ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

గణపాంబ యనమదల శాసనం

గుంటూరు తాలూకాలోని యనమదల వద్ద ఒక స్తంభంపై ఉన్న సంస్కృత, తెలుగు శాసనం. కాకతీయ గణపతిదేవుడి కూతురు, కోట నాయకుడు బేతరాజు భార్య (వితంతువు) గణపాంబ దాన్ని నిలిపింది. తన భర్త, తన తండ్రి పేర్లు పెట్టిన ఆమె శివాలయాలను, అమరావతిలో ఆమె దానాలను అది నమోదు చేస్తుంది. కాకతీయ, కోట వంశాలను అది ఇస్తుంది. సౌమ్య (శక 1172, 1249–50) అనే తేదీ 19వ శతాబ్దపు ఒక నకలులో మాత్రమే మిగిలి ఉంది. దాన్ని ప్రశ్నించారు.

ఇది ఏమిటి

శాసనం పాత కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లా గుంటూరు తాలూకాలోని యనమదల గ్రామంలో ఒక రాతి స్తంభం నాలుగు ముఖాలపై చెక్కి ఉంది.1 1895లో ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) దాన్ని సంపాదకత్వం వహించినప్పుడు, స్తంభం వేణుగోపాల ఆలయంలో పడి ఉంది.1 భద్రత కోసం దాన్ని అక్కడికి తరలించకముందు, గ్రామస్తులు సున్నం నూరడానికి దాన్ని వాడారు.1

గోర్డన్ మెకంజీ (Gordon Mackenzie) తన Kistna District Manual (కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్) (1883)లో కాలిన్ మెకంజీ (Colin Mackenzie) నకలు నుంచి సంక్షిప్త ఆంగ్ల అనువాదాన్ని ముద్రించారు.12 “రాయిపై గ్రామస్తులు సున్నం నూరడం వల్ల కొంత భాగం ఇప్పుడు అరిగిపోయింది” అని ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు.12 శాసనం కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడి కూతురు, కోట నాయకుడు బేతరాజు వితంతువు గణపాంబకు చెందినది.1

విషయం

మొదటి రెండు ముఖాలపై తెలుగు వర్ణమాలలో 25 సంస్కృత శ్లోకాలు ఉన్నాయి.1 అవి గణేశుడికి, వరాహ రూపంలో విష్ణువుకు ప్రార్థనలతో మొదలవుతాయి.1 తర్వాత అవి కాకతీయ వంశాన్ని ఇస్తాయి: ప్రోలుడు, యుద్ధంలో మరణించిన ఆయన కొడుకు మాధవుడు (మహాదేవుడు), గణపతి.1

తర్వాత శ్రీ-ధాన్యాంకపురం (అమరావతి)లో నివసించిన కొన్నటవాడి జిల్లా నాయకులు వస్తారు:1

  • కృష్ణకు దక్షిణాన డెబ్బై అగ్రహారాలను (బ్రాహ్మణ గ్రామాలను) ఇచ్చిన కేతుడు1
  • ఆయన కొడుకు రుద్రుడు1
  • గణపాంబికను పెళ్లి చేసుకున్న రుద్రుడి కొడుకు బేతుడు1

బేతుడి మరణం తర్వాత, ఆమె ధాన్యాంకపురంలో అమరేశ్వర గుడిపై బంగారు శిఖరాలను ఉంచిందని శ్లోకాలు చెబుతాయి.3 తన భర్త పేరు మీద ఆమె బేతేశ్వర అనే శివాలయాన్ని కట్టించింది.3 ఆమె బేనదేవి గ్రామాన్ని దానికి దానంగా ఇచ్చి, పన్నెండు మంది బ్రాహ్మణులను పోషించింది.345 ధాన్యాంకపురంలో ఆమె తన తండ్రి పేరు మీద గణపేశ్వర అనే ఆలయాన్ని కట్టించి, దానికి చింతపాడును దానంగా ఇచ్చింది.345

మూడవ, నాల్గవ ముఖాలపై ఉన్న తెలుగు వచనం చాలావరకు అరిగిపోయింది.3 అది రాణి బిరుదులను పుంలింగంలో ఇచ్చింది.3 వాటిలో “శ్రీమత్ త్రినయన-పల్లవుడి అనుగ్రహంతో పొందిన, కృష్ణవేణ్ణ నది దక్షిణ (ఒడ్డు)పై ఆరు వేల (గ్రామాల) జిల్లా ప్రభువు” ఒకటి.3

స్తంభంపై ఉన్న తర్వాతి మూడు తెలుగు శాసనాలు బేతేశ్వర ఆలయానికి ఆవులను, గొర్రెలను, గేదెలను ఇస్తాయి.6 వాటిలో రెండింటి తేదీలు శక 1192 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), 1196.6 కోట బేతరాజు పేజీ చూడండి.

బేతేశ్వర ఆలయం ఎక్కడ ఉండేది?

యనమదల వద్ద బేతేశ్వర ఆలయాన్ని హుల్ష్ గుర్తించలేకపోయారు.3 శ్లోకంలోని “ఈ నగరంలో” అనే మాటలు అమరావతిని సూచిస్తాయేమో అని ఆయన ఆలోచించారు.6 కానీ ఎవరైనా బరువైన రాతి స్తంభాన్ని అమరావతి నుంచి యనమదలకు మోసుకెళ్లారనేది చాలా అసంభవమని ఆయన భావించారు.6 ఆలయం యనమదలలోనే ఉండేదని ఆయన నిర్ధారించారు.6 ఆయన చింతపాడును అమరావతికి సుమారు పదహారు మైళ్ల దూరంలో, సత్తెనపల్లి తాలూకాలోని చింతపల్లెగా గుర్తించారు.6

తేదీ

తేదీ రాయి నుంచి పోయింది.3 సంవత్సరాన్ని “సౌమ్య శ. శ. 1172” అని ఇచ్చే మెకంజీ సంక్షిప్త అనువాదం నుంచి హుల్ష్ సౌమ్య సంవత్సరమైన శక 1172ను తీసుకున్నారు.37 దాన్ని అనుమానించడానికి హుల్ష్‌కు కారణం కనిపించలేదు.37 గణపాంబ తన తండ్రి జీవించి ఉన్నప్పుడే స్తంభాన్ని నిలిపిందని ఆయన నిర్ధారించారు.37

శక 1173లో బేతుడు ఇంకా జీవించి ఉండి, యనమదలలో ఒక ఆలయాన్ని స్థాపించినట్లు అక్కడి ఒక శాసనం చూపిస్తుందని 1914లో ప్రభుత్వ శాసన నిపుణుడు గుర్తించారు.8 కాబట్టి ఆయన వితంతువు శాసనం శక 1173 కంటే ముందుది కాజాలదని ఆయన వాదించారు.8

అర్థవివరణ

ఇతర శాసనాలతో పాటు ఈ రాయిని ఉపయోగించి మెకంజీ “ధరణికోట జైన రాజుల” జాబితాను రూపొందించారు, అయితే దాన్ని ముందుకు పెట్టడానికి ఆయన సంకోచించారు.9 హుల్ష్ సంచిక గణపాంబ కోట కుటుంబంలోకి పెళ్లి చేసుకోవడానికి ఈ రాయిని ప్రధాన ఆధారంగా చేసింది. రాయి మాధవుడు అని పిలిచే కాకతీయ మహాదేవుడికి కూడా అది ఆయన ఆధారం.13 రంగాచార్య Topographical List (స్థల జాబితా) (1919) తర్వాతి మూడు దానాలను, యనమదలలోని అరవై గ్రామాలకు ఒక పన్ను మినహాయింపును నమోదు చేస్తుంది.10

Footnotes

  1. E. Hultzsch, “Yenamadala Inscription of Ganapamba”, Epigraphia Indica III (1895), p. 94 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14

  2. Mackenzie, Kistna District Manual (1883), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Hultzsch, “Yenamadala Inscription of Ganapamba” (1895), p. 95 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13

  4. Hultzsch, “Yenamadala Inscription of Ganapamba” (1895), translation, p. 102 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Hultzsch, “Yenamadala Inscription of Ganapamba” (1895), translation, p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Hultzsch, “Yenamadala Inscription of Ganapamba” (1895), p. 96 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  7. Mackenzie, Kistna District Manual (1883), Appendix to chapter I, p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1913–14 (G.O. No. 920, Public, 4 August 1914), Part II, para. 40, p. 104 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 768 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. III (1894–95) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1895, pp. 94–103. No. 16, edited and translated by E. Hultzsch. [Public domain]
  2. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 12–14. [Public domain]
  3. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1910-11 to 1914-15 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 104 (report for 1913–14). [Public domain]
  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 768. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: