మూడవ అనంగభీముడు (తూర్పు గాంగ)

మూడవ అనంగభీముడు తూర్పు గాంగుల రాజు. ఆయన కాలానికి ఈ వంశం కళింగతో పాటు ఒడిశాను కూడా ఏలుతోంది.¹² 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో తన తండ్రి మూడవ రాజరాజుకూ, కొడుకు మొదటి నరసింహునికీ మధ్య ఆయన పాలించాడు.¹³ కాకతీయులను గోదావరి అవతలికి వెనక్కి నెట్టినవాడిగా తెలుగు దేశంలో ఆయన గుర్తుండిపోయాడు.⁴

కుటుంబం

ఆర్. డి. బెనర్జీ తన హిస్టరీ ఆఫ్ ఒరిస్సా (1930)లో మూడవ అనంగభీముని మూడవ రాజరాజు కొడుకుగా చెప్పారు.¹ ఆ రాజు ఒక చాళుక్య కుటుంబానికి, బహుశా వేంగి తూర్పు చాళుక్యులకు చెందిన మంకుందదేవిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.¹ మూడవ రాజరాజు 1211 వరకు పాలించాడు.¹

మూడవ అనంగభీముడు కస్తూరాదేవిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. వారి కొడుకు మొదటి నరసింహుడు.⁵ ఆయన కూతురు చంద్రిక పరమర్ది అనే హైహయ రాకుమారుని పెళ్లి చేసుకుంది. అతను ఆమె అన్న మొదటి నరసింహుని తరఫున పోరాడుతూ చనిపోయాడు.⁶ 1278లో, తన అన్న మనవని పాలనలో, ఆమె భువనేశ్వర్‌లో ఒక విష్ణు ఆలయం కట్టించింది.⁶

బెంగాల్, రతన్‌పూర్‌లతో యుద్ధాలు

మూడవ అనంగభీముని కాలంలో ఒడిశా రాజులు “తమ బద్ధకాన్ని వదిలించుకున్నారు” అని బెనర్జీ రాశారు.¹ బెంగాల్ ముస్లిం పాలకులు ఆయన తండ్రి కాలంలోనే ఒడిశాపై మొదటిసారి దాడి చేశారు.⁷¹ ఆయన చాటేశ్వర శాసనం “ఆయన ఒంటరిగా మహమ్మదీయ రాజుతో పోరాడాడు” అని చెబుతుంది.⁸² తన బాణాలతో ఎంతోమంది నేర్పరి యోధులను చంపాడని అంటుంది.⁸² బెంగాల్ పాలకుడు గియాసుద్దీన్ ఇవాజ్ షాతో ఈ యుద్ధం 1212–1222 మధ్య జరిగిందని, ఇవాజ్‌ను వెనక్కి తరిమారని బెనర్జీ భావించారు.⁸²

మూడవ అనంగభీముడు తుమ్మాన రాజులుగా పేరున్న రతన్‌పూర్ కలచురి రాజులతో కూడా పోరాడాడు.² ఉత్తర ఒడిశాలో శాసనాలు దొరికిన మొదటి గాంగ రాజు ఈయనే.² వాటిలో మూడు భువనేశ్వర్ లింగరాజ ఆలయంపై ఉన్నాయి.²³ ఒకదాని తేదీ 1224 జనవరి 9.²³

కాకతీయులతో యుద్ధం

కాకతీయుల, గాంగుల శాసనాల నుంచి పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి కాకతీయులతో జరిగిన యుద్ధ కథను కూర్చారు.⁹⁴ ఆయన కథనంలో గణపతిదేవుని సేనానులు సుమారు 1212లో కళింగపై దండెత్తారు.⁹⁴ వారు గంజాంలోని ఆస్కా ప్రాంతం వరకు వెళ్లారు.⁹⁴

కానీ 1211లో తండ్రి తర్వాత రాజైన మూడవ అనంగభీముడు త్వరలోనే తన దేశాన్ని విడిపించుకుని దక్షిణాన ద్రాక్షారామం వరకు చొచ్చుకువచ్చాడు.⁴ అక్కడి భీమేశ్వరాలయంలోని ఆయన ఎనిమిదవ సంవత్సరపు, అంటే 1217–18 నాటి శాసనం ఆయన తన దేశం త్రికళింగను విడిపించాడని చెబుతుంది.⁴ కాకతీయ సైన్యం ఓడిపోయి గోదావరికి దక్షిణంగా వెనక్కి వెళ్లాల్సి వచ్చిందని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.⁴

ద్రాక్షారామంలోని 1230, 1233 నాటి రెండు శాసనాలు గోదావరికి ఉత్తరాన గాంగ రాజు పట్టును చూపిస్తాయి.⁴ వాటిలో ఒకటి ఆయన సేనాని జస్రాజకుడు వేంగిని చాలా త్వరగా జయించాడని పొగుడుతుంది.⁴ గాంగ సేనాని నిజంగా వేంగిని జయించాడా, లేక కాకతీయులకు వ్యతిరేకంగా కొలను నాయకుడు కేశవదేవునికి సాయం మాత్రమే చేశాడా అనే విషయంలో పరబ్రహ్మశాస్త్రికి స్పష్టత లేదు.⁴ గాంగ సైన్యాలు వెనక్కి వెళ్లాకే, 1240కి కొంచెం ముందు కాకతీయులు కొలను ప్రాంతాన్ని తీసుకున్నారు.¹⁰

ఆలయాలు, మరణం

గోవిందుడు అనే బ్రాహ్మణుడు కట్టించిన శివాలయాన్ని చాటేశ్వర శాసనం నమోదు చేస్తుంది.³ గోవిందుడు గానీ రాజు గానీ పూరీలో విహార భవనాలు కట్టించారని, బంగారు తులాపురుష దానం (తన బరువుకు సమానమైన బంగారాన్ని దానం చేయడం) చేశారని, రోడ్లు, చెరువులు వేయించారని అది చెబుతుంది.³ బెనర్జీ అనంగభీముని మరణాన్ని 1238లో ఉంచారు.³ ఆయన తర్వాత ఆయన కొడుకు మొదటి నరసింహుడు రాజయ్యాడు.³ ఆయనను బెనర్జీ ఈ వంశపు “రెండవ గొప్ప రాజు” అన్నారు.³

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

• ఆయన తేదీలు. బెనర్జీ 1211–1238 అంటారు.¹³ పరబ్రహ్మశాస్త్రి కూడా ఆయన పట్టాభిషేకాన్ని 1211లోనే ఉంచారు.⁴ సూయెల్ పట్టిక 1219–1253 అంటుంది.¹¹ ఆయనతో కలిసిపోయేలా ఒక మూడవ రాజరాజును 1219–1235లో ఉంచుతుంది.¹¹
• ఆయన సంఖ్య. బెనర్జీ, పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయనను మూడవ అనంగభీముడు అంటారు.¹⁴ వి. రంగాచార్య మొదటి నరసింహుని తండ్రిని రెండవ అనంగభీముడు అన్నారు.¹² 1230, 1233 నాటి ద్రాక్షారామ శాసనాల రాజును పరబ్రహ్మశాస్త్రి అనియంకభీముడని కూడా పేర్కొన్నారు.⁴

Footnotes

1. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 259 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

2. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 261 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 262 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

4. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 111. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

5. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 263 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

6. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 267 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. R. D. Banerji, History of Orissa from the Earliest Times to the British Period, Vol. I (1930), p. 258 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 260 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

9. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 109–110. ↩ ↩² ↩³

10. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 112. ↩

11. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 358, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

12. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. III (1919), p. 1666, Vizagapatam No. 5 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩