తెలుగు చరిత్రTelugu History

మూడవ భీముడు (తూర్పు చాళుక్య)

భీముడు తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి అమ్మరాజు చిన్న కొడుకు, బేత విజయాదిత్యుని తమ్ముడు. జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ ఆయనను మూడవ భీముడు అన్నారు; రాబర్ట్ సూవెల్ రెండవ భీముడు అన్నారు. తండ్రి మరణం తర్వాతి అంతర్యుద్ధంలో ఆయన తాత తమ్ముడు రెండవ విక్రమాదిత్యుని పడగొట్టి ఎనిమిది నెలలు పాలించాడు; ఫ్లీట్ లెక్కలో 926–927. తర్వాత తాడపుని కొడుకు రెండవ యుద్ధమల్లుడు ఆయనను చంపాడు. ఫ్లీట్‌కు తెలిసిన దానశాసనాల్లో ఒక్కటే ఆయన పేరు చెబుతుంది.

భీముడు వేంగి తూర్పు చాళుక్య వంశానికి చెందిన రాజు; తండ్రి మొదటి అమ్మరాజు చనిపోయాక జరిగిన అంతర్యుద్ధ కాలంలో పాలించాడు.12 ఆయన ఎనిమిది నెలలు మాత్రమే పాలించాడు; జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ దాన్ని 926–927గా లెక్కించారు.1 తర్వాతి దానశాసనాలు దాదాపు అన్నీ ఆయనను వదిలేస్తాయి; అందుకే ఆయన గురించి ప్రధానంగా ఒకే ఒక శాసనం ద్వారా తెలుస్తుంది.1

కుటుంబం, సంఖ్య

భీముడు మొదటి అమ్మరాజు కొడుకు, బేత విజయాదిత్యుని తమ్ముడు.1 ఫ్లీట్ ఆయనకు మూడవ భీముడు అనే సంఖ్య ఇచ్చారు.1 రాబర్ట్ సూవెల్ పట్టిక మాత్రం ఆయనను రెండవ భీముడు అంటుంది.3 ఆయన తర్వాత పాలించిన రెండవ చాళుక్య భీముడు ఆయన తండ్రికి సవతి తమ్ముడు.1

సింహాసనంపై ఎనిమిది నెలలు

అమ్మరాజు 925లో చనిపోయాక, ఆయన కొడుకు బేతను తాడపుడు వెళ్లగొట్టాడు.4 తర్వాత అమ్మరాజు చిన్నాన్న రెండవ విక్రమాదిత్యుడు తాడపుని చంపి పదకొండు నెలలు పాలించాడు.12

భీముని పేరు ఫ్లీట్‌కు ఒకే దానశాసనంలో కనిపించింది; దాన్ని రెండవ చాళుక్య భీముడు పాగునవరం నుంచి జారీ చేశాడు.15 భీముడు రెండవ విక్రమాదిత్యుని యుద్ధంలో జయించి ఎనిమిది నెలలు పాలించాడని అది చెబుతుంది.1 తర్వాత తాడపుని కొడుకు రెండవ యుద్ధమల్లుడు ఆయనను చంపాడు.1 1917 శాసన నివేదిక ఆయన గురించి ఫ్లీట్ చెప్పిన విషయాన్ని ప్రస్తావించింది.6

భీమునికి సింహాసనంపై హక్కు ఎలా వచ్చిందో సూవెల్ వివరించారు.7 అన్న బేత లేనప్పుడు భీమునికి “సింహాసనంపై బలమైన హక్కు ఉంది” అని ఆయన రాశారు.7 అది ఒక అంతర్యుద్ధమని, అందులో భీముడు విక్రమాదిత్యుని ఓడించి గద్దె దింపాడని సూవెల్ వర్ణించారు.27 ఎనిమిది నెలల తర్వాత భీముడు చంపబడ్డాడని కూడా ఆయన చెప్పారు.7

కె. ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి, ఎన్. వెంకటరమణయ్య (1960) దీన్ని వేరుగా చెప్పారు.8 భీముడు విక్రమాదిత్యుని హత్య చేయించాడని, దిగుమర్రు దానశాసనం ఒక్కటే ఈ సంగతి చెబుతుందని వారు రాశారు.8 వారి కథనం ప్రకారం, రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ ఇంద్రుడు పంపిన పెద్ద సైన్యం సాయంతో రెండవ యుద్ధమల్లుడు భీముని పడగొట్టాడు.8

శాసనాల్లో కనిపించని రాజు

చాలా దానశాసనాలు భీముని గురించి మౌనంగా ఉంటాయి.1 పిఠాపురం స్తంభ శాసనం విక్రమాదిత్యుని పదకొండు నెలల నుంచి నేరుగా యుద్ధమల్లుని ఏడేళ్లకు వెళ్తుంది.9 విక్రమాదిత్యుడు చనిపోయాక “రాజ్యం కోరుకున్న దాయాది రాకుమారులు” ఐదేళ్లు పోరాడుకున్నారని మలియపూండి దానశాసనం చెబుతుంది.10 అది యుద్ధమల్లుడు, రాజమార్తాండుడు, కంఠికా విజయాదిత్యుల పేర్లు చెబుతుంది కానీ భీముని పేరు చెప్పదు.10

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • ఆయన సింహాసనం ఎలా ఎక్కాడు. భీముడు రెండవ విక్రమాదిత్యుని యుద్ధంలో జయించాడని ఫ్లీట్ దానశాసనం చెబుతుంది.1 ఆయన విక్రమాదిత్యుని హత్య చేయించాడని నీలకంఠ శాస్త్రి, వెంకటరమణయ్య చెబుతారు.8
  • ఆయన సంఖ్య. ఫ్లీట్ మూడవ భీముడు అంటారు, సూవెల్ రెండవ భీముడు అంటారు.13
  • ఎప్పుడు. ఫ్లీట్ లెక్కలో 926–927.1 The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర, 1960) లెక్కలో 928.11

Footnotes

  1. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 269 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14

  2. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 43 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 337 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 268 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 270 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Annual Report on Epigraphy, for 1916–17 (G.O. No. 1035, Home (Education), 10 August 1917), p. 117, paragraph 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 483 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Mallapadeva”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 240, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. E. Hultzsch, “Maliyapundi Grant of Ammaraja II”, Epigraphia Indica IX (1907–08), p. 55, abridged translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, in The Early History of the Deccan (1960), p. 502, Appendix A, “The Eastern Chalukya Genealogy” (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

తూర్పు చాళుక్యులు బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. వారు 7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించారు. వారి స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత చోళులతో వివాహ సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. 1070లో వారి వారసుడు మొదటి కులోత్తుంగుడిగా చోళ చక్రవర్తి అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి రాజు ఎంతకాలం పాలించాడో నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రచించారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 268–270. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings'. [Public domain]
  2. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 240. E. Hultzsch, Pithapuram pillar inscription of Mallapadeva, translation. [Public domain]
  3. E. Hultzsch and Sten Konow (eds.), Epigraphia Indica, Vol. IX (1907–08) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1908, pp. 55. E. Hultzsch, Maliyapundi grant of Ammaraja II, abridged translation. [Public domain]
  4. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1915-16 to 1919-20 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1920, pp. 117 (report for 1916–17). [Public domain]
  5. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 43–44, 337. Paraphrased. [Public domain in India]
  6. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 483, 502. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: