తెలుగు చరిత్రTelugu History

దామోదరం సంజీవయ్య

దామోదరం సంజీవయ్య కర్నూలు జిల్లాకు చెందిన కాంగ్రెస్ నాయకుడు. మద్రాసు, ఆంధ్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వాల్లో సుమారు పదేళ్లు మంత్రిగా పనిచేశారు. 1960 జనవరి నుంచి 1962 మార్చి వరకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు; దేశంలో ఆయనే మొదటి హరిజన (దళిత) ముఖ్యమంత్రి అని జి. వెంకటరామారావు అంటారు. తర్వాత అఖిల భారత కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడయ్యారు. 2001 జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ ఆయనను 'దివంగత దామోదరం సంజీవయ్య'గా పేర్కొంటుంది.

దామోదరం సంజీవయ్య 1960 నుంచి 1962 వరకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన కాంగ్రెస్ నాయకుడు.12 అంతకుముందు ఆయన సుమారు పదేళ్లు మంత్రిగా ఉన్నారు.34 తర్వాత అఖిల భారత కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడయ్యారు.34 కర్నూలు జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ జిల్లా గొప్ప రాజకీయ నాయకుల్లో ఆయన పేరును “Late Sri Damodaram Sanjeevaiah” (దివంగత దామోదరం సంజీవయ్య) అని పేర్కొంటుంది.5

అధికారిక ఇంగ్లీషు పత్రాల్లో ఆయన పేరు D. Sanjivayya, D. Sanjeevayya, D. Sanjeeviah అని రకరకాలుగా కనిపిస్తుంది.67 ఆయన తర్వాతి జీవితం ప్రధానంగా జి. వెంకటరామారావు తెలుగు చరిత్ర గ్రంథం తెలంగాణ చరిత్ర (2014)లో ఉంది.8

మంత్రిగా, 1952–1960

సంజీవయ్య హరిజన (దళిత) కుటుంబంలో పుట్టి, యవ్వనంలో ఎన్నో కష్టాలు పడ్డారని వెంకటరామారావు రాశారు.3 రాజాజీ ద్వారా ఆయనకు అదృష్టం కలిసి వచ్చిందని, రాజాజీ, ప్రకాశం, గోపాలరెడ్డి, సంజీవరెడ్డి మంత్రివర్గాల్లో పదేళ్లు మంత్రిగా ఉన్నారని ఆయన కథనం.3 1952 నవంబర్‌లో ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ కమిటీ సమావేశానికి హాజరైన ఐదుగురు ఆంధ్ర మంత్రుల్లో ఆయన పేరును పి. కృష్ణమూర్తి పేర్కొన్నారు.9

1953 అక్టోబర్ 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు టి. ప్రకాశం ప్రభుత్వంలో సంజీవయ్య మంత్రిగా ప్రమాణం చేశారు.7 1953 నవంబర్ 23న కొత్త ఆంధ్ర శాసనసభ సభ్యుడిగా మంత్రులతో పాటు ప్రమాణం చేశారు.6 శాసనసభలో సహకార శాఖ తరఫున ప్రశ్నలకు ఆయన జవాబులు ఇచ్చేవారు.10 ఉదాహరణకు, 1955 సెప్టెంబర్ 26న ఆ శాఖకు ఐదు ప్రచార వ్యాన్లు ఉన్నాయని సభ్యులకు చెప్పారు.10

1956 ఆగస్టు నాటి సభ్యుల జాబితా ఆయనను మంత్రిగా, రిజర్వుడు స్థానమైన ఎమ్మిగనూరు సభ్యుడిగా చూపిస్తుంది.11 1958 ఆగస్టులో నీలం సంజీవరెడ్డి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో ఆయన కార్మిక, స్థానిక పరిపాలన శాఖల మంత్రి.12

ముఖ్యమంత్రి, 1960–1962

నీలం సంజీవరెడ్డి అఖిల భారత కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా రాష్ట్రం వదిలి వెళ్లారు.8 రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడైన ఎ. సత్యనారాయణరాజు ముఖ్యమంత్రి పదవికి సంజీవయ్య, ఎస్. బి. పి. పట్టాభిరామారావుల పేర్లను ముందుకు తెచ్చారని వెంకటరామారావు రాశారు.138 1960 జనవరిలో సంజీవయ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండో ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణం చేశారు.81 అప్పుడు ఆయన వయసు 38 ఏళ్లు. దేశంలో ఆయనే మొదటి హరిజన ముఖ్యమంత్రి అని వెంకటరామారావు అంటారు.8

ఆయన ప్రభుత్వంలో కె. వి. రంగారెడ్డి ఉప ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.8 తన పదవీకాలంలో సంజీవయ్య స్వతంత్ర నాయకుడిగా ఎదిగారని వెంకటరామారావు రాశారు.3 1962 ఎన్నికల ముందే తాను మళ్లీ ముఖ్యమంత్రి పదవికి పోటీ చేస్తానని ఆయన ప్రకటించారు.3 కానీ ఢిల్లీలోని కాంగ్రెస్ పెద్దలు సంజీవరెడ్డిని పోటీ లేకుండా నాయకుడిగా ఎన్నుకునేలా ఏర్పాటు చేశారు.34

1962 మార్చి 12న సంజీవరెడ్డి నాయకత్వంలో కొత్త మంత్రివర్గం ప్రమాణం చేసింది.2 అందులో సంజీవయ్యకు స్థానం ఇచ్చినా ఆయన చేరలేదని వెంకటరామారావు రాశారు.4

కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు

సంజీవయ్య అఖిల భారత కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.4 స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఆ పదవి చేపట్టిన తెలుగు నాయకుల్లో పట్టాభి సీతారామయ్య, నీలం సంజీవరెడ్డి, కె. బ్రహ్మానందరెడ్డితో పాటు ఆయనను పి. రఘునాథరావు లెక్కిస్తారు.14

కర్నూలు జిల్లాలో పెద్ద చారిత్రక వ్యక్తులు లేరని, కానీ కొద్దిమంది గొప్ప రాజకీయ నాయకులు ఉన్నారని 2001 జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.5 వారిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులుగా పనిచేసిన దివంగత దామోదరం సంజీవయ్య, దివంగత కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డిల పేర్లను అది పేర్కొంటుంది.5

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

  • పదవి చేపట్టిన రోజు. సంజీవయ్య 1960 జనవరి 10న ప్రమాణం చేశారని వెంకటరామారావు చెబుతారు.8 రఘునాథరావు ముఖ్యమంత్రుల జాబితా 1960 జనవరి 11 అంటుంది.1

Footnotes

  1. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), Appendix 3, list of Chief Ministers of Andhra Pradesh, p. 369 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  2. India 1963: A Reference Annual (1963), p. 422, events of 12 March 1962 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 308 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 309 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Kurnool District (2006), p. 26 (PDF p. 67) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. Andhra Legislative Assembly Debates, 23 November 1953, swearing-in of members, p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (1987), p. 161 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  8. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 307 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  9. P. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (Ph.D. thesis, Karnatak University, 1987), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Andhra Legislative Assembly Debates, 26 September 1955, questions and answers, p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Andhra Legislative Assembly Debates, 8 August 1956, list of members, p. vii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Andhra Pradesh Legislative Assembly Debates, Vol. XVII, No. 1 (11 August 1958), “Personnel of the Government of Andhra Pradesh”, p. ii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. G. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 306 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  14. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (Telugu, revised edition 1997), p. 364 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. G. Venkataramarao; C. Narayana Reddy (chief ed.) and J. Chennayya (ed.), Telangana Charitra (తెలంగాణ చరిత్ర) (opens in a new tab), Andhra Saraswata Parishat, Hyderabad, 2014, pp. 306–309. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర), Telugu version of History of Modern Andhra Pradesh (opens in a new tab), Sterling Publishers, New Delhi, 1997, pp. 364, 369. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. P. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (Ph.D. thesis, Department of History and Archaeology, Karnatak University, Dharwad) (opens in a new tab), 1987, pp. 151, 161. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. Andhra Legislative Assembly, Andhra Legislative Assembly Debates, Official Report, Vol. I, No. 1: Monday, 23rd November 1953 (with the index to Vol. I) (opens in a new tab), Andhra Government Press (printed by Gordon Press, Guntur), 1954, pp. 6. [Public domain in India]
  5. Andhra Legislative Assembly, Andhra Legislative Assembly Debates, Vol. IX, No. 1: 26th September 1955 (opens in a new tab), Government of Andhra, 1955, pp. 15. [Public domain in India]
  6. Andhra Legislative Assembly, Andhra Legislative Assembly Debates, 8th August 1956 (opens in a new tab), Government of Andhra, 1956, list of members, p. vii. [Public domain in India]
  7. Andhra Pradesh Legislative Assembly, Andhra Pradesh Legislative Assembly Debates, Official Report, Vol. XVII, No. 1: 11th August 1958 (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, 1958, ii. [Public domain in India]
  8. Research and Reference Division, Ministry of Information and Broadcasting, India 1963: A Reference Annual (opens in a new tab), Publications Division, Delhi, 1963, pp. 422. [Public domain in India]
  9. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Kurnool District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2006, pp. 26. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: