బమ్మెర పోతన

బమ్మెర పోతన సంస్కృత భాగవత పురాణాన్ని తెలుగులోకి అనువదించాడు.¹ తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), ఎం. భుజంగరావు (M. Bhujanga Rao) ఆయనను “పదిహేనవ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో అత్యుత్తమ కవి” అన్నారు.¹ వారు ఆయన కాలాన్ని దాదాపు 1400 నుంచి 1475 వరకుగా చెప్పారు.¹

వారు ఆయనను నియోగి బ్రాహ్మణుడిగా, శివభక్తుడిగా వర్ణించారు.¹ వరంగల్, కడప (అప్పుడు కడ్డపా) జిల్లాలోని ఒంటిమిట్ట రెండూ ఆయన జన్మస్థలం తామేనని చెప్పుకుంటాయని వారు గుర్తించారు.¹ ఆయన భాగవతం శ్రీరాముడికి అంకితం.² వారి కాలంలో అందులోని గజేంద్ర మోక్షం, రుక్మిణీ కల్యాణం వంటి ఘట్టాలు తెలుగు సాహిత్యంలో అత్యంత విస్తృతంగా చదివే, పఠించే భాగాలు.²

పోతన, వెలమ ఆస్థానం: సంప్రదాయం

ఈ సంప్రదాయం అనేక రూపాలలో చెబుతారు. తొలి రోజులలో పోతన “రావు సింగమ” ఆస్థానంలో ఇష్టుడని చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.² వారి కథనంలో ఆయన అక్కడ రాజు వేశ్యను పొగుడుతూ భోగినీదండకము అనే కావ్యం రాశాడు.² భక్తి వైపు తిరిగిన తర్వాత ఆయన భాగవతం మొదలుపెట్టాడు.² దానిని తనకు అంకితం ఇవ్వాలని రాజు కోరాడు, కానీ పోతన “తనకు పెట్టిన బాధలు ఉన్నప్పటికీ”, దానిని ఒక మనిషికి అంకితం ఇవ్వడానికి నిరాకరించాడు.²

మరోచోట వారు ఆయనను సర్వజ్ఞ సింగమ భూపాలుని భూభాగంలో ఉంచుతారు. అదే నిరాకరణ కారణంగా ఆ రాజు ఆయనను బాధించాడు.³ హెచ్. హెచ్. విల్సన్ (H. H. Wilson) రాసిన మెకంజీ వ్రాతప్రతుల జాబితా (1828) భోగినీ దండకం తాళపత్ర ప్రతిని వర్ణిస్తుంది.⁴ అది ఆ కావ్యాన్ని “వెలమవారి తెగకు చెందిన రాకుమారుడు సర్వజ్ఞ సింగమ లేదా సింహ భూపుడు, భోగిని అనే కన్య ప్రేమ గురించిన కావ్య కథనం” అంటుంది.⁴ అది రచయిత పేరును “భాగవత అనువాదకుడు బొమ్మన పోతురాజు” అని ఇస్తుంది.⁴

వెంకటగిరి వెలుగోటి రాజుల కుటుంబ చరిత్రలు (1910, 1922) కూడా భోగినీదండకమును పోతనకు ఆపాదిస్తాయి.⁵⁶⁷ వాటిని ఉపయోగించి అవి ఆ రాజు కాలాన్ని లెక్కిస్తాయి. ఆయనను విజయనగర రాజు ప్రౌఢ దేవరాయల తరంలో ఉంచుతాయి.⁵⁶⁷ రాచకొండకు చెందిన రెండవ సింగమ పోతనను సత్కరించాడని నల్గొండ జిల్లా జనగణన సర్వే (1964) చెబుతుంది.⁸

రికార్డులు చూపించేది

వివరాల విషయంలో ఆధారాలు ఏకీభవించవు. సింగముడు పోతనను పోషించాడని 1898లో ఎం. శేషగిరి శాస్త్రి (M. Seshagiri Sastri) రాశారు.⁹ కానీ ఆయన భోగినీదండకమును శ్రీనాథుడికి ఆపాదించారు.⁹

ఏ సింగన పోతనకు పోషకుడు అనే విషయంలో కుటుంబ చరిత్రలు, జనగణన సర్వే ఏకీభవించవు.⁸⁶ జనగణన సర్వే ఆయనను పద్నాలుగవ శతాబ్దం చివరలో పాలించిన రెండవ సింగమగా చెబుతుంది.⁸ 1910 నాటి చరిత్ర ఆయనను పదిహేనవ శతాబ్దంలో, పదవ తరానికి చెందిన సింగనగా చెబుతుంది.⁶ ఈ సైట్ కోసం చదివిన రేచర్ల రాజుల శాసనాలలో ఏదీ పోతనను పేర్కొనదు. ఆయన నిరాకరణ కథ సాహిత్య సంప్రదాయం మీదే ఆధారపడి ఉంది. కవి ప్రౌఢకవి మల్లన పోతన కొడుకు అని చెబుతారని కూడా చెంచయ్య, భుజంగరావు నమోదు చేశారు, కానీ అది సందేహాస్పదం అని భావించారు.¹⁰ రేచర్ల సింగభూపాలుడు, రేచర్ల వెలమలు చూడండి.

Footnotes

1. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 63 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 64 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

3. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 25 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

4. H. H. Wilson, The Mackenzie Collection, Vol. I (1828), p. 321 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

5. Vellala Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), introduction, pp. 60–61 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩²

6. Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), introduction, pp. 64–65 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. Alladi Jagannatha Sastri, A Family History of Venkatagiri Rajas (1922), p. 30 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

8. A. Chandra Sekhar (ed.), Census of India 1961, Vol. II, Part VII-B (20): Fairs and Festivals, Nalgonda District (1964), Section I (Nalgonda taluk), entry “Rajkonda” (PDF p. 23) (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³

9. M. Seshagiri Sastri, Report on a Search for Sanskrit and Tamil Manuscripts for the Year 1896-97, No. 1 (1898), p. 9 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 68 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩