గణపతిదేవుని నాయనపల్లె శాసనం

బాపట్ల ప్రాంతంలో మోటుపల్లి దగ్గరి నాయనపల్లెలో ఉన్న, 13వ శతాబ్దపు, తేదీ లేని, దెబ్బతిన్న తెలుగు వచన శాసనం. దక్షిణ దండయాత్రలో కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడు నెల్లూరును తగలబెట్టిన బయ్యన, తిక్కనలను చంపాడని అది నమోదు చేస్తుంది. ఆయన చోళ కులోత్తుంగ రాజేంద్ర-చోడుడిని తన వైపు తిప్పుకుని, నెల్లూరు పాలకుడి నుంచి ఏనుగులు పొందాడు. దాని సంపాదకుడు దాన్ని సుమారు 1249 నాటిదిగా నిర్ణయించి, గణపతి తెలుగు చోడ రాజు రెండవ మనుమసిద్ధిని తిరిగి గద్దెనెక్కించిన సాహిత్య కథతో ముడిపెట్టారు.

ఒక్క చూపులో

ఈ దెబ్బతిన్న తెలుగు వచన శాసనం మోటుపల్లి దగ్గరి నాయనపల్లెలో చెన్నకేశవ ఆలయ వెనుక గోడలో కట్టిన ఒక రాయిపై ఉంది. అది 13వ శతాబ్దపు అక్షరాలలో ఉంది. దానికి తేదీ లేదు. దక్షిణ దండయాత్రలో కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడు నెల్లూరును తగలబెట్టిన బయ్యన, తిక్కనలను చంపాడని అది చెబుతుంది.¹

గణపతి కులోత్తుంగ-రాజేంద్ర-చోడుడిని తన వైపు తిప్పుకుని, నెల్లూరు పాలకుడి నుంచి ఏనుగులు పొందాడని కూడా రికార్డు చెబుతుంది. దాని సంపాదకుడు వి. వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ (1956) గణపతి నెల్లూరులో మన్మసిద్ధిని మళ్లీ నిలిపిన సాహిత్య కథతో దాన్ని ముడిపెట్టారు. శాసనంలోని తిక్కనను ఆ రచనలలోని అక్కనగా ఆయన భావించారు.^1,2

వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ కులోత్తుంగ-రాజేంద్ర-చోడుడిని చోళ చక్రవర్తి మూడవ రాజేంద్రునిగా గుర్తించారు. గణపతి సేనాని సామంత భోజుడు కంచిలో కనిపించే సుమారు 1249 నాటికి ఆయన ఆ దండయాత్రను నిర్ణయించారు. ఎన్. వెంకటరమణయ్య దానికి బదులుగా ఆ రాజును అదే పేరు గల ఒక వెలనాడు నాయకుడిగా భావించారు.^1,2,4

రాయి

నాయనపల్లెలోని చెన్నకేశవ ఆలయ వెనుక గోడలో కట్టిన ఒక రాయిపై శాసనం ఉంది.¹ ఆ గ్రామం గుంటూరు జిల్లా బాపట్ల తాలూకాలో, మోటుపల్లికి సుమారు మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉంది.¹ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించినప్పుడు రాయిని పక్కకు తిప్పి గోడలో పెట్టారు. రాత పై భాగాన్ని, కింది భాగాన్ని ఉలితో చెక్కి తొలగించారు.¹ మధ్య భాగం బాగా అరిగిపోయింది. చివరి భాగం కనిపించని ముఖంపై ఉండవచ్చు.¹

అది 13వ శతాబ్దపు అక్షరాలలో, తెలుగు వచనంలో ఉంది. దానికి తేదీ లేదు.¹

విషయం

చదవగలిగినంత వరకు, దక్షిణానికి చేసిన విజయ దండయాత్రలో రాజు గణపతిదేవ-మహారాజు ఈ పనులు చేశాడని శాసనం చెబుతుంది:¹

నెల్లూరును తగలబెట్టిన బయ్యన, తిక్కనలను చంపాడు¹
ద్రావిడ మండలంలోకి వెళ్లి కులోత్తుంగ-రాజేంద్ర-చోడుడిని తన వైపు తిప్పుకున్నాడు¹
నెల్లూరు పాలకుడి నుంచి ఏనుగులను కానుకలుగా పొందాడు¹
శ్రీపర్వతం (శ్రీశైలం)లో భృంగి-మఠం అనే మఠాన్ని (ఆశ్రమాన్ని) కట్టించాడు¹
చైత్రపురం, అంటే మోటుపల్లిలో, ఒక దేవుడిని ప్రతిష్ఠించాడు¹

గణపతి మోటుపల్లిలో ప్రతిష్ఠించిన దేవుడికి నాయనపల్లెలో భూదానాన్ని పోయిన ముగింపు భాగం బహుశా నమోదు చేసి ఉంటుంది.¹

నెల్లూరు పునరుద్ధరణ

సంపాదకుడు వి. వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ (V. Venkatasubba Ayyar) (1956) ఈ శాసనాన్ని తెలుగు సాహిత్య రచనలతో ముడిపెట్టారు.² నెల్లూరు పాలకుడు మన్మసిద్ధిని ఆయన బంధువులు అక్కన, బయ్యన వెళ్లగొట్టారని ఈ రచనలు చెబుతాయి.² వాటిలో మన్మసిద్ధిని తిరిగి గద్దెనెక్కించమని కవి తిక్కన గణపతిని వేడుకున్నాడు.² గణపతి ఆ బంధువులను ఓడించి, నెల్లూరులో మన్మసిద్ధికి పట్టాభిషేకం చేసి, ఆయనకు ఉపదేశం చేయడానికి కొన్ని నెలలు అక్కడ ఉన్నాడని అవి చెబుతాయి.²

శాసనంలోని తిక్కనను సాహిత్య ఆధారాలలోని అక్కనగా వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ భావించారు.² పేరు చెప్పని నెల్లూరు పాలకుడిని ఆయన తిక్కన ఆశ్రయదాత రెండవ మనుమసిద్ధిగా భావించారు.² ఆధునిక చరిత్రకారుడు పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (Parabrahma Sastry) ఈ పఠనాన్ని అనుసరించి, బయ్యన, తిక్కనలను నెల్లూరు రాజభవన అధికారులుగా చేశారు.³

ఏ రాజేంద్ర-చోడుడు?

వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ కులోత్తుంగ-రాజేంద్ర-చోడుడిని చోళ చక్రవర్తి మూడవ రాజేంద్రుడు (చోళ)గా గుర్తించారు.²⁴ గణపతి యుద్ధం లేకుండానే ఆయనతో స్నేహం చేశాడని ఆయన వాదించారు.²⁴ గణపతి సేనాని సామంత భోజుడు కంచిలో కనిపించే సుమారు 1249 నాటికి ఆయన ఆ దండయాత్రను నిర్ణయించారు.²⁴

ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) దానికి బదులుగా ఆ రాజును అదే పేరు గల ఒక వెలనాడు నాయకుడిగా గుర్తించారు, కానీ వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ ఆ అభిప్రాయాన్ని తిరస్కరించారు.¹ గణపతిదేవుడు, కాకతీయులు, పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు పేజీలు చూడండి.

V. Venkatasubba Ayyar, “Nayanapalle Inscription of Ganapatideva”, Epigraphia Indica XXVII (1956), p. 193 and notes (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³
Venkatasubba Ayyar, “Nayanapalle Inscription” (1956), p. 194 and notes (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹
P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 113. Cite-only; paraphrased. ↩
Venkatasubba Ayyar, “Nayanapalle Inscription” (1956), p. 195 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (2)

B. Ch. Chhabra and N. Lakshminarayan Rao (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXVII (1947–48) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1956, pp. 193–197. V. Venkatasubba Ayyar, Nayanapalle Inscription of Ganapatideva (No. 35). Paraphrased. [Public domain in India]

చివరి సవరణ: 2026-10-10