రెండవ రాజరాజు (తూర్పు గాంగ)

రెండవ రాజరాజు 12వ శతాబ్దం చివర్లో కళింగను ఏలిన తూర్పు గాంగుల రాజు.¹² అనంతవర్మ చోడగంగుని కొడుకుల్లో ఒకరి తర్వాత ఒకరు రాజులైనవారిలో ఈయన ఒకడు.¹ ఆయన శాసనాలు ఇప్పటి శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని ముఖలింగంలో ఉన్నాయి.³⁴ ఈ పేరున్న రాజు శాసనం ఒకటి గోదావరికి దక్షిణాన ఉన్న ద్రాక్షారామంలో కూడా ఉంది.³⁴

కుటుంబం

ఆర్. డి. బెనర్జీ తన హిస్టరీ ఆఫ్ ఒరిస్సా (1930)లో రెండవ రాజరాజును చోడగంగుడు, రాణి చంద్రలేఖల కొడుకుగా చెప్పారు.¹ ఆయన అన్నలు మధుకామార్ణవుడు, రాఘవుడు ఆయనకంటే ముందు పాలించారు.¹ ఆ ఇద్దరూ చాలావరకు కొడుకులు లేకుండానే చనిపోయారని, అందుకే సింహాసనం రాజరాజుకు దక్కిందని బెనర్జీ భావించారు.¹

రెండవ రాజరాజు సురమను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.¹ ఆమె భువనేశ్వర్‌లో మేఘేశ్వరాలయం కట్టించిన స్వప్నేశ్వరదేవుని సోదరి.¹³ ముసలితనంలో రాజరాజు రాజ్యాన్ని తన తమ్ముడు అనియంకభీమునికి అప్పగించాడు.³

తేదీలు

ఆయన శాసనాల్లోని తేదీల నుంచి బెనర్జీ ఆయన పాలనా కాలాన్ని లెక్కించారు:¹³

• శక 1092, అంటే సుమారు 1170లో ఆయన రాజయ్యాడు (శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి)¹
• ఆయనకు తెలిసిన తొలి తేదీ శక 1093, అంటే సుమారు 1171, ఆయన మూడవ సంవత్సరం అని శాసనం చెబుతుంది¹
• ఆయనకు తెలిసిన చివరి తేదీ శక 1110, అంటే సుమారు 1188¹
• శక 1112, అంటే సుమారు 1190లో ఆయన పాలన ముగిసింది, అప్పటికే ఆయన తమ్ముడు సింహాసనంపై ఉన్నాడు¹³

ఆయన వారసుల పూరీ, కేందుఆపట్న తామ్రశాసనాలు ఆయనకు 25 ఏళ్ల పాలన ఇస్తాయి.¹ ఈ సంఖ్యను అంక లెక్కలో చెప్పారని బెనర్జీ భావించారు.⁵¹ పాలనా సంవత్సరాలను లెక్కించే ఈ ఒడిశా పద్ధతిలో కొన్ని సంవత్సరాలను వదిలేస్తారు.⁵¹ రాబర్ట్ సూయెల్ పట్టిక (1932) ఆయన పాలనను 1166–67 నుంచి 1192 వరకు అంటుంది.²

శాసనాలు

రెండవ రాజరాజు శాసనాలు ముఖలింగంలో మాత్రమే దొరికాయని బెనర్జీ రాశారు.³ ద్రాక్షారామం భీమేశ్వరాలయంలోని లోపలి ప్రాకారపు ద్వారం దగ్గర ఒక స్తంభంపై గాంగ రాజు రెండవ రాజరాజు సంస్కృత శాసనం ఉందని వి. రంగాచార్య జాబితా చేశారు.⁴ అది ఆయనను చోళగంగుని కొడుకైన అనియంకభీముని కొడుకుగా చెబుతుంది.⁴ మొంకన అనే సేనాని పేరు కూడా చెబుతుంది.⁴ ఈ రాజరాజు సుమారు 1167లో రాజయ్యాడని రంగాచార్య భావించారు.⁴

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

• ఆయన తండ్రి. బెనర్జీ, సూయెల్ రెండవ రాజరాజును చోడగంగుని కొడుకుగా, అనియంకభీమునికి అన్నగా చెబుతారు.¹³² రంగాచార్య జాబితా చేసిన ద్రాక్షారామ శాసనం మాత్రం గాంగ రాజు రెండవ రాజరాజును అనియంకభీముని కొడుకుగా చెబుతుంది.⁴
• ఆయన తేదీలు. సూయెల్ 1166–67 నుంచి 1192 వరకు అంటారు.² బెనర్జీ 1170 నుంచి 1190 వరకు అంటారు.¹

Footnotes

1. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 254 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷

2. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 358, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Banerji, History of Orissa, Vol. I (1930), p. 255 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 744, Godavari No. 350 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

5. R. D. Banerji, History of Orissa from the Earliest Times to the British Period, Vol. I (1930), p. 253 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²