బద్దెన

బద్దెన 13వ శతాబ్దంలో కాకతీయ రాణి రుద్రమదేవి కాలంలో జీవించిన తెలుగు చోడ నాయకుడు.¹ రాజు ఎలా పాలించాలో వివరించే ఒక పద్య గ్రంథాన్ని ఆయన రాశాడు.¹ వేమన పద్యాల తర్వాత తెలుగులో అత్యంత ప్రసిద్ధ నీతి పద్యాల సమూహమైన సుమతీ శతకాన్ని కూడా సంప్రదాయం ఆయనకే ఆపాదిస్తుంది.¹² ఆయన నిజంగా దానిని రాశాడా అనేది అనిశ్చితం.²³

నాయకుడు, రాజనీతిపై ఆయన గ్రంథం

పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో బద్దెన కాలాన్ని 1261 నుంచిగా చెప్పారు.¹ రుద్రమదేవి పాలనలో ఆయనను “ఒక ఆంధ్ర చోడ చిన్న సామంత నాయకుడు” అన్నారు.¹ ఆయన భూమి వారు “షట్సహస్ర”, అంటే ఆరు వేలు అని పిలిచే ప్రాంతం.¹

ఆయన గ్రంథం నీతిశాస్త్ర ముక్తావళి (రాజనీతి శాస్త్రపు ముత్యాల హారం).¹ దాని పదిహేను అధ్యాయాలు రాజుల కర్తవ్యాలను, అధికారుల ఎంపికను వివరిస్తాయని వారు రాశారు.¹ న్యాయం, ప్రభుత్వ పనులు, దేశ రక్షణ గురించి కూడా అవి చెబుతాయి.¹

అంతకు ముందు ఒక రాజు ఇదే విషయంపై రాశాడు. వారు మొదటి ప్రతాపరుద్రుడు అని పిలిచే కాకతీయ రాజు సంస్కృతంలో, తెలుగులో నీతిసారము రాశాడని చెంచయ్య, భుజంగరావు చెబుతారు.⁴ వారి కథనంలో బద్దెన ఆ రాజును “ఈ పరంపరలో తన పూర్వుడిగా” పేర్కొంటాడు.⁴ రుద్రదేవుడు చూడండి.

సుమతీ శతకం

శతకం అంటే దాదాపు వంద పద్యాల సమూహం. ప్రతి పద్యం ఒకే మాటలతో ముగుస్తుంది.⁵⁶ ఈ శతకంలోని ప్రతి పద్యం “సుమతీ” అనే పేరుతో ముగుస్తుంది.³ చెంచయ్య, భుజంగరావు దానిని “తెలుగు పాఠశాలల్లో అత్యంత విస్తృతంగా చదివే నీతి పాఠ్యపుస్తకాలలో ఒకటి” అన్నారు.¹ వారి అభిప్రాయంలో ఈ పుస్తకం, వేమన పద్యాలు తెలుగు బాలురకు నీతి శిక్షణ ఇచ్చాయి.¹⁷

తెలుగుపై కృషి చేసిన ఇంగ్లీషు పండితుడు చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్ (Charles Philip Brown) 1852లో ఇదే చెప్పారు.⁸ ఆయన సుమతీ పద్యాలను “నీతిని బోధించేవి: వీటిని అన్ని గ్రామ పాఠశాలల్లో బోధిస్తారు” అని వర్ణించారు.⁸ 1829 నాటి తన వేమన పద్యాల పుస్తకంలో, సుమతీ సంకలనానికి చెందినవని తాను భావించిన కొన్ని పద్యాలను ఆయన వదిలేశారు.⁹

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

సుమతీ శతకాన్ని ఎవరు, ఎప్పుడు రాశారనే విషయంలో ఆధారాలు ఏకీభవించవు.

• 13వ శతాబ్దంలో బద్దెన. రెండు చోట్ల చెంచయ్య, భుజంగరావు “బెద్దన్న”ను దాని రచయితగా పేర్కొన్నారు.¹⁰¹ అక్కడ కూడా ఆయన “రచయిత అని చెబుతారు” అని మాత్రమే వారు అన్నారు.¹
• అనిశ్చితం. తర్వాతి అధ్యాయంలో అదే చరిత్రకారులు దాని రచయిత ఎవరో “ఖచ్చితంగా తెలియదు” అని రాశారు.² అక్కడ వారు సాధారణంగా చెప్పే రచయితను బెద్దన్న కాకుండా “పెద్దన” అని పేర్కొన్నారు.²
• బహుశా 15వ శతాబ్దం. పి. టి. రాజు (P. T. Raju) తన Telugu Literature (తెలుగు సాహిత్యం) (1944)లో భద్రభూపతి అని పిలిచే బద్దెన పేరునే చెప్పారు.¹¹ కానీ తన సంకలనంలో ఆయన ఆ పద్యాలను ప్రశ్నార్థకంతో 15వ శతాబ్దం నాటివిగా చెప్పారు.³ వాటి కాలం, రచయిత గురించి “చాలా వివాదం” ఉందని ఆయన గుర్తించారు.³

Footnotes

1. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 56 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

2. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 99 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Raju, Telugu Literature (1944), pp. 105–106 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 51 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 97 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

6. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 98 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 57 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Charles Philip Brown, A Dictionary, Telugu and English (1852), p. xiii (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Charles Philip Brown (tr.), The Verses of Vemana (1911 reprint of the 1829 edition), preface, PDF p. 5 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

10. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 23 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

11. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 29 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩