అనియంకభీముడు (తూర్పు గాంగ)

ఆర్. డి. బెనర్జీ రెండవ అనంగభీముడు అని పిలిచిన అనియంకభీముడు, కళింగను ఏలిన అనంతవర్మ చోడగంగుని కొడుకుల్లో చివరివాడు. ముసలితనంలో, సుమారు 1190లో ఆయన రాజయ్యాడు. ఆయన 1198లో చనిపోయాడని బెనర్జీ చెప్పారు. గోదావరికి దక్షిణాన ద్రాక్షారామంలోని ఆయన ఎనిమిదవ సంవత్సరపు శాసనం ఆయనను అనంతవర్మ కొడుకుగా చెబుతుంది. ఆయన తర్వాత ఆయన కొడుకు మూడవ రాజరాజు రాజయ్యాడు. తర్వాతి గాంగ రాజులంతా ఆ కొడుకు వంశం నుంచే వచ్చారు.

ఒక్క చూపులో

అనంతవర్మ చోడగంగుని కొడుకుల్లో చివరగా పాలించినవాడు అనియంకభీముడు. ఆ కొడుకుల్లో తన సొంత కొడుకు వారసుడైనది ఆయనకు మాత్రమే. రాజయ్యే నాటికి ఆయన బాగా ముసలివాడని ఆర్. డి. బెనర్జీ భావించారు.¹

ద్రాక్షారామంలోని ఒక తెలుగు శాసనం, అనంతవర్మ కొడుకైన గాంగ రాజు అనియంకభీమదేవుని ఎనిమిదవ పాలనా సంవత్సరంలో ఇచ్చిన బంగారు దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది.⁵

బెనర్జీ ఆయన పాలనను 1190 నుంచి 1198 వరకు, రాబర్ట్ సూయెల్ 1192 నుంచి 1202 వరకు అన్నారు. పూరీ దేవాలయ చరిత్ర అనంగ భీమదేవునికి 1175–1202 సంవత్సరాలు ఇస్తుంది.^1,2,6

అనియంకభీముడు 12వ శతాబ్దం చివర్లో కళింగను ఏలిన తూర్పు గాంగుల రాజు.¹² అనంతవర్మ చోడగంగుని కొడుకుల్లో చివరగా రాజైనవాడు ఈయనే.¹ ఆయన కొడుకు మూడవ రాజరాజు ద్వారా తర్వాతి గాంగ రాజులందరికీ ఆయన పూర్వీకుడయ్యాడు.¹³

కుటుంబం

ఆర్. డి. బెనర్జీ తన హిస్టరీ ఆఫ్ ఒరిస్సా (1930)లో ఆయనను అనంగభీముడు లేదా రెండవ అనియంకభీముడు అని పిలిచారు.¹ బెనర్జీ వంశ పట్టిక ఆయనను చోడగంగుడు, రాణి లక్ష్మిల కొడుకుగా చూపిస్తుంది.³ ఆయన భార్య పేరు బఘల్లదేవి అని చెబుతుంది.³ ముసలితనంలో రాజ్యాన్ని ఆయనకు అప్పగించిన అన్న రెండవ రాజరాజు తర్వాత ఆయన రాజయ్యాడు.¹

తండ్రిలా కాకుండా దాన శాసనాల్లో ఆయనను అనంతవర్మ అని పిలవలేదని బెనర్జీ గుర్తించారు.¹ చోడగంగుని కొడుకుల్లో సొంత కొడుకు తన తర్వాత సింహాసనం ఎక్కింది ఈయనకు మాత్రమే.¹ ఆ కొడుకు బఘల్లదేవికి పుట్టిన మూడవ రాజరాజు.⁴

పాలన

సుమారు 1190లో రాజయ్యే నాటికి అనియంకభీముడు బాగా ముసలివాడై ఉంటాడని బెనర్జీ భావించారు.¹ పూరీ, కేందుఆపట్న తామ్రశాసనాలు ఆయనకు పదేళ్లు ఇస్తాయి.¹ బెనర్జీ వాటిని అంక సంవత్సరాలుగా లెక్కించారు.¹ అలా అయితే అవి ఎనిమిది నిజమైన సంవత్సరాలు అవుతాయి.¹ ఆయన పాలన శక 1120, అంటే సుమారు 1198లో ముగిసిందని ఆయన కొడుకు శాసనాలు చూపిస్తాయి (శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి).¹ కాబట్టి బెనర్జీ దానిని తొమ్మిదేళ్ల పాలనగా చెప్పారు.¹

ఆయన కాలంలో రెండవ రాజరాజు బావమరిది స్వప్నేశ్వరదేవుడు భువనేశ్వర్‌లో మేఘేశ్వరాలయం కట్టించాడు.¹ ఆయన బ్రాహ్మణ మంత్రి గోవిందుడు తర్వాత చాటేశ్వరంలో ఒక ఆలయం కట్టించాడు.¹

ద్రాక్షారామంలో ఒక శాసనం

ద్రాక్షారామం భీమేశ్వరాలయంలోని ఒక స్తంభంపై ఉన్న తెలుగు శాసనాన్ని వి. రంగాచార్య జాబితా చేశారు.⁵ దాని తేదీ గాంగ రాజు అనియంకభీమదేవ-రావుతు ఎనిమిదవ పాలనా సంవత్సరం.⁵ అది ఆయనను త్రికళింగ రాజరాజదేవుడనే పేరున్న అనంతవర్మ కొడుకుగా చెబుతుంది.⁵ ఒక బంగారు దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది.⁵ ఈ అనంతవర్మను రంగాచార్య చోడగంగుడిగా భావించారు.⁵

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

ఆయన పేరు, సంఖ్య. సూయెల్ పట్టిక ఆయనను అనియంకభీముడు అంటుంది.² బెనర్జీ ఆయనను రెండవ అనంగభీముడు అన్నారు.¹
ఆయన తేదీలు. సూయెల్ 1192–1202 అంటారు.² బెనర్జీ సుమారు 1190 నుంచి 1198 వరకు అంటారు.¹ 1872లో డబ్ల్యు. డబ్ల్యు. హంటర్ ప్రచురించిన పూరీ ఆలయపు తాటాకుల చరిత్ర అనంగ భీమదేవునికి 1175–1202 సంవత్సరాలు ఇస్తుంది.⁶ ఇప్పుడున్న పూరీ జగన్నాథాలయాన్ని ఈ రాజే కట్టించాడని కూడా అది చెబుతుంది.⁶

R. D. Banerji, History of Orissa from the Earliest Times to the British Period, Vol. I (1930), p. 255 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷
Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 358, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³
Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 288, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 258 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 741, Godavari No. 313 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
W. W. Hunter, Orissa, Vol. II (1872), Appendix VII, p. 187 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²

కుటుంబం

పాలన

ద్రాక్షారామంలో ఒక శాసనం

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

Footnotes

సంబంధిత

రాజవంశాలు

తూర్పు గాంగులు (కళింగ గాంగులు)

ఆధారసూచికలు