రాజుల మందగిరి అశోక శాసనం

A close view of a smooth grey rock face in dappled shade, covered with faint rows of small carved letters. · Bharathkumarvaishnava (opens in a new tab) · CC BY-SA 4.0 (opens in a new tab)

రాజుల మందగిరి శాసనం కర్నూలు జిల్లాలో అశోకుడి మొదటి, రెండవ చిన్న శిలా శాసనాల రెండవ ప్రతి. ఎర్రగుడి అశోక శాసనాలు అనే మరింత సంపూర్ణ సముదాయానికి సుమారు 20 మైళ్ల దూరంలో అది దొరికింది. దాని పాఠం ఎర్రగుడి ప్రతిని దగ్గరగా అనుసరిస్తుంది.¹

రెండుసార్లు దొరికిన శాసనం

భారతదేశపు మొదటి సర్వేయర్-జనరల్ కాలిన్ మెకంజీ (Colin Mackenzie) (1754–1821) సర్వే ఈ శాసనాన్ని మొదట గుర్తించింది. మెకంజీ దక్షిణ భారతదేశం అంతటా రాతప్రతులను, శాసనాల నకళ్లను సేకరించారు. తర్వాత మద్రాసులోని ప్రభుత్వ ప్రాచ్య రాతప్రతుల గ్రంథాలయంలో ఉంచిన ఆయన “స్థానిక రికార్డుల” సంపుటం ఒకదానిలో ఒక పాత శాసనం ప్రారంభ భాగపు చేతితో గీసిన నకలు (“చూపు-నకలు”) ఉంది. “పంచపాళయం” జిల్లాలోని రాజుల మందగిరి అనే గ్రామంలో పెద్ద రామలింగ ఆలయ పడమటి ద్వారానికి ఎదురుగా అది ఉందని సంపుటం వర్ణిస్తుంది. ఆ నకలును సుమారు 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో తీశారని డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) భావించారు.²

1946–47లో మద్రాసు న్యాయవాది, చరిత్రకారుడు టి. జి. అరవముతన్ (T. G. Aravamuthan) ఈ చూపు-నకలును ప్రభుత్వ శాసన నిపుణుడికి పంపి, దాని మూలాన్ని మెకంజీ సంపుటంలో గుర్తించారు. కొన్ని అక్షరాలు అశోకుడి శాసనాల అక్షరాల లాగా కనిపిస్తాయని ఆయన గమనించారు. నకలు తీసినవాడు తనకు స్పష్టంగా కనిపించిన అక్షరాలను మాత్రమే గీశాడు, దెబ్బతిన్న వాటికి ఖాళీలు వదలలేదు, కాబట్టి ఆ నకలును చదవలేకపోయారు. అధికారిక గ్రామాల జాబితాలో ఆ పేరు గల గ్రామం కనిపించలేదు. అరవముతన్ బళ్లారి జిల్లా ఆదోని తాలూకాలోని మందిగిరిని సూచించారు. తర్వాత ఆ గ్రామంలో వెతికినా శాసనం దొరకలేదు.²

1952 డిసెంబరులో శాసన శాఖకు చెందిన ఎం. వెంకటరామయ్య (M. Venkataramayya) పత్తికొండ దగ్గర రాజుల మందగిరి అనే చోటు గురించి విన్నారు. తర్వాతి సంవత్సరం ఆయన తిరిగి వచ్చి, 1953 డిసెంబరు 26న అక్కడ శాసనాన్ని కనుగొన్నారు. మెకంజీ నకలుదారు చూసిన శాసనం అదే అని స్పష్టంగా తేలింది.²¹

పరిసరాలు, స్థితి

శాసనం అదే బండపై ఉన్న రామలింగేశ్వర ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం నుంచి సుమారు పది గజాల దూరంలో, ఒక బండ ఉపరితలంలో చెక్కి ఉంది. దగ్గరలో మరో నాలుగు తొలి, మధ్యయుగ శాసనాలు దొరికాయి.¹

దానిలో 15 పంక్తులు ఉన్నాయి. అది ప్రాచీన భారతదేశపు శాసనాలు లేని కొన్ని పోత నాణేలపై కూడా కనిపించే మూడు భుజాల చిహ్నం, ట్రిస్కెలెస్, తో మొదలవుతుంది. ఎర్రగుడి ప్రతి మొదట్లో కూడా అదే చిహ్నం ఉంది. అక్కడ దాన్ని అంతకు ముందు ఒక అక్షరంగా తప్పుగా చదివారు.¹³ రాత చాలా దెబ్బతిన్న స్థితిలో ఉంది. ప్రతి పంక్తిలో దెబ్బతిన్న అక్షరాలు ఉన్నాయి, వాటిలో చాలావరకు గుర్తుపట్టలేనంతగా ఉన్నాయి.¹

లిపి, భాష

లిపి బ్రాహ్మీ. ఎర్రగుడి అక్షరాల లాగే గుండ్రంగా, అజాగ్రత్తగా చెక్కిన అక్షరాలు. ఎర్రగుడి చిన్న శిలా శాసనాల లాగా కాకుండా, ప్రతి పంక్తీ ఎడమ నుంచి కుడికి చదువుతుంది, అక్షర సమూహాలు ఏవీ స్థానం తప్పి లేవు.¹ భాష ప్రాకృతం. సర్కార్ ఆ పాఠాన్ని ఎర్రగుడి రూపానికి దగ్గరి ప్రతిగా భావించారు. రెండు ప్రతులూ “ఇలా చెబుతున్నారు” అనే అర్థంలో హేవహ అనే అసాధారణ రూపాన్ని వాడతాయి. రెండూ ర ధ్వనిని లగా మార్చకుండా ఉంచుతాయి.¹⁴

విషయం

రెండు పాఠాలు చాలా దగ్గరగా ఉన్నందువల్ల, పోయిన అక్షరాలలో చాలావాటిని సర్కార్ ఎర్రగుడి ప్రతి నుంచి పునరుద్ధరించారు. కొన్ని చోట్ల రాజుల మందగిరి ప్రతి కూడా ఎర్రగుడిలోని ఖాళీలను నింపడానికి సాయపడుతుంది.¹³ మొదటి చిన్న శిలా శాసనంలో తాను రెండున్నర సంవత్సరాలకు పైగా బుద్ధుడి ఉపాసకుడిగా ఉన్నానని, ఒక సంవత్సరానికి పైగా ధమ్మం కోసం తీవ్రంగా శ్రమించానని అశోకుడు చెబుతాడు. ధనికులు, పేదలు ఇద్దరూ కృషితో స్వర్గాన్ని చేరవచ్చు. పర్యటనలో 256 రోజుల తర్వాత ఈ ప్రకటన జారీ అయింది.³⁵

రెండవ చిన్న శిలా శాసనం రాజు ఆదేశాలను అధికారుల వరుస ద్వారా కిందికి పంపుతుంది: మహామాత్రుల నుంచి రజ్జుకుడికి, తర్వాత ప్రజలకు, రాష్ట్రికులకు. మహామాత్రులు సీమలకు లేదా జిల్లాల సమూహాలకు అధిపతులని, రజ్జుకులు, రాష్ట్రికులు జిల్లాలను, వాటి ఉపవిభాగాలను పాలించారని సర్కార్ భావించారు. తల్లిదండ్రులకు, పెద్దలకు విధేయులుగా ఉండాలని, ప్రాణుల పట్ల దయ చూపాలని, నిజం మాట్లాడాలని ప్రజలకు చెబుతారు. గురువులు ఈ విధులను తమ శిష్యులకు అందించాలి.⁵⁶

ప్రాముఖ్యం

ఎర్రగుడితో కలిపి, అశోకుడి చిన్న శిలా శాసనాలను పత్తికొండ ప్రాంతంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల నిలిపారని ఈ శాసనం చూపిస్తుంది. తొలి సర్వేలు సాక్ష్యాన్ని ఎలా భద్రపరిచాయో చెప్పడానికి కూడా ఇది ఒక ఉదాహరణ. శాసన నిపుణులు ఆ రాయిని మళ్లీ కనుగొనడానికి సుమారు ఒకటిన్నర శతాబ్దం ముందే మెకంజీ నకలుదారు ఆ శాసనాన్ని నమోదు చేశాడు. సర్కార్ ఆ శాసనాన్ని Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) XXXIలో ప్రచురించారు.²

D. C. Sircar, “Rajula-Mandagiri Inscription of Asoka”, Epigraphia Indica XXXI (1960), p. 212 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸
D. C. Sircar, “Rajula-Mandagiri Inscription of Asoka”, Epigraphia Indica XXXI (1960), p. 211 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
D. C. Sircar, “Rajula-Mandagiri Inscription of Asoka”, Epigraphia Indica XXXI (1960), p. 213 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
D. C. Sircar, “Erragudi Edicts of Asoka”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
D. C. Sircar, “Rajula-Mandagiri Inscription of Asoka”, Epigraphia Indica XXXI (1960), p. 214 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
D. C. Sircar, “Rajula-Mandagiri Inscription of Asoka”, Epigraphia Indica XXXI (1960), p. 215 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజుల మందగిరి వద్ద రాతిపై అశోకుని చిన్న శిలాశాసనంఫోటో · 2014