తెలుగు చరిత్రTelugu History

తాడపుడు (మొదటి తాలుడు)

తాలుడు, తాలపుడు అని కూడా పిలిచే తాడపుడు తూర్పు చాళుక్యుల కనిష్ఠ శాఖకు చెందిన రాకుమారుడు, మొదటి యుద్ధమల్లుని కొడుకు; ఆయనను మొదటి తాలుడిగా లెక్కిస్తారు. జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ లెక్కలో 925లో ఆయన బాలరాజు బేత విజయాదిత్యుని వెళ్లగొట్టి, వేంగి సింహాసనాన్ని ఒక నెల ఉంచుకున్నాడు. తర్వాత రెండవ విక్రమాదిత్యుడు ఆయనను ఓడించి చంపాడు. ఆయన కొడుకు రెండవ యుద్ధమల్లుడు తర్వాత ఏడేళ్లు సింహాసనంపై ఉన్నాడు; మనవళ్లు బాడపుడు, రెండవ తాలుడు సింహాసనం కోసం రెండవ అమ్మరాజుతో పోరాడారు.

తాడపుడు వేంగి తూర్పు చాళుక్య కుటుంబంలోని కనిష్ఠ శాఖకు చెందిన రాకుమారుడు.1 జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ లెక్కలో 925లో ఆయన ఒక బాలరాజు నుంచి సింహాసనాన్ని లాక్కుని, ఒక నెల ఉంచుకున్నాడు.12 ఆయన సింహాసనం ఆక్రమించడంతో కుటుంబంలోని రెండు శాఖల మధ్య ఏళ్ల తరబడి పోరు మొదలైంది.34 ఆయన మనవడు రెండవ తాలుడు కూడా అదే పేరు పెట్టుకున్నందున ఆయనను మొదటి తాలుడిగా లెక్కిస్తారు.5

కుటుంబం

తాడపుడు మొదటి యుద్ధమల్లుని కొడుకు.1 ఈ యుద్ధమల్లుడు మొదటి చాళుక్య భీముని తండ్రి అయిన యువరాజు మొదటి విక్రమాదిత్యుని తమ్ముడు.6 కాబట్టి తాడపుడు మొదటి చాళుక్య భీమునికి దాయాది (చిన్నాన్న కొడుకు).71 మలియపూండి దానశాసనం ఆయన తండ్రిని “చాళుక్య భీముని (I) చిన్నాన్న” అంటుంది.8

దానశాసనాల్లో ఆయన పేరు తాహ, తాల, తాలప, తాడప అనే రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.1 ఆయన మనవడి శ్రీపూండి రేకులు ఆయనను ఒక “భీముని” తమ్ముడిగా చూపుతాయి.71 ఈ భీముడు మొదటి చాళుక్య భీముడేనని 1908–09 శాసన నివేదిక భావించింది.7 కనిష్ఠ శాఖ హక్కు అవిచ్ఛిన్నంగా కనిపించాలని ఆ రేకులు కావాలనే కథను మార్చాయని కె. వి. లక్ష్మణరావు భావించారు.5

సింహాసనంపై ఒక నెల

మొదటి అమ్మరాజు 925లో చనిపోయాడు; ఆయన చిన్న కొడుకు బేత విజయాదిత్యునికి అభిషేకం జరిగింది.9 తాడపుడు ఆ పిల్లవాడిని వెళ్లగొట్టాడు.1 చాలా దానశాసనాలు తాడపుని నేరుగా అమ్మరాజు తర్వాత ఉంచుతాయి; రెండు మాత్రమే బేత తర్వాత ఉంచుతాయి.1 పిఠాపురం స్తంభ శాసనం ఇలా చెబుతుంది: “కంఠికా బేత అనే మరో పేరున్న ఆయన కొడుకు, పసివాడైన విజయాదిత్యుని వెళ్లగొట్టి, తాడపుడు ఒక నెల (పాలించాడు)”.10 ఆయన పేరు చెప్పే శాసనాలన్నీ ఒక నెల అనే అంగీకరిస్తాయి.2

ఆయన బహుశా రాష్ట్రకూటుల సాయంతో రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాడని కె. ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి, ఎన్. వెంకటరమణయ్య (1960) భావించారు.3

ఓటమి, మరణం

మొదటి చాళుక్య భీముని కొడుకు రెండవ విక్రమాదిత్యుడు తాడపుని ఓడించి సింహాసనం తీసుకున్నాడు.211 విక్రమాదిత్యుడు ఆయనను చంపాడని ఒక దానశాసనం జోడిస్తుంది.2 మలియపూండి దానశాసనం మరిన్ని వివరాలు ఇస్తుంది.8 భీకర యుద్ధంలో ముందుండి విక్రమాదిత్యుడు “ఈ తాలరాజును, అనేక మంది సామంతులతో సహా” చంపాడని అది చెబుతుంది.8 ఆ సామంతులకు పెద్ద సైన్యం, మదపుటేనుగుల గుంపులు ఉండేవి.8 తాడపుడు ఒక నెల తర్వాత హత్యకు గురయ్యాడని రాబర్ట్ సూవెల్ రాశారు.12 రెండవ విక్రమాదిత్యుడు చూడండి.

ఆయన వారసులు

ఆయన కొడుకు రెండవ యుద్ధమల్లుడు అమ్మరాజు చిన్న కొడుకు భీముని చంపి, ఏడేళ్లు సింహాసనంపై ఉన్నాడు.2 పిఠాపురం స్తంభ శాసనం వేంగి రాజుల్లో “తాడప రాజు కొడుకు యుద్ధమల్లుని” పేరు చెబుతుంది.10 యుద్ధమల్లుని కొడుకులు బాడపుడు, రెండవ తాలుడు తర్వాత సింహాసనం కోసం రెండవ అమ్మరాజుతో పోరాడారు.13

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • ఎప్పుడు. ఫ్లీట్ లెక్కలో 925.1 The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర, 1960) లెక్కలో 927.14
  • ఆయన ఎలా చనిపోయాడు. విక్రమాదిత్యుడు ఆయనను యుద్ధంలో చంపాడని మలియపూండి దానశాసనం చెబుతుంది.8 సూవెల్ దాన్ని హత్య అంటారు.12 విక్రమాదిత్యుడు ఆయనను ఓడించాడని మాత్రమే చాలా శాసనాలు చెబుతాయి.2
  • ఆయన ఎవరి తమ్ముడు. చాలా శాసనాలు ఆయనను మొదటి యుద్ధమల్లుని కొడుకుగా, మొదటి చాళుక్య భీముని దాయాదిగా చూపుతాయి.71 శ్రీపూండి రేకులు ఆయనను ఒక భీముని తమ్ముడిగా చూపుతాయి.7

Footnotes

  1. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 268 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  2. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 269 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 482 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  4. Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, in The Early History of the Deccan (1960), p. 483 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  5. K. V. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions of Eastern Chalukya Princes”, Epigraphia Indica XIX (1927–28), p. 149 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. H. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1908–09 (1909), Part II, para. 61, p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. E. Hultzsch, “Maliyapundi Grant of Ammaraja II”, Epigraphia Indica IX (1907–08), p. 55, abridged translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 267 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Mallapadeva”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 240, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Annual Report on Epigraphy, for 1917–18 (G.O. No. 1172, Home (Education), 6 September 1918), p. 132, paragraph 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 43 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, in The Early History of the Deccan (1960), p. 484 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  14. Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, in The Early History of the Deccan (1960), p. 502, Appendix A, “The Eastern Chalukya Genealogy” (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

తూర్పు చాళుక్యులు బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. వారు 7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించారు. వారి స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత చోళులతో వివాహ సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. 1070లో వారి వారసుడు మొదటి కులోత్తుంగుడిగా చోళ చక్రవర్తి అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి రాజు ఎంతకాలం పాలించాడో నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రచించారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 103, 267–269. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings'. [Public domain]
  2. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 240. E. Hultzsch, Pithapuram pillar inscription of Mallapadeva, translation. [Public domain]
  3. E. Hultzsch and Sten Konow (eds.), Epigraphia Indica, Vol. IX (1907–08) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1908, pp. 55. E. Hultzsch, Maliyapundi grant of Ammaraja II, abridged translation. [Public domain]
  4. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I: Tamil and Sanskrit Inscriptions (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1890, pp. 46. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions I, No. 37, translation. [Public domain]
  5. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1915-16 to 1919-20 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1920, pp. 132 (report for 1917–18). [Public domain]
  6. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1906-07 to 1909-10 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1910, pp. 108 (report for 1908–09). Annual Report on Epigraphy for 1908–09, Part II, para. 61. [Public domain]
  7. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIX (1927–28) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1928, pp. 149. K. V. Lakshmana Rao, Two Copper-plate Inscriptions of Eastern Chalukya Princes. [Public domain]
  8. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 43. Paraphrased. [Public domain in India]
  9. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 482–483, 502. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: