci. [Public domain]
  11. Vincent A. Smith (rev. S. M. Edwardes), The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest, 4th ed. (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1924, pp. 217–218, 220. [Public domain]
  12. Albrecht Weber, Ueber das Saptaçatakam des Hâla: ein Beitrag zur Kenntniss des Prâkrit (Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes, Vol. V, No. 3) (opens in a new tab), Deutsche Morgenländische Gesellschaft (F. A. Brockhaus), Leipzig, 1870, pp. 13. [Public domain]
  13. Albrecht Weber (ed.), Das Saptaçatakam des Hâla (Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes, Vol. VII, No. 4) (opens in a new tab), Deutsche Morgenländische Gesellschaft (F. A. Brockhaus), Leipzig, 1881, xiv–xvi, xxxvii; text p. 15. [Public domain]
  14. K. R. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra and the History of Andhra between 225 and 610 A.D. (opens in a new tab), Madras (with a foreword by G. Jouveau-Dubreuil), 1932, pp. 8–9. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  15. Robert Caldwell, A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages, 2nd ed. (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1875, pp. 13, 30. [Public domain]
  16. G. A. Grierson (ed.), Linguistic Survey of India, Vol. IV: Munda and Dravidian Languages (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1906, pp. 277, 284–285, 576, 580. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: