ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

బల్వంత్ రావు మెండ్లే

పీష్వా బాలాజీ బాజీరావు మరాఠా సేనాధిపతి. కప్పం వసూలు చేయడానికి 1757లో ఆయనను కర్ణాటకలో ఉంచారు. 1757 సెప్టెంబర్ 24న ఆయన కడప దగ్గర కడప, కర్నూలు నవాబులను ఓడించాడు. కడప నవాబు చనిపోయాడు. మరాఠాలు గుర్రంకొండ, పుంగనూరులను తీసుకున్నారు. తర్వాత ఆయన కడప ప్రాంతం దాటి తీరానికి దండెత్తాడు. వెంకటగిరి, కాళహస్తి జమీందారుల నుంచి కప్పం తీసుకున్నాడు. నెల్లూరు ఎదుట ఆయనకు డబ్బు ఇచ్చి వెనక్కి పంపారు. 1760 డిసెంబర్‌లో పానిపట్‌లో ఆయన చనిపోయాడు.

బల్వంత్ రావు గణపత్ మెండ్లే 1750లలో కర్ణాటకలో పీష్వా బాలాజీ బాజీరావు అధికారి.12 గ్రాంట్ డఫ్ (Grant Duff) ఆయనను “బుల్వంత్ రావు గుణపత్ మెండ్లీ” అంటారు.12 1757–58లో ఆయన దండయాత్రలో మరాఠాలు రాయలసీమలో కోటలను సంపాదించారు.34 నెల్లూరు మాన్యువల్ తెలుగు తీరం వరకు ఆయన సైన్యాన్ని అనుసరిస్తుంది.34 తెలుగు దేశంలో మరాఠాలు చూడండి.

కర్ణాటక, 1756–1757

1756లో పీష్వా సావనూరు నవాబుతో యుద్ధంలో ఉన్నాడు.5 “బుల్వంత్ రావు మెండ్లీ చొరవ ద్వారానే” ఘోర్పడేలను నవాబుతో మిత్రత్వం నుంచి దూరం చేశారని గ్రాంట్ డఫ్ చెప్పారు.5

1757 మొదట్లో పీష్వా శ్రీరంగపట్టణం (అప్పుడు సెరింగపటం)పైకి దండెత్తి మైసూరు నుంచి కప్పం తీసుకున్నాడు.61 ఆయన పూనాకు తిరిగి వెళ్లినప్పుడు, “ఈ పురాతన భూభాగాలను లొంగదీయడానికి బుల్వంత్ రావు మెండ్లీని పెద్ద సైనిక దళంతో ఉంచారు”.61 ఇవి మైసూరులోని షాహాజీ పాత జిల్లాలు.61 చౌత్, సర్దేశ్‌ముఖి అనేవి ఆదాయంలో వాటా కోసం మరాఠాలు కోరిన హక్కులు. “ఆర్కాటు నుంచి చౌత్, సర్దేశ్‌ముఖి వసూలు చేయడానికి కొంత విచక్షణాధికారంతో” కూడా ఆయనను ఉంచారు.61

ఆయన కడప నవాబుకు చెందిన హోస్కోటెను తీసుకున్నాడు, ముళబాగిలును పొందాడు.61 బాకీ చౌత్‌ను రెండు లక్షల నగదుతో, రెండున్నర లక్షల ఆదాయ కేటాయింపులతో తీర్చేలా ఆయన ఆర్కాటు నవాబును బలవంతం చేశాడు.61

కడప దగ్గర యుద్ధం

కడప, సావనూరు, కర్నూలు నవాబులు, గుత్తికి చెందిన మరాఠా మురారిరావు పీష్వా సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా ఒక కూటమి కట్టారు.7 1757 సెప్టెంబర్ 24న బల్వంత్ రావు కడప (అప్పుడు కడ్డపా) దగ్గర కడప, కర్నూలు నవాబులతో పోరాడి గెలిచాడని గ్రాంట్ డఫ్ రాశారు.7 “కర్పా నవాబు చనిపోయాడు, ఆయన రాజధానిని దోచుకున్నారు” అని ఆయన చెప్పారు.7

కానీ నవాబు దాయాది, వారసుడు అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ “ఇంకా దేశాన్ని కాపాడుతూ, మరాఠాలు కేటాయించగలిగిన దానికంటే చాలా ఎక్కువ కాలం వారిని నిమగ్నం చేశాడు”.7 బల్వంత్ రావు “ఫిబ్రవరి నెల వరకు కడప జిల్లాలలో గానీ, పాలెగాళ్ల నుంచి కప్పాలు వసూలు చేస్తూ గానీ ఆగిపోయాడు” అని గ్రాంట్ డఫ్ జోడించారు.8

1757లో “బలవంత రావు నాయకత్వంలోని మరాఠాలు కడప జిల్లాను ఆక్రమించారు, కడప పట్టణం దగ్గర పఠాన్ నాయకులపై నిర్ణయాత్మక యుద్ధం గెలిచారు” అని గ్రిబుల్ (Gribble) కడప మాన్యువల్ చెబుతుంది.9 కానీ ఆ విజయం “చాలా తాత్కాలికమైనదిగానే కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే మరుసటి సంవత్సరం స్వదేశంలో అల్లర్ల కారణంగా బలవంత రావును వెనక్కి పిలిపించారు”.9

గుర్రంకొండ అప్పగింత ఈ యుద్ధంతో ముడిపడి ఉంది.310 “గుర్రంకొండను అప్పగించి మరాఠాలను వెనక్కి పంపింది బహుశా ఈ సందర్భంలోనే” అని 1915 నాటి కడప గెజిటీర్ చెబుతుంది.310 1757లో పుంగనూరు పాలెగాడు (స్థానిక నాయకుడు) కడప నవాబు పక్షాన పోరాడుతూ చనిపోయాడని ఉత్తర ఆర్కాటు మాన్యువల్ చెబుతుంది.310 తర్వాత “పుంగనూరుతో సహా ఆయన సుబాలో సగాన్ని మరాఠాలు తీసుకున్నారు”.310 కడప నవాబు “గుర్రంకొండను అప్పగించి మరాఠా దండయాత్రను వెనక్కి పంపాడు” అని మాత్రమే విల్క్స్ (Wilks) చెబుతారు.11 గుర్రంకొండ, పుంగనూరు చూడండి.

తెలుగు తీరానికి

నెల్లూరు మాన్యువల్ ఓర్మ్ (Orme)ను అనుసరిస్తుంది.4 యుద్ధం తర్వాత అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ “బలమైన సిద్ధవటం కోటలోకి వెళ్లిపోయాడు” అని అది చెబుతుంది.4 బలవంత రావు తన ప్రధాన సైన్యంతో తూర్పున కడప ప్రాంతం దాటి దండెత్తి, దానిని మూడు భాగాలుగా విభజించాడు:4

  • ఒకటి బొమ్మరాజు పాలెగాడిపైకి వెళ్లింది
  • రెండవది “వెంకటగిరి, కాళహస్తి జమీందారులపైకి” వెళ్లింది
  • మూడవ దానితో ఆయన నెల్లూరు ఎదుట కనిపించాడు4

ఆయన జమీందారుల (భూస్వాముల) నుంచి ఆరు సంవత్సరాల కప్పం కోరాడు.4 ఆర్కాటు నవాబు వారి నుంచి ఒక సంవత్సరానికి మాత్రమే వసూలు చేశాడు.4 నెల్లూరు తిరుగుబాటు పాలకుడు నజీబుల్లా “ఆయన ఆశించినంత మొత్తం ఇచ్చి ఆయనను వెనక్కి పంపాడు”.4 ఉత్తరానికి పంపిన సైన్యం వెంకటగిరి, కాళహస్తి పట్టణాలను దోచుకుంది. తర్వాత పీష్వా ఆదేశాలతో మరాఠాలు వెనక్కి వెళ్లారు.4

కడపకు తిరిగి వెళ్తూ బలవంత రావు “అబ్దుల్ నబీ ఖాన్‌తో ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నాడు, దేశాన్ని వారి మధ్య సమానంగా పంచుకోవాలని అంగీకరించాడు” అని మాన్యువల్ చెబుతుంది.4 ఇదే దండయాత్రలోని అంతకు ముందటి మరాఠా సైన్యానికి ఆయన ప్రతినిధి నాయకత్వం వహించాడు. మాన్యువల్ ఆయనను “అర్మేట్ రావు” అంటుంది.12 అది కర్ణాటక కప్పం కోరింది. “ప్రధానంగా ఇంగ్లీషువారు ఇచ్చిన డబ్బుతో” దానిని వెనక్కి పంపారు.12 నెల్లూరు, శ్రీకాళహస్తి చూడండి.

పానిపట్

అహ్మద్ షా దుర్రానీపై దండయాత్రలో బల్వంత్ రావు పీష్వా దాయాది సదాశివ రావు భావుకు దివాన్‌గా ఉత్తరానికి వెళ్లాడు.2 1760 డిసెంబర్ 23న పానిపట్‌లో ఆఫ్ఘన్ శ్రేణుల ఎదుట జరిగిన పోరాటంలో ఆయన రోహిల్లా నాయకుడు నజీబ్-ఉద్-దౌలాపై దాడి చేశాడని గ్రాంట్ డఫ్ చెప్పారు.2 తర్వాత “విజయ క్షణంలో” బల్వంత్ రావు “చీకటి పడిన తర్వాత తుపాకీ గుండుతో కాల్చబడ్డాడు”.2 ఆయన “కర్ణాటక నుంచి కప్పం వసూలు చేసిన, 1757లో మిస్టర్ పిగట్ ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు జరిపిన అదే అధికారి” అని గ్రాంట్ డఫ్ ఒక పాదసూచికలో గుర్తించారు.2

Footnotes

  1. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 147 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Boswell, Nellore District (1873), p. 455 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  5. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 93 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), pp. 101–102 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  7. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 104 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 105 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 95 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. Arthur F. Cox, rev. Harold A. Stuart, Madras District Manuals: North Arcot, Vol. II (1894), p. 408 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, Vol. II (1817), p. 11 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District (1873), p. 454 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. II (opens in a new tab), Longmans, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1826, pp. 93, 101–105, 147. [Public domain]
  2. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 44. [Public domain]
  3. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1875, pp. 95. [Public domain]
  4. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras, 1873, pp. 454–455. [Public domain]
  5. Arthur F. Cox (rev. Harold A. Stuart), Madras District Manuals: North Arcot, Vol. II (new edition) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1894, pp. 408. [Public domain]
  6. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, London, 1817, pp. 11. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: