శార్ఙ్గధరుని శార్ఙ్గపురం శాసనం

ఇది ఏమిటి

దానపత్రం సుమారు 10 × 5½ అంగుళాల ఐదు రాగి రేకులపై చెక్కి ఉంది.¹ చదవలేనంతగా తుప్పు పట్టిన ముద్ర గల ఉంగరానికి అవి గుచ్చి ఉన్నాయి.¹ అన్ని రేకులపై రెండు వైపులా రాత ఉంది. చాలా దానపత్రాలలో లాగా వాటి అంచులు ఎత్తుగా లేవు.¹

మొదటి రేకు మొదటి వైపున ఒకదాని కింద ఒకటిగా చక్రం (చక్రం), శంఖం (శంఖం), వరాహం ఉన్నాయి.¹ శంఖానికి, వరాహానికి మధ్య పెద్ద అక్షరాలలో శ్రీ అని ఉంది.¹ అలన్ బటర్‌వర్త్ (Alan Butterworth), వి. వేణుగోపాల్ చెట్టి (V. Venugopaul Chetty) నెల్లూరు జిల్లా దర్శి విభాగంలోని మన్నేపల్లి ఆలయ పూజారి (అర్చకుడు) నుంచి రేకులను పొందారు.² ఒంగోలు తాలూకా (ఉప జిల్లా)లో శార్ణపురం అనే పల్లె ఉందని వారికి చెప్పారు.²

భాష, తేదీ

లిపి తెలుగు.¹³ దానం చేసిన గ్రామ సరిహద్దులు తప్ప భాష సంస్కృత పద్యం. సరిహద్దులు తెలుగులో ఉన్నాయి.¹³

ఆనంద అనే చక్ర సంవత్సరంలో, ఫాల్గుణ (తపస్య) శుద్ధ దశమి తిథి (చాంద్రమాన దినం), సోమవారం దానం చేశారు.³⁴ శక సంవత్సరాన్ని తెలుగు అంకెలలోనూ, ఒక పద-సంఖ్య పదబంధంలోనూ (సంఖ్యలకు బదులుగా వాడే మాటలలో) 1176 అని ఇచ్చారు.³⁴ సంపాదకులు తేదీని క్రీ.శ. 1254–55లో ఉంచారు.¹

విషయం

మొదటి శ్లోకం విష్ణువు వరాహావతారాన్ని ప్రార్థిస్తుంది.² రెండవది “శ్రీమత్ కాకతి వంశానికి అలంకారమైన రాజు ప్రోలయ” పేరు చెబుతుంది.²

తర్వాతి శ్లోకాలు ప్రోలయ కొడుకును మహాదేవుడి (శివుడి) లాగే ప్రపంచ పాలకుడిగా చేస్తాయి.² లేకపోతే “గణపతిదేవుడే ఆయన కొడుకు ఎలా అయి ఉంటాడు” అని అవి జోడిస్తాయి.² ఈ విధంగా అవి మహాదేవుడు, ఆయన కొడుకు గణపతిదేవుడిని పరిచయం చేస్తాయి.²

8వ శ్లోకం శౌరి సురవరుడి కొడుకు, గణపతి సామంతుడు మాధవుడి పేరు చెబుతుంది.³⁴ 9వ శ్లోకం మాధవుడిని అద్దంకి నగర పాలకుడిగా, శాలంకాయన గోత్రానికి (వంశానికి) చెందిన శార్ఙ్గధరుడి తండ్రిగా చేస్తుంది.³⁴ శార్ఙ్గధరుడికి చక్ర-నారాయణ అనే బిరుదు కూడా ఉండేది.³⁴

“నా ప్రభువుకు ధర్మ పుణ్యం కలుగుగాక” అని పలుకుతూ, శార్ఙ్గధరుడు శార్ఙ్గపురం గ్రామాన్ని, ధన దానంతో పాటు, వేదాలలో పండితులైన బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు.⁴

నలభై ఏడు మంది వాటాదారులను వారి గోత్రాలతో పాటు జాబితా చేశారు.³⁵ మొదటి నలభై రెండు మంది సమాన వాటాలు పొందారు.³⁵ చివరి ముగ్గురిని నిశ్చల భాగినులు అని పిలుస్తారు. సంపాదకులు ఆ పదాన్ని నిశ్చయంగా వివరించలేకపోయారు. దాని అర్థం బహుశా “మారని వాటాదారులు”.³⁵

ప్రతి వాటా ఒక గోచర్మం.³ 28వ శ్లోకం గోచర్మాన్ని 10 నివర్తనాలు (భూమి కొలతలు)గా నిర్వచిస్తుంది.³ అది నివర్తనాన్ని 10 మూరల చొప్పున 30 కడ్డీలుగా నిర్వచిస్తుంది.³

గమనించదగిన విషయాలు

వంశావళి రుద్రదేవుడిని వదిలేసి, ప్రోలయ నుంచి నేరుగా మహాదేవుడు, గణపతికి వెళ్తుంది.² 1926లో సి. ఆర్. కృష్ణమాచార్లు (C. R. Krishnamacharlu) ఈ దానపత్రాన్ని దొరికిన మొదటి కాకతీయ రాగి రేకుల శాసనంగా వర్ణించారు.⁶ శక 1176 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), ఆనంద నాటిది కాబట్టి, రెండవదైన 1260 నాటి గణపతిదేవుని గరవపాడు శాసనం కంటే ఇది ఆరు సంవత్సరాలు పాతదని ఆయన గుర్తించారు.⁶

రేకులపై, గరవపాడు దానపత్రపు ముద్రపై ఉన్న వరాహం కాకతీయ చిహ్నం.⁷ ఆ చిహ్నం ఉన్న శాసనాలలో కృష్ణమాచార్లు ఈ నెల్లూరు దానపత్రాన్ని ఉదహరించారు.⁷

Footnotes

1. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (1905), p. 137, copper-plate No. 17 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Butterworth and Venugopaul Chetty, Nellore Inscriptions, Part I (1905), p. 139, with translation of verses 1–4 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Butterworth and Venugopaul Chetty, Nellore Inscriptions, Part I (1905), p. 138 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

4. Butterworth and Venugopaul Chetty, Nellore Inscriptions, Part I (1905), p. 140, translation of verses 7–15 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

5. Butterworth and Venugopaul Chetty, Nellore Inscriptions, Part I (1905), pp. 141–142, list of donees (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

6. Krishnamacharlu, “The Garavapadu Grant of Ganapatideva” (1926), p. 347 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. C. R. Krishnamacharlu, “The Garavapadu Grant of Ganapatideva; Saka 1182”, Epigraphia Indica XVIII (1926), p. 346, note 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²