ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

శ్రీనాథుడు

14వ శతాబ్దం చివర, 15వ శతాబ్దం మొదటి భాగపు తెలుగు కవి. తరచుగా మహాభారతపు ముగ్గురు అనువాదకులతో సమానంగా ఆయనను పరిగణిస్తారు. ఆయన కొండవీడు పెదకోమటి వేమునికి విద్యాధికారిగా సేవ చేసి, ఆయన దానశాసనాలను, శాసనాలను రచించాడు. తర్వాత ఆయన రాజమహేంద్రవరం రెడ్ల కోసం రాశాడు. ఆయన శృంగారనైషధం, భీమఖండం, కాశీఖండం రెడ్డి రాజులకు, మంత్రులకు అంకితం. అవి వారి చరిత్రకు ప్రధాన ఆధారం.

శ్రీనాథుడు రెడ్డి కాలపు ప్రముఖ తెలుగు కవి. 1928 నాటి History of Telugu Literature (తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర) ఆయనను “తన యుగంలోని ఇతరులందరినీ మించిన కవి” అంటుంది.1 “నిష్పక్షపాత విమర్శ ఆయనకు కవిత్రయం (మహాభారతపు ముగ్గురు అనువాదకులు)తో సమానమైన స్థానాన్ని ఇస్తుంది” అని చెప్పి, అది ఆయనను దాదాపు 1365–1440 నాటివానిగా చెబుతుంది.1 ఆయన తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం కొండవీటి రెడ్ల, రాజమహేంద్రవరం రెడ్ల ఆస్థానాలలో గడిపాడు.23 ఆయన అంకితాలు వారి చరిత్రకు ప్రధాన ఆధారాలలో ఉన్నాయి.23

జీవితం

1912లో రాసిన జె. రామయ్య (J. Ramayya) ప్రకారం, శ్రీనాథుడు పాకనాటి శాఖకు చెందిన బ్రాహ్మణుడని భీమఖండం ఉపోద్ఘాతం చూపిస్తుంది.2 ఈ శాఖ ఎక్కువగా నెల్లూరు జిల్లాలో కనిపిస్తుంది.2 రామయ్య ఆయనను “తన కాలానికి చాలా ప్రయాణాలు చేసిన వ్యక్తి” అంటారు.2

విజయనగర రెండవ హరిహరుని, వెలమ కుటుంబానికి చెందిన సర్వజ్ఞ సింగముని ఆస్థానాలను తాను సందర్శించానని శ్రీనాథునికి ఆపాదించిన ఒక చాటు పద్యం చెబుతుంది.2 సాళువ తెలుంగరాయలు తనను పోషించాడని అదే పద్యం చెబుతుంది.2 కానీ “అయితే ఆయన తన జీవితంలోని ఉత్తమ భాగాన్ని కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి నాయకుల ఆస్థానాలలో గడిపాడు” అని రామయ్య జోడిస్తారు.2 ఆయన “తన రచనలలో చాలా వాటిని ఆ నాయకులకు గానీ వారి అధికారులకు గానీ అంకితం ఇచ్చాడు”.2

శ్రీనాథుడు “తన బావ లేదా బావమరిది (brother-in-law) బొమ్మర పోతరాజుతో కలిసి వారి ఆస్థానంలో వర్ధిల్లి, వారి కీర్తిని గానం చేశాడు” అని 1883 నాటి కృష్ణా మాన్యువల్ చెబుతుంది.4 ఆ బంధువు, కవి బమ్మెర పోతన గురించి, భోగినీదండకముపై వివాదం గురించి పోతన పేజీ చూడండి.

కొండవీడు ఆస్థానంలో

శ్రీనాథుడు “మొదట అనవేముని ఆస్థానంలో వర్ధిల్లినట్లు కనిపిస్తుంది” అని రామయ్య భావించారు.56 రెడ్లతో ఆయన సంబంధం “బహుశా ఆయన తన శృంగారనైషధాన్ని అంకితం ఇచ్చిన మంత్రి గల అనవేముని పాలనలో మొదలైంది” అని హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) భావించారు.56 పెదకోమటి వేముని కింద ఆయన విద్యాధికారి పదవిలో ఉన్నాడు.6 కృష్ణశాస్త్రి దానిని పరీక్షకుల మండలి “అధ్యక్షుని” పదవితో పోల్చారు.6

ఆయన రాజు శాసనాలను రచించాడు:789

  • చివరి పద్యం “శ్రీనాథుడు రచించాడు” అని చెప్పే 1410 నాటి ఫిరంగిపురం స్తంభ శాసనం789
  • 1413 నాటి ఆలపాడు దానశాసనం789
  • శ్రీనాథ కృతి, “శ్రీనాథుని రచన” అనే మాటలతో ముగిసే అమీనాబాద్‌లోని 1415 నాటి తెలుగు పద్యం789

కోమటి వేముని పినపాడు దానశాసనం “కవి శ్రీనాథ భట్టారకుని”ని దాని రచయితగా పేర్కొంటుంది.10 శ్రీశైలంలోని శివరాత్రి ఉత్సవాన్ని అది దాని సందర్భంగా పేర్కొంటుంది.10 పొనుపల్లి దానశాసనం నుంచి రుద్రవరం దానశాసనం వరకు పెదకోమటి వేముని దానశాసనాలన్నిటినీ శ్రీనాథుడే రాశాడని ఎన్. రమేశన్ (N. Ramesan) చెబుతారు.11

రాజమహేంద్రవరంలో

కొండవీడు వంశం ముగిసిన తర్వాత శ్రీనాథుడు “రాజమహేంద్రవరానికి వెళ్లినట్లు కనిపిస్తుంది. అక్కడ వేమారెడ్డి, వీరభద్రారెడ్డి ఆయనను పోషించారు” అని రామయ్య రాశారు.6 జి. వి. రామమూర్తి (G. V. Ramamurti) ఆయన అంకితాలను జాబితా చేశారు:3

  • వేమారెడ్డి సైన్యాధిపతి మామిడి ప్రగడయ్యకు పండితారాధ్యచరితం3
  • ప్రగడయ్య సోదరుడు మంత్రి సింగనకు నైషధం3
  • వీరభద్రుని మంత్రి బెండపూడి అన్నయ్యకు భీమఖండం3
  • వీరభద్రునికే కాశీఖండం3

వి. అప్పారావు (V. Appa Rao) భీమఖండంను దాదాపు శక 1355 (1433; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటిదిగా చెప్పారు.12 ఈ కావ్యాల ప్రారంభ పద్యాలు “రెడ్డి నాయకుల జీవితాలలోని అనేక సంఘటనలను పేర్కొంటాయి” అని రామమూర్తి గుర్తించారు.3

లింగమ నాయకుడు రాజమహేంద్రవరం వేమారెడ్డిని చంపి ఆయన కత్తిని తీసుకున్నప్పుడు, దానిని తిరిగి పొందడానికి వీరభద్రుడు శ్రీనాథుడిని పంపాడని వెలమ చరిత్ర చెబుతుంది.2 ఆ చరిత్ర ప్రకారం, మూడు పద్యాలలో లింగముని ప్రశంసించి కవి దానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు.2

రచనలు

రామయ్య ఎనిమిది రచనలను జాబితా చేశారు:6

  • మరుద్రాట్చరిత్రము6
  • శాలివాహన సప్తశతి6
  • శృంగారనైషధము6
  • భీమఖండము6
  • కాశీఖండము6
  • హరవిలాసము6
  • పండితారాధ్యచరిత్రము6
  • వీథినాటకము6

1928 నాటి చరిత్ర శివరాత్రి మాహాత్మ్యం, వల్లభాభ్యుదయం, శృంగారదీపికలను జోడిస్తుంది.113 చివరిది కుమారగిరిరెడ్డి రచన అని చెప్పుకుంటుంది, కానీ “చాలా మంది దానిని శ్రీనాథుని రచనగా భావిస్తారు”.113 ఆయన నైషధం శ్రీహర్షుని కష్టమైన సంస్కృత కావ్యపు అనువాదం.113 ఆ చరిత్ర దానిని “సరస్వతి నుదుటిపై మెరిసే వజ్రాలు పొదిగిన కిరీటం” అంటుంది.113

ఆయన వీథినాటకం “ఎక్కువగా రాజమహేంద్రవరం వీధి దృశ్యాల వర్ణనలను కలిగి ఉంది” అని ఆ చరిత్ర చెబుతుంది.1314 శ్రీనాథుడు “గేయ కావ్యం పల్నాటివీరచరిత్రము రచయితగా కూడా ప్రసిద్ధుడు” అని రామయ్య జోడించారు.2 కానీ “కొందరు ఆయన రచయితత్వాన్ని వివాదం చేస్తారు, ఆ విషయం పరిశోధన అవసరం” అని రామయ్య రాశారు.2 వేమ, కుమారగిరి ఆస్థానాలకు సరుకులు సరఫరా చేసిన వర్తకుడు అవచి దేవయ, ఆయన కొడుకు తిప్పల గురించి హరవిలాసం ఆధారం.155

కీర్తి

1928 నాటి చరిత్ర ఆయనను ఆయన బంధువు పోతనతో పోలుస్తుంది: “శ్రీనాథుడు రాజానుగ్రహపు ఎండలో సేదతీరాడు; పోతన రాజులను, ఆస్థానాలను తప్పించుకున్నాడు”.1617 “శ్రీనాథుడు తన ప్రతి కావ్యాన్నీ ఒక రాజుకు గానీ ధనికునికి గానీ అంకితం ఇచ్చాడు” అని అది జోడిస్తుంది.1617

“శ్రీనాథుని శైలి దోషాలు లేనిదైనంతగా ఆయన స్వభావం దోషాలతో నిండినట్లు కనిపిస్తుంది” అని కూడా అది చెబుతుంది.18 కానీ ఆయన గురించిన సంప్రదాయ కథలు చాలా వరకు అతిశయోక్తులని అది భావించింది.18 ఒరిస్సా గజపతులు బహిష్కరించిన దూపాడు స్థానిక నాయకుని గురించిన ఒక సంప్రదాయాన్ని కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్ నమోదు చేస్తుంది.19 ఈ నాయకుడు “శ్రీనాథుని వంశస్థుడు” అని ఆ సంప్రదాయం చెబుతుంది.19

Footnotes

  1. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), pp. 59–60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu (1911–12), p. 316 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13

  3. G. V. Ramamurti, Konkuduru Plates of Allaya-Dodda, Saka-Samvat 1352, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  4. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema (1905–06), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu (1911–12), p. 315 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14

  7. J. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 314 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu (1911–12), p. 317 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema (1905–06), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. A. Rangaswami Saraswati and N. Lakshminarayan Rao, Three Copper-plate Inscriptions of the Reddis, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 271 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (1962), p. 170 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. V. Appa Rao, “Rajahmundry Museum Plates of Annadeva Choda”, Journal of the Andhra Historical Research Society I, No. 4 (1927), p. 177 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Chenchiah and Bhujanga Rao, History of Telugu Literature (1928), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  14. Chenchiah and Bhujanga Rao, History of Telugu Literature (1928), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. J. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Chenchiah and Bhujanga Rao, History of Telugu Literature (1928), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Chenchiah and Bhujanga Rao, History of Telugu Literature (1928), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Chenchiah and Bhujanga Rao, History of Telugu Literature (1928), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XI (1911–12) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1912, pp. 313–317. J. Ramayya, Three inscriptions of the Reddis of Kondavidu (No. 33), with notes on Srinatha. [Public domain]
  2. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 55–56. G. V. Ramamurti (No. 9). [Public domain]
  3. Archaeological Survey of India, Epigraphia Indica, Vol. VIII (1905–06) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1906, pp. 11–13. J. Ramayya (No. 3). [Public domain]
  4. Hirananda Sastri, K. N. Dikshit and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXI (1931–32) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 271. Pinapadu grant (No. 41 C); paraphrased. [Public domain in India]
  5. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 835, 838. [Public domain]
  6. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 59–64. [Public domain]
  7. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 10. [Public domain]
  8. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 24. [Public domain]
  9. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 177–178. V. Appa Rao (1927). [Public domain]
  10. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 6) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1962, pp. 170. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: