మోటుపల్లి అభయ శాసనం

ఇది ఏమిటి

మోటుపల్లి శాసనం కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడి రాజశాసనం.¹² సముద్రం మీదుగా వ్యాపారం చేసే వర్తకులను ఉద్దేశించిన అది తనను తాను అభయ-శాసనం, అంటే “భద్రతకు హామీ ఇచ్చే శాసనం”, అని పిలుచుకుంటుంది.¹² తన తీరంలో బద్దలైన ఓడల సరుకును ఇకపై స్వాధీనం చేసుకోబోమని గణపతిదేవుడు హామీ ఇచ్చాడు.² మామూలు సుంకాలు మాత్రమే తీసుకుంటారు.² కాకతీయ సముద్ర వ్యాపారం గురించి మిగిలి ఉన్న కొద్ది పత్రాలలో ఇది ఒకటి.³

స్తంభం

మోటుపల్లిలోని వీరభద్రస్వామి ఆలయం ముందు ఉన్న మండపంలోని (స్తంభాల మండపంలోని) ఒక స్తంభం నాలుగు వైపులా పాఠం చెక్కి ఉంది.¹ 1914లో ఆ గ్రామం గుంటూరు జిల్లా బాపట్ల తాలూకాలో ఉండేది.¹ హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) అందించిన సిరా ముద్రల నుంచి ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) దాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు.¹ 1909–10 నాటి మద్రాసు శాసన నివేదికలో కృష్ణ శాస్త్రి దాన్ని గుర్తించారు.¹

స్తంభం అంచుల వద్ద కొన్ని అక్షరాలు తప్ప అది బాగా నిలిచి ఉంది.¹ లిపి ఆ కాలపు తెలుగు.¹ 1–152, 166–173 పంక్తులు సంస్కృతంలో, ఎక్కువగా పద్యంలో ఉన్నాయి. 152–166 పంక్తులు తెలుగులో ఉన్నాయి.¹

విషయం

శాసనం కాకతీయుల కుల దైవం స్వయంభూదేవుడి ప్రార్థనతో మొదలవుతుంది.¹ తర్వాత గణేశుడు, సరస్వతి, శివుడి చంద్రవంక, విష్ణువు వరాహావతారంపై శ్లోకాలు వస్తాయి.¹ తర్వాత వంశాన్ని ఇక్ష్వాకు, రాముల సూర్యవంశంలో ఉంచి, దుర్జయుడి వరకు వచ్చే పౌరాణిక వంశావళి వస్తుంది.¹

తర్వాత ఆరుగురు చారిత్రక రాజుల పేర్లు ఉన్నాయి:²

• కేసరి-తటాకం అనే చెరువును కట్టించిన మొదటి ప్రోలరాజు²
• త్రిభువనమల్లదేవుడు²
• రెండవ ప్రోలరాజు²
• రుద్రదేవుడు²
• మహాదేవరాజు²
• గణపతిదేవుడు²

మొదటి ప్రోలుడి పేరు మరే కాకతీయ శాసనంలోనూ లేదని హుల్ష్ గుర్తించారు.² రెండవ రాజు అసలు పేరు బేత అని కృష్ణ శాస్త్రి అభిప్రాయాన్ని కూడా ఆయన అంగీకరించారు.² ఆ అభిప్రాయంలో త్రిభువనమల్ల అనేది ఆయన చాళుక్య సర్వాధిపతి ఆరవ విక్రమాదిత్యుడి నుంచి తీసుకున్న బిరుదు.²

వర్తకులకు హామీ

హుల్ష్ అనువాదంలో దానపత్రం ఇలా పేర్కొంటుంది: “పూర్వం రాజులు సరుకు మొత్తాన్ని, అంటే బంగారం, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రత్నాలు మొదలైనవాటిని, బలవంతంగా తీసుకెళ్లేవారు.”⁴ ఈ సరుకు “ఒక దేశం నుంచి మరో దేశానికి బయలుదేరిన తర్వాత తుపానులకు గురై, బద్దలై, తీరానికి కొట్టుకొచ్చిన ఓడలు, నావలలో తీసుకెళ్లినది.”⁴ రాజు ఇప్పుడు “దయతో, కీర్తి, పుణ్యం కోసం” నిర్ణీత సుంకం తప్ప మిగిలినదంతా వర్తకులు ఉంచుకోవడానికి అనుమతించాడు.⁴

సుంకాలు

తెలుగు భాగం అన్ని ఎగుమతులు, దిగుమతులపై సాధారణ సుంకాన్ని ముప్పైలో ఒక వంతుగా నిర్ణయిస్తుంది.⁵ తర్వాత అది ఈ సరుకులకు ప్రత్యేక రేట్లు ఇస్తుంది:⁵

• గంధం⁵
• దేశీ కర్పూరం, చైనా కర్పూరం, ముత్యాలు⁵
• గులాబీ నీరు, దంతం, పునుగు, కర్పూర తైలం, రాగి, తుత్తునాగం, సీసం, పట్టు దారం, పగడాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు⁵
• మిరియాలు⁵
• పట్టు వస్త్రాలు, మూట చొప్పున⁵
• వక్కలు, లక్ష చొప్పున⁵

గణపతిదేవుడు ఈ శాసన స్తంభాన్ని మోటుపల్లి అని కూడా పిలిచే మహా దేశియక్కొండపట్టణంలో నిలిపాడని ముగింపులోని రెండు సంస్కృత శ్లోకాలు చెబుతాయి.⁵² ఆయన దాన్ని శక 1166 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), క్రోధి సంవత్సరంలో నిలిపాడు. హుల్ష్ దాన్ని క్రీ.శ. 1244–45కు సమానం చేస్తారు.⁵²

ప్రాముఖ్యం

హుల్ష్ ఆ రేవును మార్కో పోలో చెప్పిన “ముత్ఫిలి” రాజ్యంతో ముడిపెట్టారు.⁶ పోలో రాజ్యం మొత్తానికి ఈ పట్టణం పేరు పెట్టాడని ఆయన తర్కించారు.⁶ నావికులకు తన శాసనం కోసం గణపతిదేవుడు ఈ చోటునే ఎంచుకున్నాడని కూడా ఆయన ఎత్తి చూపారు.⁶ పదమూడవ శతాబ్దంలో మోటుపల్లి ఆ రాజ్యపు ప్రధాన రేవు అని ఈ రెండు వాస్తవాలు సూచిస్తాయని హుల్ష్ భావించారు.⁶ హెన్రీ యూల్ (Henry Yule) అంతకు ముందే ముత్ఫిలిని మోటుపల్లిగా గుర్తించారు.⁷

గుర్రాలు, ఏనుగులు, రత్నాలు, లోహాలు ఆ రేవు గుండా వెళ్లాయనడానికి పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) సుంకాల జాబితాను సాక్ష్యంగా చదివారు.⁸ విదేశీయులు మాత్రమే ఈ వ్యాపారం చేశారనే అభిప్రాయానికి వ్యతిరేకంగా ఆయన వాదించారు. ఆ అభిప్రాయాన్ని ఆయన కె. ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి (K. A. Nilakanta Sastri)కి ఆపాదిస్తారు.⁸ నిర్లక్ష్యం జరిగిన ఒక కాలం తర్వాత సముద్ర వ్యాపారాన్ని పునరుద్ధరించడంగా ఆయన ఈ శాసనాన్ని చూశారు.⁸⁹ ఇలాంటి సుంకపు రేవులను కరపట్టణాలు అని పిలిచేవారని ఆయన గుర్తించారు.⁸⁹

సంచికలు

పాఠం, చిత్రపటాలు, దానపత్రపు అనువాదంతో ప్రామాణిక సంచిక హుల్ష్ Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) XII (1914), పుటలు 188–197లో ఉంది.¹ పరబ్రహ్మ శాస్త్రి ప్రధాన భాగపు హుల్ష్ అనువాదాన్ని రేట్లపై వ్యాఖ్యానంతో పునర్ముద్రించారు.¹⁰

Footnotes

1. E. Hultzsch, Motupalli Pillar-Inscription of Ganapatideva, Epigraphia Indica XII (1914), p. 188 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

2. Hultzsch, Motupalli Pillar-Inscription of Ganapatideva (1914), p. 189 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

3. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 254. ↩

4. Hultzsch, Motupalli Pillar-Inscription of Ganapatideva (1914), p. 196 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

5. Hultzsch, Motupalli Pillar-Inscription of Ganapatideva (1914), p. 197 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

6. Hultzsch, Motupalli Pillar-Inscription of Ganapatideva (1914), p. 190 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. Henry Yule and Henri Cordier, The Book of Ser Marco Polo, vol. II (1903), p. 362 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 255–256. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

9. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 257. ↩ ↩²

10. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 254–255. ↩